50 woorden, de standaard voor aggregatie

Het was al een tijdje de gangbare norm, maar sinds vandaag hangt er ook een wat meer formeel tintje aan: de eerste 50 woorden van een online gepubliceerd artikel kunnen overgenomen worden door derden. Althans, dat is vanaf 1 mei de norm van de regionale kranten binnen het Wegenerconcern.

Dit “aggregeren” van content is de laatste jaren een heet hangijzer in krantenland. Logisch ook, want aggregatie valt middenin het grijze gebied tussen auteurswet en internetpraktijk.

Door het formele besluit van de Wegenerkranten lijkt de 50-woorden-norm zonder tussenkomst van een rechter tot regel te worden verheven. Immers, als een zo grote groep kranten (Wegener vertegenwoordigt zeven grote regionale titels van Zwolle tot Vlissingen) het overnemen van de eerste vijftig woorden toestaat, wordt het voor andere uitgevers lastiger dit te blokkeren. En zal, bij een formele klacht, de gedaagde partij altijd naar Wegener kunnen wijzen als bewijs dat er niets onoirbaars gebeurt.

Wegener presenteert het besluit trouwens alles behalve als een vrijbrief. Nee, de uitgevers hebben er alles aan gedaan om juist het omgekeerde te benadrukken. Onder de kop “Het geschreven woord is niet gratis” maken de kranten duidelijk dat “aan journalistieke arbeid een prijskaartje hangt”.  Van maar liefst 36 cent per woord zelfs, volgens Wegener “de economische waarde”. De Wegenerkranten kondigen in het artikel aan streng te zullen toezien op het “stelen van onze arbeid”. Op basis van de auteurswet “worden alle pagina’s van de krant gescand door het opsporingsbureau Auxen uit Eindhoven. (…) Uit die scans komt naar voren of teksten dan wel foto’s van ons zonder toestemming zijn gebruikt.”

Er zitten twee principiële  kanten aan het Wegenerbesluit, maar ook een pragmatische.

Om met die laatste te beginnen: het is verstandig om de eerste vijftig woorden “weg te geven”. Niet alleen vermijden de kranten hiermee een ellenlange discussie over wat nog net wel of net niet een vrij over te nemen citaat is, maar het kan hen ook nog eens extra bezoek opleveren. Een lezer van een geaggregeerd bericht van 50 woorden (net iets meer dan een tweet) kan namelijk zo geïnteresseerd raken in de rest van het verhaal, dat deze doorclickt en daardoor bij de bron het hele verhaal kan zien. Mits dat artikel daar niet achter een betaalmuur staat natuurlijk.

Meer principieel van aard is de nadruk op de naleving van de auteurswet. Hiermee wil Wegener laten zien dat het internet nog zo veel in beweging kan hebben gezet, maar dat dit nooit strijdig kan zijn met gangbare wetgeving. De kranten klampen zich vast aan het principe dat de content die gemaakt is door hun professionals unieke waarde heeft – en deze ook houdt voor hergebruik. Dat er vanwege het ongetwijfeld her en der geconstateerde misbruik ook nog een extra centje aan kan worden verdiend, is daarbij mooi meegenomen. Waarbij trouwens de hardheid van die 36-cents norm vast niet door alle rechters voetstoots zal worden aangenomen. Zeker niet als deze er achter komt dat een gemiddelde freelancer het met minder moet doen.

Het tweede principiële tintje zit in die 50 woorden. In het artikel schrijven de Wegenerkranten nadrukkelijk dat het om de “eerste 50 woorden” gaat. Dat kan het gevolg zijn van het feit dat de meeste aggregatiemachines daarop zijn ingesteld (ze zijn nog niet slim genoeg om een interessant blok van 50 woorden elders in de tekst te herkennen). Maar het kan ook de voorbode zijn van een eigen slimmigheid.

Als alles blijft zoals het is, erkent Wegener hiermee eigenlijk dat het nieuws gratis is – dat is immers doorgaans de insteek van de eerste 50 woorden. Daarna pas volgt de uitleg, de toelichting, de nuancering. Maar hoe waar de constatering “nieuws is gratis” ook is, die erkenning zou een grote trendbreuk zijn met wat de lijn van de kranten tot nu toe. Ook de kop boven het uitlegartikel – en de strekking ervan – wijzen niet in die richting. Kortom, als de eerste 50 woorden worden weggegeven maar daarmee niet erkend wordt dat nieuws gratis is, zouden die Wegenerredacties misschien wel iets slimmers in hun achterhoofd kunnen hebben. Wat bijvoorbeeld als ze die eerste 50 woorden online eens anders zouden gaan inrichten? Niet meer met het nieuws beginnen, maar met een standaard-introductie bijvoorbeeld, of met wat algemene informatie over de auteur of de betreffende krant. In dat geval zijn de eerste 50 woorden voor een aggregator natuurlijk volkomen waardeloos geworden.

Kortom: we kunnen nog alle kanten op.