Dodebomen mag naar de kleuterschool

Inderdaad, dodebomen.nl viert vandaag de vierde verjaardag… In die tijd kwamen er ruim 300 artikelen voorbij over een scala aan onderwerpen maar één gemene deler: media in een staat van overgang.

Dat zal, als het aan mij ligt, ook in het vijfde jaar zo zijn. Het einde van die overgangstijd is immers nog niet in zicht.

Een kleine voorspelling dan maar, als het gaat om de specifieke onderwerpen. Buiten de zaken die mij vanuit mijn zakelijke activiteiten bezighouden, zal het – in willekeurige volgorde – vermoedelijk vooral gaan om:

  1. Verdienmodellen en journalistiek ondernemerschap
  2. Robotjournalistiek
  3. Auteursrechten
  4. Amateurpublicisten en social media
  5. De rol van de klassieke uitgeefhuizen vs startups
  6. Journalistieke opleidingen

1. De zoektocht naar nieuwe verdienmodellen is al een paar jaar een belangrijk thema, juist vanwege de weerbarstigheid ervan. Meer specifiek: iedere zichzelf respecterende klassieke uitgever is bezig met het optrekken van betaalmuren. Wat gaat die hernieuwde poging om de consument te laten betalen voor online actualiteit uiteindelijk opleveren? Pessimisten verwachten het doodbloeden van de bezoekersstromen, optimisten rekenen erop dat dit eindelijk een manier is om de traditionele uitgeefhuizen, inclusief hun dure redacties, in leven te houden.

Bijna recht tegenover het betaalmuur-verhaal staan de pogingen van jonge collega’s om journalistiek te combineren met persoonlijk ondernemerschap. Een voorbeeld daarvan is de – door het Stimuleringsfonds georganiseerde – Challenge. Echter, ook hiervoor geldt dat de modellen die zich bewezen hebben op de vingers van een hand te tellen zijn. Op dit vlak zullen we vooral het buitenland in de gaten moeten houden voor inspiratie.

2. Verfoeid door elke rechtgeaarde journalist, maar onontkoombaar in de nabije toekomst: geautomatiseerde journalistiek. Vooral in de VS hebben al verschillende databedrijven (zoals Narrative Science) zich hierin gespecialiseerd. Nog verre van perfect, maar her en der lijkt er toch wat zichtbaar te worden, bijvoorbeeld in het vertalen van sportcijfers in heuse artikelen. Zonder tussenkomst van een mens, laat staan een journalist. Spannend.

3. Nog zo’n strijdterrein tussen de oude en de nieuwe wereld. De techniek van het internet is zo strijdig met de wetgeving rondom auteursrechten, dat hier linksom of rechtsom beweging gaat komen. Zwartwit gesproken: ofwel het internet wordt via nieuwe wetgeving aan strakke banden gelegd, ofwel de bestaande wetgeving gaat op de schop.

4. Een trend die al zichtbaar is sinds de opkomst van het weblog, maar nog lang niet aan zijn top is: amateur-publicisten die zich een plek veroverd hebben op het werkterrein van de professionele journalist. Met social media als verzamelplek voor alles dat relevant is in mijn eigen specifieke context. Ook recente onderzoeken wijzen uit dat het op dit moment nog altijd de Telegraaf, het NOS-journaal, Nieuwsuur en mijn regionale dagblad zijn die het gesprek van de dag bepalen. Maar hoe lang nog?

5. Daaraan direct gerelateerd: zullen de klassieke uitgeeforganisaties (Persgroep, TMG, Wegener/Mecom, NDC, Sanoma) erin slagen hun alles bepalende rol op het gebied van de nieuwsvoorziening te behouden? Wat zal überhaupt de toekomst zijn van bijvoorbeeld Wegener en NDC? En hoe zullen ze concurreren met partijen die zich vroeger op andere terreinen bewogen, maar in het internettijdperk allemaal op hetzelfde speelveld zitten? Of moeten ze zich wat dat betreft niet blind staren op RTL en NOS, maar veeleer op Google, Twitter, Facebook of ….?

6. Onderdeel van de verwarring in medialand is de zoektocht die momenteel zichtbaar is bij de opleidingen. Er is nog steeds veel animo onder scholieren voor een opleiding journalistiek. Volgens sommigen zelfs veel meer dan goed is voor de krimpende markt. Maar die opleidingen zelf krabben zich meer dan eens achter de oren: waarvoor leiden we eigenlijk op? Als we niet eens weten op welke plekken onze alumni straks terecht komen, hoe moeten we dan überhaupt een zinvol journalistiek curriculum samenstellen?

7. En ongetwijfeld zullen er nog vele onverwachte onderwerpen bijkomen, die ineens uitgroeien tot een trend waarmee rekening gehouden moet worden.

Uit eerbied voor al de prachtige journalistieke producten die eeuwenlang dankzij het papier als informatiedrager konden ontstaan, is de naam van dit weblog 4 jaar geleden gekozen. Vandaag, aan de vooravond van dodebomens kleuterschooltijd, is het voor mij vooral spannend hoe het zich weet te ontwikkelen van de speeltuin naar het serieuze werk. Iedereen die daar – als producent of consument – aan wil meedoen, blijft van harte uitgenodigd. Ons hoofdonderwerp, media in een staat van overgang, is er in elk geval interessant en beweeglijk genoeg voor.

Bart Brouwers