Zware tijden voor kennismonopolisten

Dokter, doet u mij maar een recept voor pilletje XYZ, dan ben ik snel beter en kunt u weer verder met uw spreekuur!

Meer dan 80% van de patiënten komt tegenwoordig bewapend met via Google verkregen informatie over de aard én de oplossing van hun probleem op het spreekuur van hun arts. De ene helft daarvan slaat de arts direct met die kennis om de oren, de andere helft houdt het eerst even voor zich om te checken of die arts het ook zelf wel weet.

aesculaapEn daarmee komt 17 jaar aan basisopleidingen en specialisaties in één klap in een heel ander daglicht te staan. De vergaarde kennis en de daarbij horende vaardigheden zijn niet waardeloos geworden, maar de houder van het diploma zal linksom of rechtsom iets moeten met die mondigere patiënt. Beroepsbescherming houdt de grootste storm nog even buiten de deur (inderdaad, een patiënt kan nog niet zelf zijn recepten schrijven), maar hoe dan ook ontstaat er door het (vermeende?) verlies van het kennismonopolie een heel nieuwe dynamiek. De patiënt die ondanks zijn gegoogle toch die gewenste pil niet krijgt van zijn specialist, zal naar een volgende gaan, en weer een volgende. Net zolang tot hij zijn gelijk vindt.

Critici van het fenomeen “burgerjournalistiek” willen er nog wel eens op wijzen dat de journalistiek nu eenmaal niet voor iedereen is weggelegd. En dat amateurs om die reden niets te zoeken hebben in onze edele professie. “Je laat jezelf toch ook niet opereren door een burgerarts”, klinkt het dan. Nee, ik zal inderdaad mijn metselende buurman niet gauw vragen om mijn aorta van een bypass te voorzien. Maar dat wil niet zeggen dat die buurman – die toevallig veel leest en enorm geïnteresseerd is in het menselijk lichaam – niet van waarde kan zijn in mijn eigen medische afwegingsproces. Hij kan mij tips geven, op het spoor zetten van een behandeling, of gewoon voorbeelden aandragen van lotgenoten. Ik hoef daarvoor niet naar een specialist.

De veel gebruikte vergelijking met de medische wereld gaat om verschillende redenen niet op. Niet alleen hebben artsen in tegenstelling tot journalisten nog steeds een beschermd beroep, maar zelfs in die wereld heeft internet voor een grote democratisering van kennis gezorgd. Bovendien is het nog altijd een stuk makkelijker om kennis op te doen die kan concurreren met die van een journalist (zelfs als deze zich extreem in een onderwerp heeft gespecialiseerd), dan om een opleiding van 17 jaar teniet te doen. Sterker nog: er is geen onderwerp dat ooit in de media behandeld is, waar direct betrokkenen niet nóg meer van af weten. Wie wel eens onderwerp van verslaggeving is geweest, weet dat uit eigen ervaring: op zijn best ontbreken er enkele in jouw ogen belangrijke nuances, maar vaak ook worden hele feiten gemist.

Burgerjournalisten: het zijn geen professionals en zullen het ook vrijwel nooit worden. Ze willen niet eens journalist zijn of genoemd worden. Maar ze wél hebben kennis waarvan tot voor kort ten onrechte werd gedacht dat deze exclusief in handen van professionele journalisten lag. Dat sprookje hield, net als in de medische wereld (en bij talloze andere sectoren), geen stand in de internetmaatschappij.

En dus is het nu aan medici, aan notarissen, aan beursspecialisten én aan journalisten, om als de wiedeweerga een model te bedenken dat uitgaat van een vruchtbare symbiose tussen de onmiskenbare vaardigheden van de professional en het ongeëvenaarde  kennisniveau van de individuele betrokken amateur.

In hun eentje kunnen die burgermedici het niet, net zo min als burgerjournalistiek een alternatief is voor de professionele redacties. Maar andersom geldt dat evenzeer. Voor kennismonopolisten, professionals die hun macht menen te kunnen ontlenen aan hun vermeende kennisniveau, zijn slechte tijden aangebroken.

Aanzet tot deze blogpost vormde een kleine discussie op twitter over dit onderwerp vandaag (@zorg20 is Lucien Engelen, @janvds55 is Jan van der Sluis, @erwblo is Erwin Blom, @henkvaness is Henk van Ess, @ecritures is Daniëlle en ik ben @brewbart) De discussie volgde op een bezoek van mij aan Lucien Engelen.

@zorg20: Net hyper-lokaal kop koffie met @brewbart gedronken. Wat is de uitgeverswereld vergelijkbaar met de zorg!

@brewbart: Lezers worden burgerjournalisten, patiënten worden burgerartsen. Professionals zullen nieuwe symbiose moeten vinden met hun publiek.

@brewbart: Of zoals @zorg20 scherp analyseerde: waar een professional zijn macht baseert op kennis, moet hij zich zorgen gaan maken. En zo is het.

@janvds55 Oh?! Kennis? Die staat nu net níet onder druk. Positie gebaseerd op informatie(voorsprong) wel.

@brewbart: Groepen die voorheen het alleenrecht hadden op kennis en daarop een businessmodel baseerden, hebben in internettijd een probleem

@janvds55 Deels. Tóepassing van kennis wordt geregeld in diplomacultuur: de beroemde ‘beschermde beroepen’.

@brewbart: diplomacultuur verliest zijn beschermende kracht als 85% patiënten vooraf diagnose & behandeling online heeft bepaald.

@brewbart: daar moet die arts met zijn 17 jaar opleiding wat mee.

@janvds55 Dat wordt nog een interessant-taaie inderdaad, want arts/notaris zijn poortwachter. Krijgt wel mondiger patiënt/cliënt.

@brewbart: Het is niet zwartwit natuurlijk maar de trend is imho onmiskenbaar

@janvds55 Maar als arts of notaris iets weigert te doen dat de patiënt of cliënt wél wil, kan die laatste alleen maar uitwijken naar ander.

@brewbart: ja en zo ontstaat nieuwe dynamiek.

@janvds55 Lijkt zo te zijn, ja. Maar ‘toegang tot informatie’ betekent nog geen ‘nieuwe handelingsmacht’. Dat is de vakkennis-discussie.

@janvds55 En dát is het intrigerende aan ‘de tijden waarin wij nu leven’: alles kolkt en woelt. Maar verandert de essentie uiteindelijk idd?

@brewbart: In de Journalistiek wel vermoed ik. Maar is niet beschermd natuurlijk en daarmee wel wat anders.

@janvds55: Heel zeker! Niet alleen de ‘Keen-discussie’ maar ook de zwalkende zoektocht naar ‘businessmodellen’.

@erwblo: Burgers willen helemaal geen journalisten zijn. Dat denken journalisten. Burgers willen wel af en toe iets doorvertellen.

@zorg20: …en patienten willen geen dokter zijn, maar alleen écht betrokken bij de keuzes …..

@henkvaness: en journalisten zijn steeds vaker burgers.

@ecritures: heeft een professional juist niet kennis en de ‘amateur’ informatie, bv van internet?