“Donderdag 1 december komen daarom alle vertegenwoordigers van de redacties in Amersfoort bijeen om verdere stappen te bespreken. Het voeren van acties wordt niet uitgesloten. Dit conflict gaat niet alleen meer om een CAO-ruzie, maar over het voortbestaan van onafhankelijke en gerespecteerde journalistiek. De bodem is bereikt als we er niet al doorheen zijn.” (1)

Het gaat om het voortbestaan van onafhankelijke en gerespecteerde journalistiek.

Ik probeer de woorden tot me door te laten dringen. Ik koppel ze aan de onderwerpen die de onderhandelingen tussen werkgevers en werknemers beheersten.  Het gaat volgens de NVJ in de kern om pensioenregelingen, om ouderendagen en om een auteursrechtvergoeding van 0,5%. Om dit alles samen te vatten in de constatering dat dit de “komende jaren een flinke achteruitgang in de koopkracht” betekent.

En nog een keer lees ik hardop: Het gaat om het voortbestaan van onafhankelijke en gerespecteerde journalistiek.

Waar zijn we beland? In welke tijd? Op welke planeet?

Hoe kies is het om, in een tijd dat er geen enkele sector is die ontkomt aan koopkrachtdaling, dit gegeven te koppelen aan het voortbestaan van onafhankelijke en gerespecteerde journalistiek? Hoe kies is het om, in een tijd dat alle dagbladen structureel last hebben van teruglopende inkomsten en voor hun bestaan zullen moeten vechten, een wig te drijven tussen uitgevers en redacties? Hoe kies is het überhaupt om vakbondsretoriek (willen we naar Amersfoort, dan gáán we naar Amersfoort!) te vermengen met kernwaarden van ons vak?

Onkies, onkies, onkies. En onverantwoord.

Het is eerder andersom: de NVJ bewijst zichzelf, haar leden én de onafhankelijke en gerespecteerde journalistiek een slechte dienst met deze oorlogstaal.

(1) Merkwaardig genoeg staat deze slotzin wel in de mail aan de leden maar niet in de post op het platform van de NVJ.

Disclaimer: de schrijver is lid van de NVJ

De interessantste gedachte van de dag kwam wat mij betreft van Broersma, die aantoonde dat overtuigingskracht van de journalistiek veel minder in de inhoud van het gebodene zit, dan in de vorm en de stijl waarin die inhoud is gegoten. We zijn zo gewend aan de vorm waarin de feiten tot ons komen (de manier waarop het 8 uur journaal wordt voorgelezen, de opbouw van een nieuwsbericht in de krant), dat we elk feit dat op die manier wordt gebracht, direct voor waar aannemen. Het is maar dat u het weet.

Broersma kwam ook met een provocerend schema, waarin hij een aanzet gaf tot de verdeling van de vaderlandse nieuwsbrengers op de assen objectief-subjectief en narratief-discursief. Als ik goed heb opgelet was dit ongeveer het resultaat:

Inderdaad, er ontbreken nog een paar titels of namen. En ik denk dat de door Broersma gekozen posities hier en daar ook tot discussie zullen leiden. Hoe dan ook is het goed voor heel wat invulavondjes in het lokale  journalistencafé.

Michaël Opgenhaffen kwam vervolgens met de constatering dat we eigenlijk gezegend zijn met onbetrouwbaar online nieuws. Waar zovelen vanuit traditioneel perspectief klagen over volstrekte onbetrouwbaarheid van zo’n beetje alles wat online verschijnt, legde de Vlaamse onderzoeker de nadruk op de voordelen van authentieke – maar ongeverifieerde – bronnen. De toegevoegde waarde van onbetrouwbaarheid, zoals hij het noemde.

Terecht.

Ik mocht daar vervolgens nog een schepje bovenop doen.

Moeilijk was dat niet. Want hoe duidelijk is inmiddels dat de zweem van objectiviteit, feitenkennis en betrouwbaarheid die journalisten decennia rondom zich wensten te creëren, een illusie was? Het internet heeft er korte metten mee gemaakt.

Subjectiviteit, onbenul en onbetrouwbaarheid is de basis. En dat is een zegen.

