Gutenberg Revisited

Ja, sinds Gutenberg is het natuurlijk bergafwaarts gegaan met die dode bomen. Of bergop, het is maar hoe je er tegenaan kijkt. Ter overpeinzing, wat gedachten over een overgangstijd. Ze komen van de historische kalender van vorig jaar, uitgegeven door het Historisch Nieuwsblad. We hebben het over het midden van de vijftiende eeuw.

De drukpers is niet meer uit onze maatschappij weg te denken, schreef de kalender op 21 december 2008. Die conclusie viel,  eerlijk is eerlijk, voordat deze site bestond. Maar onbewust schetst de kalender vervolgens een beeld dat heel herkenbaar is, juist in de overgangstijd tussen de dode bomenindustrie van Gutenberg en de onlinemaatschappij waarin we langzaamaan met z’n allen terecht zijn gekomen. Waarom, zo vraagt de kalender, bestond er in de 15e eeuw toch zo veel scepsis tegen de “zwarte kunst” van het boekdrukken?

Het antwoord staat op de achterkant van 21 december (toevallig het begin van de winter?). Het zat hem – hoe herkenbaar – in het businessmodel. En er was een mentale drempel tegen dat nieuwerwetse gedoe.

“Mensen vertrouwden in het begin van de drukperstijd die gedrukte boeken niet zo – ze misten de authenticiteit van het handgeschreven boek. Een ander bezwaar was dat de investeringen om een drukkerij te beginnen gigantisch waren. Je had een dure drukpers nodig, letterkasten, matrijzen, loodstoffen, veel inkt en natuurlijk voorraden papier. Daarbij had de drukker twee sterke mannen nodig om de pers te bedienen. En dat terwijl niemand wist hoeveel boeken er verkocht zouden worden.”

Veel beginnende drukkerijen hebben om deze redenen hun onderneming moeten afblazen. Alleen daar waar de lezersmarkt enige omvang had, kon de nieuwe uitvinding echt doorbreken. Het duurde tot 1470 voordat het marktaandeel van het gedrukte boek groter was dan dat van het geschreven boek. Maar rond 1500 waren de bordjes echt verhangen: toen had de drukpers de productie definitief overgenomen.

De meeste voorbeelden van de huidige dode bomenindustrie zijn nog niet in “1470”: hun marktaandeel in print overstijgt nog altijd het bereik online. Maar het publiek beweegt, het omslagpunt is in zicht en er zullen geen 30 extra jaren nodig zijn vooraleer het primaat helemaal online ligt.

Wist je trouwens dat www.gutenberg.com de startpagina is van een producent van e-books?