Over Media in een Staat van Overgang

Ontwrichte journalistiek snakt naar vernieuwing

Posted on | May 14, 2013 | Comments

Jeroen Smit tijdens zijn oratie in de aula van het academiegebouw van de Rijksuniversiteit Groningen

De oratie van Jeroen Smit bij zijn benoeming tot hoogleraar Journalistiek in Groningen, was vanmiddag één grote “call to action” aan de journalistiek. Ja, er is een crisis in het vak, ja het aantal advertenties halveerde in een paar jaar tijd, ja er is ontwrichting. Maar al die ellende kan maar door één groep worden opgelost: de makers zelf. De journalisten dus.

Die journalisten zelf hebben dat nog niet goed genoeg in de gaten, aldus Smit. Als er maar een nieuw verdienmodel is, dan kunnen we terug naar business as usual, zo wordt het gevoeld. “Ze denken: ‘het bedrijf’ moet het maar oplossen. Maar ze beseffen niet dat ze zelf het kloppend hart van dat bedrijf zijn. Ze denken dat het hun tijd wel zal duren. Er is totaal geen reflectie, geen zelftwijfel. En ondertussen zitten ze als kikkers in een langzaam heter wordende pan met water. Maar wie er nu niet heel snel uitspringt doet straks gewoon niet meer mee. Het wordt echt tijd dat die verantwoordelijkheid genomen wordt.”

Als de ontwrichting ergerns toeslaat, dan is het wel bij dagbladredacties, weet Jeroen Smit. “Dat doet pijn, zeker als je bedenkt dat juist die krantenredacties verantwoordelijk zijn voor zoveel journalistieke prestaties. Maar het lijkt me echt onaannemelijk dat er in 2025 nog twee maal per dag honderden vrachtwagens door Nederland rijden om al die dode bomen te verspreiden.”Des te vreemder is het volgens Smit dat tweederde van de dagbladjournalisten dat nu juist wel verwacht. “Ze denken dat het allemaal gewoon door gaat. En hebben helemaal geen zin om bij online te gaan werken, want dat is in hun ogen tweede garnituur.”

Overheid

Kranten zijn geen koekjesfabrieken, wordt vaak geroepen. “En terecht. Het is de taak van de journalistiek om mensen betrouwbare informatie te geven die ze nodig hebben om zich vrij te voelen, om zichzelf te kunnen besturen.” Smit noemt dat een nutsfunctie, die het verdient om gesteund te worden. “We hadden al eens kijk- en luistergeld. Waarom gaan we niet naar kijk-, luister- en leesgeld?”

Het zou volgens Smit de acute pijn kunnen verlichten als de nutsfunctie een prominentere rol zou kunnen krijgen: “Kranten zijn gebaat bij eigenaren voor wie maatschappelijk rendement minstens zo belangrijk is als het bedrijfseconomisch resultaat. Zulke eigenaren verdienen geld om een krant uit te geven in plaats van andersom.” Maar eerlijk is eerlijk, zegt Smit, “zelfs dat zou alleen maar betekenen dat je wat tijd wint. Voor echte vernieuwing is veel meer nodig.”

En daar zit ‘m nou net het probleem: er is grote angst voor vernieuwing. “Maar ondertussen heeft het internet onze samenleving veranderd. De manier waarop we met elkaar omgaan, met elkaar communiceren, waarop we geïnformeerd worden. Vraag en aanbod veranderen van karakter, de macht gaat naar de consument.”

Er is dus een compleet nieuwe werkwijze nodig – en die moet niet komen van de eigenaar of de directeur, maar van de maker zelf. Smit: “Die makers moeten in kaart brengen wat we online anders en beter moeten doen, hoe hun rol in nieuwe netwerk er uit ziet. Zo krijg je nieuw vertrouwen bij het publiek, want dat is onontbeerlijk voor de journalistiek.”

Die makers moeten zich volgens Smit dan ook wat ondernemender en proactiever opstellen. “Hier zie je ook iets raars. Journalisten voelen zich onafhankelijk door afzijdig te blijven. Maar dat is schijnonafhankelijkheid. Natuurlijk kun je je verdiepen in de wereld van de uitgever en de klant. De echte waarborg voor onafhankelijkheid is vooral een diep persoonlijk besef ervan.”

Dagbladjournalisten maken zich zorgen, merkt Smit in de gesprekken die hij met ze heeft. “Ze zien online vooral als vervlakking, verlies aan kwaliteit. Slechts een paar procent van hen ziet mogelijkheden de lezers online juist beter te bedienen. En daar gaat het natuurlijk om. Juist online is er een taak voor journalisten om de lezers houvast en verdieping te bieden.”

En dus koppelt Smit het belang van vernieuwende online journalistiek aan het belang van verdieping. “Redacties willen wel verdieping en onderzoek, maar hun hoofdredacties creëren daar onvoldoende ruimte voor. En dat terwijl juist zo’n keuze je redding kan zijn. Er is enorme behoefte aan betrouwbare journalistiek. Verdieping is dus noodzakelijk, zeker online.”

Gelukkig ziet Smit de kans om vaste grond onder de voeten te krijgen op internet, met de dag groeien. Ook financieel. “Het zou doodzonde zijn als krantenredacties die slag niet zouden gaan maken nu.”

Hier de volledige oratie van Jeroen Smit

  • Sociale media






  • Op Facebook

  • Op Twitter