Aanmoedigingen voor journalisten in opleiding

Jullie worden opgeleid voor de werkloosheid!

Je had beter wat anders kunnen gaan studeren!

Jullie moeten wel volkomen gek zijn!

Op menig opleiding journalistiek is het de laatste jaren een veelgehoorde verzuchting: “Je kunt nog zo goed je best doen, maar veel effect zal het niet hebben. De markt is vol!” Misschien begrijpelijk gezien de situatie waarin we nu verkeren, maar zeer demotiverend natuurlijk en ook nog eens totaal misplaatst als je het afzet tegen de mogelijkheden die de moderne journalist juist buiten de traditionele media heeft. Die zijn immers – mits voorzien van een gezonde dosis ondernemerschap – letterlijk onbeperkt.

Juist daarom was het zo mooi dat afgelopen week op twee plekken – in Wenen en Tilburg – een duidelijk ander geluid te horen was. Wolfgang Blau en Alexander Pleijter lieten, ieder op eigen wijze, aankomende journalisten zien dat er wel degelijk een wereld te winnen valt. Blau deed dat ter gelegenheid van de diploma-uitreiking voor pas afgestudeerden van IMIM Vienna’s master class for ‘International Media Innovation Managers” – de toekomstige journalistieke managers dus.

Blau had eveneens waarschuwingen genoeg voor de aankomende mediabazen. Zoals: “ga NOOIT mee in een bestaande cultuur.” Maar via onderwerpen als

-Why the term ‘media revolution’ might be a bit more complicated for Europeans than for Americans,
-Why the style of media leadership will change but not the demand for informed leaders,
-What Richard Gingras of Google News thinks about Clay Shirky’s take on the media revolution,
-A few thoughts on data, on the print media’s herd mentality, on our own attitudes towards the net and on newsrooms’ tendency to resist change,

was er ook voldoende positiefs te melden. Wie een half uurtje over heeft, doet er goed aan hier Blaus boodschap in zijn geheel te bekijken:

Duizend kilometer verderop hield rond hetzelfde tijdstip Alexander Pleijter zijn lectorale rede voor de Fontys Hogeschool voor Journalistiek. Ook hij schuwde de realiteit niet. Maar net als Blau staan ook voor Pleijter de kansen voorop.

Journalistieke organisaties staan niet bekend om hun innovatieve kracht, stelde Pleijter. Hij ziet een “defensieve innovatiecultuur”, die vernieuwingen op twee manieren benadert. Het is ofwel “kill them” (nieuwe ontwikkelingen worden hardhandig de kop in gedrukt) ofwel “join them” (meedoen omdat het moet, niet uit enthousiasme maar om niet achter te hoeven lopen).

Inmiddels is innovatie het toverwoord. Maar nog steeds lijken angst en noodzaak de grootste drijfveren. Pleijter: “Maar angst is niet de beste motivatie om verdere te komen. Vraag je liever af wat de journalistiek ermee opschiet. Online first? Ik zie liever journalism first. Betere journalistiek in plaats van efficiëntere of goedkopere.”

Speciale aandacht in zijn rede gaf Pleijter aan het “Horseless carriage syndrom” (afgeleid van de vorm van de eerste auto’s: koetsen zonder paard) als terugkerende factor in de manier waarop nieuwsmakers en -gebruikers met vernieuwing omgaan. “Mensen zijn geneigd nieuwe technologie te gebruiken op de oude manier”, aldus de nieuwe lector. Het lijkt Pleijter in een tijd die als geen andere wordt beheerst door technologische vernieuwingen extra gretig te maken om dat patroon te doorbreken.

Pleijter benoemt drie speerpunten voor het Tilburgse lctoraat waaraan hij leiding gaat geven. Kernpunt daarbij is het “via digitale technologie een bijdrage leveren aan journalistieke ontwikkeling”. Wat kunnen we verwachten?

  1. Onderzoek naar de waarde van digitale journalistieke producties. Snowfall-achtige verhaalvormen die relevantie weten te koppelen aan vorm en vertelmethode.
  2. Een studie naar journalistieke werkwijzen, voornamelijk via nieuwe technieken ten behoeve van (bijvoorbeeld) journalistiek onderzoek.
  3. Het stimuleren van journalistiek ondernemerschap. Hoe kan de opleiding bij de studenten het lef ontwikkelen dat nodig is om nieuwe initiatieven te starten.

Pleijter eindigde zijn rede met de – terechte – constatering dat nieuws is niet langer de core business van de journalistiek. Als aanhanger van Kovach en Rosenstiel ziet Pleijter veel meer in de rol van de journalist als degene die het publiek helpt zich staande te houden in een ingewikkelde maatschappij. “Dat boek – “The Elements of Journalism”- zou iedere journalist elk jaar minstens een keer moeten lezen.”

De complete lectorale rede is HIER opnieuw te bekijken.

Dat Alexander Pleijter er geen gras over wil laten groeien, bleek wel uit zijn slotwoorden. “Er komen gouden tijden aan. Aan de slag.” De Tilburgse studenten mogen aan de bak.

Alexander Pleijter krijgt de lectorspenning uit handen van FHJ-directeur Marjo Spee