Wie onbetrouwbaarheid als standaard kan accepteren, is namelijk veel beter in staat daar wat aan te doen, dan degene die in de aloude illusies blijft volharden. Noodzakelijke basis daarbij is wel de acceptatie dat wij als professionals slechts de vaardigheden bezitten, maar zeker niet de feitenkennis die nodig is om ultieme betrouwbaarheid te garanderen. Dat laatste is geen schande, het is simpelweg ondoenlijk. Wat wel een schande is, is dat we die feitenkennis zo lang hebben gepretendeerd.

Get it first and get it right, was jarenlang het devies. Opgenhaffen zou dat liever veranderd zien in Get it first and then check if it’s right. Logisch, en veel beter aansluitend bij de logica van de online wereld. Het is ongeveer hetzelfde als wat de webredactie van de New York Times bedoelde met de kreet Not Wrong For Long. We publiceren wat we weten en zorgen er gaandeweg voor dat dit beter en beter wordt. Procesjournalistiek, waarbij publiek en professional samen optrekken. Kennis bij de een en vaardigheden bij de ander.

Journalistiek is First Draft Of history dus, zoals Philip Graham het 50 jaar geleden al zei. Niet perfect, niet af, niet ultiem betrouwbaar, op zijn best een goed bedoelde poging daartoe. Maar de journalist heeft daarbij wel zijn verantwoordelijkheden. Vaststellen dat we in basis onbetrouwbaar zijn mag dus nooit leiden tot berusting, maar slechts het begin zijn van het echte werk.

Het mooie is dat de ontmaskeraar – internet dus – ook onze voornaamste reddingsboei is.

Veel meer nog dan in het verleden immers is de journalist in staat kennis en feiten te verzamelen en van daaruit te filteren. En terug te sturen naar de bron. En desnoods opnieuw te filteren. Social Media vormen daarbij het grootste cadeau dat ons de voorbije 50 jaar ten deel is gevallen.

En ja, internet is een ongekende vergaarbak, maar ook een chaotische. En social media staan vol met niet geverifieerde en voor vrijwel 100% onbetrouwbare schijnfeiten. Zie daar het dubbele plezier voor de journalistiek: ons speelveld is onbegrensd geworden en onze vaardigheden doen er toe als nooit tevoren.

Onbetrouwbaarheid, een beetje journalist kan er geen genoeg van krijgen!

Ik moet toegeven dat ik wel enigszins verbaasd was toen ik clickte op een linkje onderaan DIT artikel op dichtbij.nl Het zou moeten leiden naar de bron van het betreffende bericht, maar in plaats daarvan kreeg ik deze mededeling (click voor grotere versie):

Dat laat aan duidelijkheid niets te wensen over: de uitgever van weespernieuws is blijkbaar niet gediend van het overnemen van zijn berichten op een andere website. Zelfs niet als dat gebeurt met een nette bronvermelding, inclusief link naar het volledige oorspronkelijke artikel.

Bezoeker “Vergeetme” schrijft er vervolgens een soortgelijk bericht over op dichtbij zelf. Onder de titel “Ruzie in Journalistiek Land?” plaatst hij een kopie van de waarschuwingstekst die op weespernieuws.nl te zien is. Tja, dat is allemaal mogelijk op een open platform als dichtbij.

Kortom: er zijn vragen over onze werkwijze. Meer specifiek: er is kritiek op het overnemen van berichten die van derden afkomstig zijn. Alle reden dus om even naar de praktijk te kijken.

Dichtbij stelt alles in het werk om het lokale publiek een zo goed mogelijk overzicht te bieden van hetgeen er aan relevants in hun directe omgeving gebeurt. Onze inzet daarbij: eigen dichtbij-redacteuren en -communitymanagers, eigen redacteuren van de weekkranten van Holland Combinatie (zoals de Gooi- en Eembode), ons publiek en de persbureaus (zoals ANP) waarop wij een abonnement hebben.

