Om de kwaliteit van de letters: ode aan Koos Staal

Voor de ene krant mag het wat meer gelden dan voor de andere, maar de kwaliteit van de berichtgeving is toch voor miljoenen lezers elke dag weer reden om naar een dagblad te grijpen. Goed, ze mogen dan verslagen zijn als het gaat om het brengen van het laatste nieuws, maar in uitleg, duiding en overzicht spelen kranten nog steeds een belangrijke rol. Al is het alleen maar omdat veel mensen het “lekker” vinden om van papier te lezen.

De kwaliteit van de zinnen en de keuze van de woorden die daarin voorkomen, het is een vak apart. Maar hoe zit het met de kwaliteit van de letters? Hoe zit het met de lijntjes, het kleurgebruik, de grootte van de foto’s, de logica van navigatie en de kracht van het logo? Het zijn allemaal aspecten die door een lezer (maar vaak genoeg ook door krantenmakers zelf) ten onrechte als vanzelfsprekend worden aangenomen.

Aan de ene kant is dat een onbewust compliment aan de ontwerper, aan de andere kant een ontkenning van diens enorme belang. Als iemand de effecten van typografie voor kranten kan inschatten, is het wel Koos Staal. Hij designde of redesignde wereldwijd meer dan 50 kranten en bundelde al die ervaring in een prachtig boek dat gisteren in Amsterdam ten doop werd gehouden. “Ter lering en vermaak”, zegt Koos daar zelf over. “Maar ook om duidelijk te maken dat een ogenschijnlijk vodderig product als een krant is samengesteld uit vele met zorg gecomponeerde details die weliswaar zichtbaar maar tegelijkertijd ‘onzichtbaar’ zijn voor de argeloze lezer.”

Paperworks nlde titel van het boekis zelf trouwens ook een staaltje kwaliteitsdesign. Het boek heeft letterlijk een dubbele bodem. Ogenschijnlijk behandelt het uitsluitend details van kranten maar door het dunne papier van de dubbele pagina’s schemeren aan de binnenzijde afgedrukte fascimilés van krantenpagina’s. Wie via de perforatie aan de zijkant de pagina’s opent ziet dat daar alle details weer samenvallen met hun vanzelfsprekende context. Schitterend!

In 2007 heb ik enkele maanden nauw met Staal samen mogen werken tijdens de redesign van de krant Sp!ts, waar ik toen hoofdredacteur van was. Het resultaat staat nog steeds als een huis – hoezeer Koos ook gelijk heeft als hij in paperworks nl schrijft dat “the glitzy Youtube touch” helaas net een brug te ver was voor ons.

Heel mooi ook is de opdracht die Koos Staal mijn exemplaar van Paperworks nl meegaf.

“Voor hem het boek om er blijvend aan te herinneren dat, net als bij de papieren krant, ook bij digitale media de kwaliteit van typografie core business is; het geven van betekenissen aan tekstvormen, hierarchieën markeren, navigatie.”

Beste Koos, ik knoop het in mijn oren. Je hebt gelijk en ja, het kan beter. Veel beter.