De toekomst van de journalistiek smaakt naar koffie

"Kantoor" van Naše Adresa in Ústí
"Kantoor" van Naše Adresa in Ústí

Is het echt een mediabedrijf, of hebben we het hier over de Tsjechische variant van Starbucks? Hoe dan ook, Nase Adresa (Ons Adres) probeert de journalistiek een totaal nieuwe draai te geven. Vorig jaar begonnen, heeft dit hyperlokale nieuwsplatform nu vier lokale weekkranten waarvan de redactie zetelt in even zoveel eigen cafés.

Daarnaast is er een centraal gelegen Futuroom, van waaruit niet alleen algemene producties worden gemaakt (vooral infographics), maar ook trainingen en consulting plaatsvinden. Voor het einde van het jaar wil Nase Adresa nog veertig andere cafés hebben en eind volgend jaar moeten dat er 89 zijn – waarmee het hele land gecoverd zou zijn.

Het bedrijfsmodel is verre van traditioneel te noemen. PPF Media, het bedrijf achter Nase Adresa, zegt dat straks nog maar 60% van de omzet voortkomt uit abonnementen en advertenties, de gebruikelijke inkomstenbronnen. De overige 40% komt van online-activiteiten (8%), de verkoop van eten en drinken in de cafés (18%) en van de exploitatie van de Futuroom (14%).

Journalistiek gezien hamert de hoofdredacteur echter wel op ouderwetse waarden, met geloofwaardigheid als belangrijkste. “We zullen dan ook nooit user generated content publiceren zonder dat dit volledig gecheckt is door onze eigen mensen”, zegt Roman Gallo. “Geloofwaardigheid is een van de belangrijkste pijlers van ons concept.” Enkele van de andere pijlers: neem jonge mensen aan (niet noodzakelijkerwijs afkomstig van een journalistieke opleiding) en train ze tenminste vier maanden voordat ze ook maar een letter kunnen publiceren, ben zo open en interactief mogelijk en aarzel niet om activiteiten te ontplooien die we voorheen niet echt journalistiek zouden noemen. Wat dat laatste betreft: volgens Gallo is er niks mis mee als een journalist optreedt als organisator van een evenement, mits dat uiteindelijk de producten en de bedrijfsvoering van Nase Adresa zou helpen.

Nase Adresa heeft ongeveer vijf betaalde journalisten in elk café en is – gezien de op stapel staande uitbreidingen – momenteel dus als een gek aan het werven. Ook in Tsjechië is dat tegen alle trends in. Eind volgend jaar moeten er zo’n 400 journalisten een baan gevonden hebben. De maandelijkse personeelskosten voor een café (dat dagelijks open is van 7 tot 7) liggen volgens Gallo rond de 6 a 7000 euro per maand, plus nog eens zo’n 3000 voor het barpersoneel. PPF verwacht (“worst case scenario”) medio 2012 break even te kunnen draaien. Maar nu al wordt volgens de eigenaars in een gemiddeld café ruim 6000 euro aan omzet per maand gedraaid. Gallo: “Ik klaag niet als we dankzij de kroegomzet straks mooie journalistiek kunnen bedrijven”

Hoewel de strategie “web first” is en Nase Adresa ook in mobiele diensten stapt, vormen de gedrukte kranten de kurk in dit model. Een exemplaar kost zo’n 40 cent, relatief goedkoop in vergelijking met andere Tsjechische lokale kranten. Voor dat geld krijgt een lezer 32 tabloidpagina’s, waarvan maximaal 30% aan advertenties opgaat. In werkelijkheid halen de kranten dat momenteel bij lange na niet. “Maar dat is ook niet erg”, zegt Gallo. “Want met twee advertentiepagina’s per nummer is deze krant al winstgevend.”

Gallo is overtuigd dat zijn ambitie gaat lonen. 89 cafés, 150 weekkranten en niet minder dan zo’n duizend verschillende websites moeten daar tegen het einde van volgend jaar voor zorgen. Hij zegt echter niet te kunnen inschatten of het ook buiten Tsjechië zou kunnen werken. De kosten in Tsjechië zijn relatief laag, hetgeen een groot voordeel biedt. Daarnaast is het in dat land een stuk makkelijker dan bijvoorbeeld in Nederland waar het gaat om de benodigde vergunningen en diploma’s voor het uitbaten van een kroeg. Ook cultureel gezien zijn er verschillen: in Nederland is er nog niet direct een levendig caféleven om 7 uur ‘s morgens. Toch lijkt het concept, al dan niet met wat wijzigingen, geschikt als inspiratiebron voor welk hyperlokaal initiatief dan ook.

Maar voordat iemand heel snel een kopie wil gaan uitrollen, is het misschien slim om even te wachten op Gallo’s ervaring met een initiatief dat hij deze zomer wil gaan uittesten: het serveren van bier (in blik, hetgeen in de Tsjechische context betekent dat het om het duurdere segment gaat) in de nieuw te openen cafes. “Wat natuurlijk een risico is, want we willen onze redactieruimte niet om 7 uur ‘s morgens vol hebben zitten met dronken gasten.”

Om nog maar te zwijgen over de benevelde journalisten.

(dit artikel verscheen eerder in Villamedia Magazine (8 april 2010)