Als extra service bieden we daarnaast nog een selectie van wat andere media in de regio te melden hebben. Aanvullend op alle eigen bronnen, kan dit namelijk zorgen voor een completer beeld. Om te voorkomen dat hiermee de indruk gewekt wordt dat het allemaal onze eigen content is, laten we op drie manieren duidelijk merken wat de bron is van het bericht. Zo dus:

We begrijpen dat dit een omstreden werkwijze is in journalistenland. Althans, media die er transparant over zijn – zoals dichtbij – kunnen de kritiek van collega’s verwachten. Ze noemen het jatwerk. Prima. Maar één nuance dient daarbij wel te worden aangebracht: de werkwijze op zich is zo oud als de journalistiek zelf. Elke krant, elke site, elk nieuwsmedium maakt gebruik van journalistieke vondsten van anderen. De angst om iets te missen wat de concurrent wel heeft, is er meestal de oorzaak van. En zelden leidt dat tot items waarbij de oorspronkelijke bron nog zichtbaar is. Over jatwerk gesproken.

Dichtbij heeft ervoor gekozen zo duidelijk mogelijk aan te geven wat eigen werk is en wat afkomstig is van anderen. Zodat de bezoeker vervolgens zelf kan constateren wat de waarde van iedere bron is. Bovendien geven we alle credits aan de bron. Ik noemde al de 3 manieren om dat in het bericht zelf duidelijk te maken, maar wat misschien nog wel belangrijker is, is het bezoek dat dankzij de aangebrachte link wordt teruggeleid naar de oorspronkelijke bron. Weespernieuws.nl krijgt dus dankzij dichtbij aanvullend bezoek. En hetzelfde geldt voor de andere bronnen waarnaar wij verwijzen.

Tot slot: hoezeer ik er ook van overtuigd ben dat onze manier van werken zinvol en verstandig is, ook intern is het een constant onderwerp van discussie. Sommigen betitelen het plaatsen van berichten van derden als een zwaktebod, of zelfs als een domme manier om de concurrent in het zadel te helpen. Internet mag dan hét medium zijn waar alles en iedereen naar elkaar verwijst, de consequenties van dat principe zijn ook in een internetbedrijf als dichtbij niet onomstreden.

Stuntjes zoals van weespernieuws.nl of bijdragen als van “Vergeetme” helpen ons dan ook dat debat zo goed mogelijk te voeren. Intern en extern. Zo open als dichtbij zelf.

Even los van de relevantie van die vraag (en daarmee van het antwoord) voor het grote publiek, viel er volgens mij nogal wat af te dingen op Zerrouks stellingen. Zeker omdat de auteur mij niet even vooraf om nadere informatie had gevraagd, heb ik dat maar even op zerrouk.nl gedaan. Hieronder een samenvatting. In de blockquotes telkens Zerrouk, daaronder mijn antwoord.

De website dichtbij.nl is een medium dat steeds groter aan het worden is. De website richt zich op specifieke gemeenten en de regio daar omheen. Steeds meer plaatsen in Nederland hebben een pagina op deze website. De site is een onderdeel van de Telegraaf Media Groep en bestaat sinds augustus 2010.

De Telegraaf staat bekend om het snelle en sensationele nieuws dat ze brengen. Op dichtbij.nl is die tendens ook duidelijk te merken. Het zijn vaak korte berichten die op een vlotte en leesbare manier zijn geschreven. Dat is natuurlijk perfect voor een medium op internet. Er worden berichten geplaatst over lokale ondernemers, politiewerkzaamheden, de regio en sport. De pagina’s zien er goed en overzichtelijk uit. Lezers die geïnteresseerd zijn in hun regio vinden hier snel en makkelijk de laatste nieuwtjes. De site heeft dus absoluut nieuwswaarde maar of het journalistiek is, durf ik te betwijfelen.

Toch wat toelichting: dichtbij probeert lokale relevantie te brengen voor mensen die betrokken zijn bij hun directe omgeving. Als journalist zeg ik: het maakt mij helemaal niks uit of je dat journalistiek wilt noemen of niet. Mij gaat het er om dat het relevant is voor de gebruiker (die bij ons inderdaad meer is dan alleen consument).

De taak van de journalist(iek) is door de komst van internet gigantisch veranderd. Journalisten kunnen de illusie loslaten dat ze het alleenrecht hebben over informatiebezit en -overdracht. Dat alleenrecht hadden ze in feite nooit, maar ze (we) claimden het wel. Nu weten we beter. De kennis zit niet in de journalistieke burchten, maar vooral daarbuiten. Een journalist is wel nog nodig om die informatie te activeren en vervolgens te filteren op relevantie voor de doelgroep. Omdat dat betekent dat zijn rol en taken nogal veranderen, hebben wij ervoor gekozen die journalist voortaan communitymanager te noemen.

