Heeft gratis online content de kranten vermoord of geholpen?

Gratis online content, het is al een discussie zo lang als kranten ermee zijn gaan werken. Oorspronkelijk bedoeld als middel om een online publiek te genereren waar ooit nog eens echt geld mee verdiend kon worden, is het verworden tot de schaamlap van veel spijtopterende uitgevers. “Hadden we dat maar nooit gedaan!”

In het eerste deel van de tv-serie “iedereen journalist” (NTR) is de boodschap: het internet heeft de kranten om zeep geholpen. Piet Bakker heeft in twee artikelen overtuigend aangetoond dat dat nog maar de vraag is.

Een in mediakringen veel gebruikte verklaring voor de neergang van kranten, is dat die kranten zo gek waren om “al hun content gratis online te gooien”. Als dat niet was gebeurd, had het er heel anders uitgezien, zo luidt het argument. Piet Bakker heeft elders al eens aangetoond dat verre van “alle content” online werd gezet, maar daarnaast is het nog maar zeer de vraag in hoeverre deze actie de trend daadwerkelijk heeft beïnvloed. Sterker nog, dat het misschien nog veel erger was geworden als ze dat niet hadden gedaan.

De theorie is voor de meeste mediawatchers te logisch om niet waar te zijn (kranten gingen content online zetten en tegelijkertijd kregen kranten het moeilijk, dus het een zal wel de oorzaak van het ander zijn), vandaar dat het wel waar *moet* zijn. In de woorden van de samenstellers van “Iedereen Journalist“: “Uitgevers begrijpen inmiddels wat voor een gruwelijke vergissing het is geweest om nieuws en achtergronden gratis op het web weg te geven en de huidige trend is om betaalmuren op te bouwen.”

Maar is dat wel zo? Hoe hard de NTR en Marieke van der Donk dat ook roepen, ik heb er nooit overtuigend bewijs van gezien.

En nog los daarvan: zelfs áls het waar zou zijn, was er überhaupt een andere weg? Het enige logische gevolg daarvan was waarschijnlijk geweest dat er niet één nu.nl maar twee of drie van dit soort gratis nieuwssites groot zouden zijn geworden. Immers, juist het géén gebruik maken van de mogelijkheid om je content gratis aan te bieden (en daaromheen advertenties te verkopen) had de weg geopend voor nieuwe concurrenten.

Mijn (niet bewezen) stelling is dan ook: juist door content gratis weg te geven, hebben kranten de schade heel lang nog enigszins kunnen beperken. En hebben ze zichzelf een extra verdienmodel (online adverteren) geboden. Het was dus een dubbel goed besluit.