“Redactiecultuur verduistert visie op taak journalist”

In de nasleep van de adviezen van de commissie-Leveson in Engeland, komt politicoloog Debbie Appel met enkele lezenswaardige bevindingen. In het Eindhovens Dagblad van vandaag vraagt ze zich af waarom de commissie het onderwerp “cultuur op de redactie” buiten beschouwing heeft gelaten.

Media worstelen met de dubbele doelstelling van markt en samenleving, zegt ze. “De vraag die onder de kritiek op media ligt is vaak: wat beweegt het medium; de maatschappelijke taak of de kijkcijfers?”

Debbie Appel laat zien dat niet zozeer de specifieke opdracht van de baas (de hoofdredacteur of directeur van het mediabedrijf waarvoor ze werken) maar de geldende redactiecultuur heeft gezorgd voor een keuze voor producten die meer ten dienste van hun eigen toekomst staan dan die van de samenleving. Anders gezegd: onder het mom van “het volk heeft het recht om te weten” is vooral gejaagd op het privéleven van pakweg Hugh Grant en werd vergeten het vergootglas op de frauderende bankiers te leggen. Simpelweg omdat het eerste een hogere verkoop en veel minder gedoe oplevert.

“Onder invloed van de marktontwikkelingen zijn journalisten een eenduidige visie op hun taak kwijtgeraakt. Houd daarbij regulering op grote afstand en morele crises keren steeds weer terug. Wie een organisatiecultuur wil veranderen begint bij de basis: waar zijn we voor, wat is onze opdracht? Alleen zo boor je een intrinsieke motivatie aan die kan zorgen voor duurzame verandering. Leveson stelt teleur omdat hij het vraagstuk van cultuur vrijwel onaangetast laat. Daarmee bewees hij de samenleving geen dienst, maar ook de beroepsgroep zelf niet. De verwarring op redacties blijft.”

Appel baseert haar bevindingen op de Britse situatie. Maar, zegt ze, in Nederland is het niet veel anders. Inderdaad, ook hier is er een aanhoudende lobby om overheidsbemoeienis (hetzij in de vorm van subsidies, hetzij in de vorm van controle) ver weg te houden. De gebruikte ethische en inhoudelijke argumenten zijn moeilijk te weerleggen zonder de verdenking van een aanval op de vrije pers op je te laden. En toch is het zaak dat ook redacties hun cultuur zodanig plooien dat ze zich altijd weer hardop kunnen afvragen wiens belang ze (willen) dienen. Al is het maar om simpelweg vast te stellen dat de markt geen garantie is voor persvrijheid en de staat geen zekerheid van het tegendeel.

Appel: “Er zijn sterke historische argumenten tegen bemoeienis van de staat met de media. Maar het bezwaar ertegen is uitgegroeid tot het idee dat de markt wel persvrijheid garandeert.”