Ik ben van mening dat als je klakkeloos sms-alerts van een twaalfjarig vermist meisje gaat overnemen op de website, je dan niet van journalistiek kunt spreken. Het is in mijn ogen een kwestie van knip en plakwerk. Vervolgens wordt in datzelfde bericht geschreven dat de politie contact heeft gehad met het vermiste meisje, maar niet wist waar ze was. Dat roept bij mij heel wat vragen op en is op zijn minst een tegenstrijdigheid. Waarom heeft de politie er niet alles aan gedaan om het meisje te vinden? Het lijkt me als journalist zijnde uitermate belangrijk om er dan achter te komen hoe de vork in de steel zit. Een gemiddelde lezer zal hierbij op zijn minst zijn wenkbrauwen optrekken.

Het is gevaarlijk een oordeel te vellen op basis van één bericht over een sms-alert. Niet alleen omdat je waarschijnlijk niet alle berichten op dichtbij hebt gezien, maar ook omdat dit voorbeeldbericht in soortgelijke vormen ook verschenen is op allerlei andere platforms, of deze nu journalistiek te noemen zijn of niet. Ja, ook “oude media”. Het verschil tussen de kranten en ons is slechts dat wij niet alleen het bericht zelf plaatsen (al dan niet na knip- en plakwerk), maar ook de vervolgstappen kunnen meenemen. Informatie uit het publiek, updates van de politie, etc. Hiermee bieden wij mogelijkheden die de klassieke media niet hadden of wilden hebben. En creëren daarmee een waarde voor het publiek die uniek is.

Het is natuurlijk niet eerlijk om een medium af te schieten op een enkel bericht. Er zijn echter ook andere zaken waar rekening mee gehouden moet worden. Het is bijvoorbeeld zo dat iedereen op de site mee mag schrijven. Dat is natuurlijke hartstikke leuk want zo vergroot je het gevoel van saamhorigheid en je creëert een platform van openheid en discussie. Maar juist omdat Jan en alleman content kan plaatsen, zal de journalistieke waarde van het medium dalen. Het is haast niet voor te stellen dat iedereen die een bericht plaatst ook zijn feiten en bronnen heeft gecheckt. En het lijkt mij ook logisch dat een ondernemer of instelling een bekende een lovende tekst laat schrijven. Het is tenslotte free publicity. Je zou gek zijn als ondernemer om het niet te doen. De schijn van belangenverstrengeling is hiermee natuurlijk wel gewekt.

Je hebt gelijk als je constateert dat dichtbij open staat voor iedereen. Dus ook voor partijen of personen met bepaalde belangen. Ten eerste is dat geen nieuws: elke krant staat vol met de weerslag van bepaalde belangen. Wees eens eerlijk en blader door je eigen krant: welk artikel is belangenvrij? Je schrijft: “De lezer moet zich wel realiseren dat de meeste content die geplaatst wordt, met een onderliggend belang geplaatst wordt.” Ik zeg: Gelukkig maar. Vooral omdat wij er, in tegenstelling tot traditionele journalisten, niet geheimzinnig over doen. Transparantie.

Daarnaast geeft de dichtbij-benadering nieuwe waarde: het publiek kan veel beter dan in een klassieke journalistieke setting zelf bepalen wat belangrijk is en wat niet. Voorwaarde is wel dat de communitymanager de balans in de gaten houdt. Als over een bepaald thema vooral één mening wordt geventileerd, dan zal deze op een of andere manier ruimte moeten creëren voor de andere kant van de medaille. Partijdigheid is dus mogelijk, maar alleen als die partijdigheid van alle kanten komt. Met een lelijk woord: polypartijdigheid. Dat zorgt wellicht voor een betere invulling van het begrip objectiviteit dan ooit mogelijk is geweest.

