Het Waalse Model als uitweg voor Google en uitgevers

Van links naar rechts: Thierry Geerts, Managing Director, Google Belgium; Frans Wauter, vertegenwoordiger van het Waalse schrijversverbond; Francois leHodey, vertegenwoordigervan de Waalse uitgevers. (c) Foto Google

Vol trots kondigde Google het akkoord aan dat gisteren werd gesloten met de Waalse nieuwsuitgevers. Na een strijd van 6 jaar kan Google daardoor de Waalse publicaties weer in de zoekresultaten opnemen. Google neemt de juridische kosten die de uitgevers de afgelopen jaren hebben gemaakt voor haar rekening, maar gaat niet betalen voor het citeren en tonen van het nieuws zelf.

Dat laatste was de eis waarmee het hele dispuut in 2006 begon: de uitgevers hadden er genoeg van hun werk terug te zien in de zoekresultaten van Google News en Google Search. Ze claimden dat de Amerikaanse zoekgigant daarmee de auteursrechten schond. Google zelf is dat altijd blijven betwisten, waarna de uitgevers besloten hun materiaal niet meer beschikbaar te stellen.

Dat dat niet alleen stoer was, maar ook intern tandengeknars opleverde, was al vanaf dag 1 duidelijk. Want deze principiële opstelling betekende ook dat de uitgevers enorme aantallen bezoekers misliepen. Niet verschijnen in zoekresultaten van Google kan al gauw een kwart van je bezoek kosten. Hetgeen weer directe gevolgen heeft voor de omzet.

Nederland

Principes kosten geld en juist dat kan wel eens de belangrijkste reden zijn geweest dat de Nederlandse uitgevers nooit de stap hebben durven zetten die hun Waalse collega’s in 2006 maakten. Want de aversie tegen de praktijken van Google was in Nederland bepaald niet minder. Kees Spaan, tot voor kort voorzitter van de NDP, liet jarenlang geen gelegenheid onbenut om zijn gal over de Amerikanen te spuien. Wat Google doet, zo zei hij altijd, is niets anders dan geld verdienen met hoogwaardig materiaal van anderen. “Eerst stelen ze het en dan gaan ze het ook nog eens exploiteren”, dubbel kwaad dus.

Op dat exploiteren viel trouwens nog wel wat af te dingen, want advertenties heeft Google nooit verkocht rond hun Nederlandse News-product. Maar ook los daarvan heeft zelfs Spaan het nooit over zijn hart kunnen verkrijgen om Google echt naar buiten te schoppen. De grote uitgeefhuizen die lid waren van zijn organisatie (denk aan TMG. Wegener, Persgroep, NDC) wisten hem daarvoor altijd te behoeden. Hetgeen hij ook wel weer begreep: “Een kwestie van door de hond of de kat gebeten worden: beide opties zijn onaantrekkelijk.”

Blauwdruk voor andere landen? 

Het Waalse akkoord is voor beide partijen een overwinning. Voor de uitgevers betekent het dat ze hun bezoekersaantallen weer op peil kunnen krijgen (en daarmee een broodnodige impuls voor de omzet), voor Google geeft het een blauwdruk voor akkoorden in andere landen. Nederland zal daarbij zeker in beeld komen, maar is vast niet het eerste doelwit. Daarvoor zijn de problemen in Frankrijk en – vooral – Duitsland veel te groot.

Het Duitse parlement staat aan de vooravond van een debat over het Leistungsschutzrecht, met als inzet uitgevers de wettelijke mogelijkheid te bieden om nieuwsartikelen te laten verwijderen uit de resultaten van zoekmachines, of zich ervoor te laten betalen. Hoe serieus Google die dreiging neemt, blijkt wel uit het eind vorige maand ingezette offensief om het Duitse publiek ervan te laten doordringen wat de gevolgen hiervan zouden kunnen zijn: een opdrogende kennisbron.

Het Waalse akkoord zal dus vandaag al wel in de postvakjes van alle Duitse parlementariërs terecht zijn gekomen. Net op tijd om de discussie een stevige wending te geven. Maar ondertussen zal ook de lobby in Frankrijk (waar Hollande de uitgevers en Google heeft opgedragen er samen uit te komen – zo niet, dan komt er wetgeving) op volle toeren gaan draaien. Hetgeen de NDP, inmiddels zonder de gepensioneerde Kees Spaan, de tijd geeft om zijn knopen te tellen.  Is het Waalse model ook wat voor Nederland?

“Adapt to the digital age”

Cruciaal in die afweging zal zijn de vraag of hetgeen Google de Waalse uitgevers deze week heeft geboden, ook voor de Nederlanders echte winst gaat brengen. Hier is namelijk geen sprake van minder bezoek en hier is ook geen sprake van hoog opgelopen juridische kosten. Wat zou Google dan wel in de aanbieding kunnen hebben voor Nederland? In de toelichting bij het akkoord leggen de Amerikanen zelf vooral de nadruk op de gevaren van het niet meedoen. Pas je aan aan de nieuwe tijden, of verga, lijkt de conclusie te zijn:

This agreement comes at an important moment, in the midst of a debate how best the newspaper industry should adapt to the new digital age. As the Economist recently reported under the enticing headline, Letting the Baby Dance, many governments including Ireland, the Netherlands, Australia, UK and Canada are considering or have gone ahead with Internet-friendly copyright reforms. At the same time, some European countries including Germany and France are considering an extension of copyright protection to excerpts of newspaper articles appearing in search engines’ results. The European Journalism Centre recently outlined why both Google and newspapers would be best off cooperating and The Reach Group published independent research reaching a similar conclusion.

Om daaraan, niet onverwacht, toe te voegen: “We agree.”

Google heeft natuurlijk een sterk punt. De krachten die een compleet vrij internetverkeer kan vrijmaken, zijn immens. Maar het is geen nieuw punt, zelfs niet als het concreet wordt ingevuld, zoals voor de Walen is gebeurd. Immers, ook nu al kunnen uitgevers gebruik maken van diensten als Adsense, Adwords, AdExchange, Hangouts, Google+-social tools en gezamenlijke distributie-opties. Waarmee het Waalse akkoord, dat in België inderdaad voor een belangrijke doorbraak heeft gezorgd, in de omringende landen nog niet hetzelfde hoeft te betekenen.

Onder aan de streep blijft de afweging dus exact dezelfde. In zwart-wit termen: bescherm ik mijn content tot de dood erop volgt, of lever ik mij over aan de wetteloosheid van het digitale tijdperk? Beide opties voelen slecht, dat begrijpen ook de Nederlandse uitgevers. Vandaar ook dat ze inmiddels allemaal hard op zoek zijn naar de tussenwegen.

Aardbeving of afgrond

Zolang die niet gevonden zijn, kan het echter geen kwaad te beseffen dat hier iets anders aan de hand is dan gebeten worden door ofwel de hond ofwel de kat. Het is namelijk niet om het even. Het is ofwel wachten op de aardbeving ofwel rennen naar de afgrond. Het eerste geeft voor de korte termijn relatieve rust maar de zekerheid dat straks alles kapot gaat. Het laatste zal juist op de korte termijn slachtoffers opleveren, maar geeft degenen die intussen hebben leren vliegen een kans om prachtige nieuwe landschappen te bereiken.

Google rest intussen weinig anders dan genieten van het Waalse succes, stug doorlobbyen en verder lijdzaam afwachten.