De redactie van iedere regio bestaat uit een community manager, een burgerjournalist en een accountmanager. De taak van de community manager is vooral om de aangeleverde stukken onder de aandacht te brengen van de doelgroep. Heel simpel is dat dus gewoon de content op de site plaatsen. De burgerjournalist zoekt het nieuws en schrijft de verhalen. De community manager kan uiteraard ook content aanleveren. De accountmanager is aangesteld om niet alleen advertentieruimte te verkopen maar ook om slimme deals met lokale ondernemers te sluiten. De deal is er vooral op gebaseerd om reclame te maken, verpakt in een nieuwsbericht.

De kerntaak van de communitymanager is tweeledig: enerzijds is hij klassiek journalist: hij volgt het nieuws en doet daar verslag van op dichtbij. Maar daarnaast zorgt hij er voor dat het publiek gaat meedoen. Dat is (veel) meer dan “gewoon de content op de site plaatsen”. Niet voor niets hebben vrijwel alle dichtbij-medewerkers een journalistieke achtergrond.

De bronvermelding boven ieder bericht getuigt ook niet van hoogstaand journalistiek niveau. Boven ieder bericht staat weliswaar bron: een naam. Het gaat hier niet om de bron maar om de auteur. De bron is waar de auteur het nieuws vandaan haalt. Het lijkt mij sterk dat de auteur ook de bron is. Als dat zo is dan riekt het helemaal naar verzonnen en gekleurd nieuws. Het lijkt mij dat daar geen sprake van is maar dat de redactie van de website het verschil tussen een bron en een auteur gewoon niet kennen. Dat geeft naar mijn mening dan weer dat amateurs deze webpagina beheren.

Die professionals zijn dus nog steeds hard nodig maar moeten niet doen alsof zij de bron van alle kennis zijn. Vandaar dat wij nadrukkelijk bij elk artikel vermelden wat dan wel de bron is. Ik neem aan dat het een grapje van je is als je zegt dat de typering “bron” erop duidt dat de site gemaakt wordt door amateurs. Het gaat hier namelijk niet om de bron in journalistiek termen uit te leggen, maar in termen van publiek begrip. Soms zal hier dus de naam van een dichtbij-verslaggever staan, soms van een “meeschrijver”, soms van een instantie, vereniging, bedrijf of gemeente. Daarmee voorkomen we wat vroeger nog wel eens gebeurde: dat een journalist net deed of de kennis van hem was terwijl het simpelweg om een extern aangeleverd persbericht ging. Doel van het woordje “bron” is dus transparantie verhogen. Je zult vast voorbeelden tegenkomen op dichtbij waaruit blijkt dat we daar nog niet (helemaal) in geslaagd zijn, maar dit is wel de lijn. Dat zerrouk.nl dat bestempelt als amateurisme, vind ik verder prima.

Mijn conclusie is dat we deze website moeten behandelen als het lokale krantje dat vroeger (of nog steeds) door de brievenbus kwam maar dan met een flinke dosis reclame-uitingen. Het leest lekker weg en is van enorme entertainmentwaarde. De lezer moet zich wel realiseren dat de meeste content die geplaatst wordt, met een onderliggend belang geplaatst wordt. Als de lezer zich daar niet aan stoort, is het een leuk medium. Journalistiek is het zeker niet.

Dat klinkt hard. Laat ik toch positief afsluiten. Als je met je conclusie “dit is geen journalistiek” bedoelt dat wij het anders doen dan de Volkskrant, NRC of de Telegraaf, dan ben ik daar eerlijk gezegd heel blij mee. Wij kiezen daar namelijk bewust voor, wetende dat we onze bezoekers beter helpen met een ordening van de kennis van buiten dan met een weerslag van de beperkte belevingswereld van één specifieke journalist.

Hoewel ik hem natuurlijk vooral als vader ken en nauwelijks als collega-journalist, is er weinig verbeelding nodig om te constateren dat weinigen ooit zo bedreven zijn geweest in ons mooie vak als hij. Niet voor niets was hij uiteindelijk met een van de langst zittende hoofdredacteuren van het land ooit. Meer dan 30 jaar was hij hoofdredacteur van het Eindhovens Dagblad. Daarvoor was hij onder meer buitenlandcommentator, parlementair journalist en verslaggever van de Dallas Morning News.

De echte journalistieke ziel deed hij trouwens al eerder op. In 1944-1945, toen hij als tolk voor het Schotse leger met de bevrijders door de Ardennen, Nederland en Noord-Duitsland trok. Om uiteindelijk medeverantwoordelijk te zijn voor de arrestatie en ondervraging van Heinrich Himmler.

Mijn vader was, tot en met het moment waarop hij bewust de kans liet lopen om directeur van zijn krant te worden, een journalist. Hij was degene die als geen ander het adagium tot uitdrukking bracht dat in koeienletters op het gebouw van “zijn” Dallas Morning News stond gebeiteld:

“BUILD THE NEWS UPON THE ROCK OF TRUTH AND RIGHTEOUSNOUS. CONDUCT IT ALWAYS UPON THE LINES OF FAIRNESS AND INTEGRITY. ACKNOWLEDGE THE RIGHT OF THE PEOPLE TO GET FROM THE NEWSPAPER BOTH SIDES OF EVERY IMPORTANT QUESTION”

Hij heeft het nog net kunnen meemaken dat ik mijn eerste stapjes in zijn vakgebied zette. Dat was – ook voor hem – zo onverwacht dat hij me, nadat ik hem verteld had dat ik bij de krant ging werken, direct vroeg in welke functie dat dan in hemelsnaam zou kunnen zijn. Natuurlijk was de vreugde groot toen ik hem kon vertellen dat ik als journalist aan de slag kon. Nou ja, journalist… ik mocht elke zondagavond de wedstrijdverslagen van de Limburgse hockeyclubs doorgeven.

Wat hij niet meer heeft meegemaakt, zijn mijn vervolgstappen. Ook die zouden hem blij hebben gemaakt. Niet omdat het zijn stappen zouden zijn geweest (integendeel…), maar wel omdat hij zou hebben gezien hoezeer ik er het beste uit probeerde te halen. Want dat was voor hem duizend keer belangrijker dan overbrengen dat iets “nou eenmaal moet zoals hij vond dat het moest”.

Zijn overtuiging dat de journalistiek staat voor die “Rock of Truth” was overigens gigantisch. Geen gemarchandeer, geen concessies en al zeker niet richting commercie. De waarheid en niets dan de waarheid. Dat ik me, bijna als prototype van de ondernemende journalist, desondanks zo verwant kan voelen met zo’n man, zal zeker te maken hebben met de vader-zoon-verhouding. Maar minstens zo veel met diep respect voor zijn journalistieke houding en prestaties.

Deze is voor Ton Brouwers, geboren op 17 oktober 1921, gestorven op 1 juni 1990.

Het gebeurde vanochtend aan het einde van mijn presentatie voor het INMA-congres “De Lage Landen, een eiland apart in Europees krantenland.” Programma HIER. Mijn presentatie onderaan deze post.

Lezers van dit weblog zal het niet verbazen dat al die rode kaarten mij toch wel raakten. Misschien lag het aan mijn verhaal (ik hoop van niet), misschien lag het aan de niet al te scherpe manier waarop de vraag werd gesteld (een beetje misschien). Maar als ik al mijn boerenverstand bij elkaar raap, zie ik toch wel een verband met de aard van het publiek. De zaal was gevuld met uitgevers en andere hoge pieten bij Nederlandse en Vlaamse media. Juist, vooral krantenmensen. Mensen met een enorme trots maar een zekere blinde vlek voor de kansen die zich buiten print aandienen. Social Media, dat is het stuur uit handen geven, afstand nemen van de illusie dat de eigen redacties als enigen de wijsheid in pacht hebben. En dat voelt – voor deze groep – vermoedelijk niet goed.

Nogmaals: boerenverstand, Maar toch.

De laatste slides in onderstaande presentatie bevatten een paar uitspraken van Xavier Verellen (CCO Persgroep), de man met wie ik zojuist in debat mocht. Met Verellen als grote voorvechter van printmedia en ik als degene die ook online kansen wil grijpen. Onnodig te zeggen dat we het niet over alles eens waren. Bijvoorbeeld over de kracht van de journalistiek op de verschillende platforms. Is er een verschil? Verellen: Echte journalistiek is alleen mogelijk in print. Ik: de kansen zijn online alleen maar groter. Verellen: Mensen gaan daar toch niet voor betalen? Ik: dat betekent dat je nieuwe modellen moet gaan bouwen.

Enzovoort.

Print blijft een verschrikkelijk mooi en krachtig medium. Printproducten vullen ook mijn huis- en werkkamer nog volop. Maar wie zijn ogen sluit voor de kracht van alles wat buiten print gebeurt (hetgeen zeker niet geldt voor Verellen), graaft onverbiddelijk zijn eigen graf.

Jay Rosen, docent journalistiek aan de New York University, heeft het over kranten. Maar vooral over de organisaties die er achter zitten. “Met mensen die het gevoel hebben met belangrijk maatschappelijk werk bezig zijn maar in feite slechts de dagelijkse productieroutine volgen.” Dat merk je vooral, zegt Rosen, nu die oude vertrouwde routine totaal overhoop is gehaald. “Dankzij digitale media is dat een anachronisme geworden. Je hoeft niet om zes uur ‘s avonds een verhaal af te hebben zodat het 12 uur later gedrukt en wel op de deurmat kan liggen. En dus worden de mensen die blijven vasthouden aan die routines een blok aan het been voor vernieuwing. Ze zijn reactionair, hebben een achterhaalde cultuur. Ze moeten weg!”

Het gevaar van dit soort mensen in je organisatie kun je nauwelijks overdrijven, zegt Rosen. “En ze zitten overal. Niet zo gek ook, in een sector waarin je beloond werd voor de mate waarin je er in slaagde niets te veranderen. Dat kweekt vanzelf een management zonder ondernemingszin, zonder eigen initiatief.”

Lachwekkend noemt Rosen het, hoe vertegenwoordigers van de oude cultuur digitale media “gewoon een nieuw distributiekanaal” noemen. “Onzin en een miskenning van de enorme kracht van het internet. Er heeft een revolutie in uitgeven plaatsgevonden en het meest vernieuwende dat deze mensen kunnen bedenken is een nieuw katern over eten en drinken.”

Zijn de oude mediaconcerns daarmee allemaal meteen ten dode opgeschreven? “Nee, dat is een te snelle conclusie”, zegt Rosen. “Een merk als the New York Times heeft een goede kans om te overleven. Niet alleen omdat ze sinds kort duidelijke signalen afgeven waaruit blijkt dat ze zichzelf proberen opnieuw uit te vinden, maar ook omdat ze groot genoeg zijn om de risico’s voor vernieuwing te spreiden. Ze zullen kleiner worden en de krant zal niet meer dan een bijproduct zijn. Maar ze hebben kans.”

Over middelgrote krantenbedrijven, zoals eigenlijk alle regionale en lokale spelers, is Rosen pessimistischer. “Die gaan het niet redden, tenzij ze een heel duidelijke niche weten te bedienen. Liefst met een fanatieke, duidelijk herkenbare community.”

Rosen benadrukt echter dat bekende verdienmodellen niet de enige levenslijn vormen. “Denk aan door de overheid gesteunde nieuwsorganisaties zonder winstoogmerk. Zou prima kunnen werken. Of iets heel anders, een route die juist uitgaat van private journalistiek, zoals dat in de zeventiende eeuw in Nederland ook ging. Eén betalende opdrachtgever voor wie je exclusief werkt. Zie ik ook nog wel gebeuren.”

Rosen is sinds eind jaren ’80 werkzaam als docent en onderzoeker in de journalistiek. Hij heeft in die tijd ontelbare studenten getraind. Aan het bijscholen van ervaren collega’s heeft hij zich echter nooit gewaagd. “Dat is totaal zinloos. Maar eerlijk gezegd hebben ze me ook nooit gevraagd.”

Conclusie: de verandering van binnenuit is voor veel mediaconcerns een onhaalbare. “En dus resteert de status van melkkoe. Met websites waarvan de inhoud verstopt is achter oude vertrouwde betaalmuren.” Wie zich aangesproken voelt, mag zich melden aan de universiteit van New York.

Meer Jay Rosen op dodebomen:

Twijfel over verdienmodel

Holy Shit! Het web heeft toekomst!

Crisis in de pers, oorzaken en oplossingen

Logisch dat veel concerns – al dan niet door negatieve ervaringen wijs geworden – serieus kijken naar de gevaren van een al te wilde inzet van twitter, hyves of facebook door hun werknemers. Maar tegelijk onvoorstelbaar hoe vaak zo’n actie leidt tot allerlei interne “mag-niet-wetgeving”. De nadruk komt te liggen op risico’s indammen in plaats van op kansen verkennen. Met alle gevolgen van dien.

Neem nu de uitkomst van een intern debat over social media op de redactie van NRC. Volgens hoofdredacteur Peter Vandermeersch is er afgelopen week stevig gediscussieerd over de voors en tegens van een heuse code. Voor zover ik begrijp was zo’n pakket regels nog een brug te ver, gelukkig, maar dat wil niet zeggen dat de krant die Lux et Libertas als lijfspreuk voert, grote vrijheid van handelen propageert.

Twee passages uit de uitleg van de hoofdredacteur laten dat zien. De eerste gaat over het onnodig voeden van de concurrentie. De hoofdredacteur:

Het is niet verstandig operationele informatie te plaatsen. Je kunt er bronnen aanboren, maar het is natuurlijk onwenselijk om  concurrentiegevoelige informatie te plaatsen over je bezigheden voor de krant (‘Ik zoek nog één bron voor mijn primeur dat…’) Of om daar informatie weg te geven over waar collega’s mee bezig zijn.

Dat lijkt misschien logisch, en dat was het ook in pakweg 1990. Maar nu is het ronduit contraproductief om op je eieren te blijven zitten tot het moment van publiceren. Juist door open te communiceren over je plannen, ideeën, ja zelfs verhaallijnen, kun je informatie aanboren die je anders nooit had gekregen. Openheid is puur eigenbelang. Mutualisation, noemt Guardian-hoofdredacteur Alan Rusbridger dat: beseffen dat je publiek altijd meer kennis heeft dan jijzelf en dat het om die reden slim is samen te gaan werken aan je items. Niet alleen je eigen items trouwens. Ook collega’s kun je op deze manier verder helpen: jouw sociale netwerk is immers een ander dan dat van je collega, samen kun je dus meer kennis activeren dan alleen.

Wie communicatie over verhalen-in-wording verbiedt, leeft in de illusie dat alle relevante kennis bij de redactie, of de individuele redacteur, ligt. Quod non. Kennis ligt per definitie vooral buiten redacties. Activeer die kennis en koppel deze aan de vaardigheden van de redactie en je hebt goud in handen. Social Media zijn bij uitstek geschikt voor dat proces.

Vanzelfsprekend zitten er nog nuances in die constatering. En natuurlijk is tactloos ingezette openheid funest voor de unieke waarde van je product. Maar een hoofdredacteur die het “weggeven van informatie” verbiedt doet zichzelf, zijn redactie en daarmee zijn publiek, ernstig tekort.

In de tweede interessante passage van Vandermeersch citeert hij de Australische Omroep ABC, die een “werkbaar handvat” zou hebben gevonden voor de omgang met privé-informatie op social media. Het gaat om 4 punten:

Vermeng professionele en persoonlijke uitingen niet op een manier die schadelijk kan zijn voor de krant.

Voorkom dat je effectiviteit op het werk wordt ondermijnd

Suggereer niet dat je spreekt namens de krant

Onthul geen vertrouwelijke informatie

Niet alleen is dit vier keer niks, maar erger nog: het is vier keer de onderstreping van risico’s indammen boven kansen verkennen. Beste NRC-hoofdredacteur, waarom niet per direct die 4 punten ten goede laten keren, zo ingewikkeld is dat toch niet?

1. Vermeng professionele en persoonlijke uitingen altijd op zo’n manier dat authenticiteit blijkt en voordeel voor de krant kan worden bereikt,
2. Zorg dat je effectiviteit op het werk met elke tweet wordt vergroot,
3. Laat in de openbaarheid altijd blijken dat je een trots lid van de redactie van je krant bent,
4. Onthul alle informatie die nodig is om zoveel mogelijk nieuwe kennis los te maken.

Social Media mogen voor veel journalisten nog steeds relatief nieuw zijn, maar dat is geen enkele reden er angst voor te hebben.