Kun je een korte ontstaansgeschiedenis geven van Woerden Dichtbij?

In februari 2010 begon ik een weblog in Woerden om opiniërende stukken te plaatsen rondom de verkiezingen. Na de verkiezingen richtte ik me meer op nieuws. Terwijl ik stage liep voor TMG werd het m’n proeftuin om community te testen rondom een plaats en nieuws. Toen kwam dichtbij.

Verschilt het concept van Dichtbij.nl (veel) met andere online communities? Zo ja/nee, waarom?

(Jaap den Ouden, rechts, met collega Dex Bos aan het werk voor dichtbij)

Lastig. Zoals zoveel communitieis ook WD natuurlijk ontstaan. Ik schrijf een stuk, anderen reageren erop en vullen aan. Met web 2.0 en de profielensites is een hogere mate van collarboratie ontstaan. Nu kan iedereen een stuk plaatsen. In de praktijk doen slechts enkelen dit natuurlijk. Wat gelijk is met een site als Tweakers is dat er een brede gemene deler is met meerdere onderwerpen. Bij Tweakers gaat het over technologie, op WD gaat het over Woerden en Woerdenaren. Niets anders.

Hoe denk jij dat online communities zich gaan ontwikkelen c.q. gaan veranderen?

Nog lastiger. De roeptoeterfunctie is natuurlijk volledig overgenomen door sites als Twitter en Facebook. Makkelijker, socialer, meer toegespitst op de wens van de gebruiker. Communities hebben hier last van. Ineens is er een platform dat iedereen leuker vindt en wat een grotere groep omhelst. Aan de andere kant zetten communities nog altijd de toon op het internet. Memes, acties, blogs, opinie en agenda; ze ontstaan binnen communities. Reddit, 4chan maar ook Retecool en Geenstijl en in jouw straatje Goedgelovig op kleine schaal (vind ik communities). Ze bepalen het internet.

Zie je social media als hét concept c.q. dé uitvoering voor/van een online community?

Zonder sociale media waren communities krachtiger en urgenter dan ze nu zijn. In het begin van de social media hub waren blogs het dingetje. Reacties scoren. Met sociale media als Twitter en Facebook heeft het bereik een enorme vlucht genomen, de betrokkenheid is afgenomen. Wat ik al zei, die platforms bieden de user meer mogelijkheden. De kunst is om ze op de juiste manier in te zetten. Veel tijdelijk bezoek, minder betrokken dan voorheen. De discussie speelt zich mogelijk meer af op andere fora. Daar moet je dus naartoe.

Zie je online communities als een toegevoegde waarde en/of als verschuiving van de manier hoe mensen met elkaar communiceren?

Ja! Nog steeds zie ik groepen mensen bij elkaar komen op internet rondom hun niches. En dat is waar het om draait. Die ene familie die een Facebook-pagina begint, of de buurtbewoners die een weblog starten om elkaar te informeren. Ik denk dat 50+ het internet volledig gaat omarmen zodra het werk stopt en de banden met de oude waardes niet meer blijken te bestaan. Een harde leerschool maar er is maar een weg, dat is het internet op. En dat is een hele grote groep mensen.

Vind je dat de werking, voordelen en gevaren van online communities voldoende aandacht krijgen; bijvoorbeeld op school, de werkvloer en via media?

Laatst kwam ik een bijzonder naar voorbeeld tegen. Een jong meisje had een naaktfoto op Twitter geplaatst. Die foto ging viraal langs meerdere scholengemeenschappen zonder dat iemand wist wie het was. Het bleek een 12-jarig meisje te zijn, niet eens van die scholen, hoewel dat wel beweerd werd. Dit was Twitter, een plek zonder sociale controle, zonder ‘leiders’, zonder hiërarchie. In een sterke online community kan zoiets niet gebeuren. Daar staan altijd figuren op die bepalen hoe de rest moet handelen. Dat klinkt eng, maar zo werkt de echte wereld ook. Het internet is wat dat betreft niet anders. Onder jonge mensen zijn die werkelijkheden en waarden, net als in de echte wereld overigens, nog onbekend. Dan zie je dingen goed mis gaan. Ik vind het geen gevaar. Iedereen groeit op. Dat meisje heeft een vervelende periode maar een dag later is iedereen behalve zij zelf het alweer vergeten. Desalniettemin moet er veel meer educatie gegeven worden om dit soort nare incidenten te voorkomen. Verantwoordelijkheid en privacy worden de onderwerpen van de komende jaren.

Wat maakt Woerden Dichtbij wel/niet een succesvolle online community?

Het is een succesvolle community omdat er zelden een wanklank heerst. Op sites waar weinig moderatie is en weinig aandacht voor commentaren en users zie je dat schreeuwerds de overhand krijgen en genuanceerde meningen ondersneeuwen. Door goed community management wordt de juiste toon bewaard. En dat zonder ooit een comment verwijderd te hebben. Onderbuik mag. Maar het wordt simpelweg gedownplayed door de majority. Zoek maar een ander weblog, zeggen ze. Dan kun je twee dingen doen: aanpassen of verdwijnen. Beiden zijn goed.

Kun jij, buiten social media om, goede voorbeelden geven van wel – en niet geslaagde online communities? Waarom juist deze voorbeelden?

Een geslaagde community ben je als de leden elkaar aanvullen, elkaar helpen en oprecht interesse in elkaar tonen. En als dat verbinden leidt tot echt contact en acties, dan ben je geslaagd in die missie. Communities die af en toe offline meeten zijn denk ik de beste voorbeelden van geslaagde communities. Dat is het walhalla. Van online naar offline. Dat zie je overigens overal. Van groepen mensen die sprookjes naspelen in een bos tot de bezoekers van Woerden.dichtbij die afspreken mee te doen met knullige buurtactiviteiten.

In hoeverre denk je dat online communities vakgebieden als communicatie en journalistiek beïnvloeden, nu en in de toekomst?

Belangrijkste vraag voor het laatst. Ik vind het heel lastig om journalistiek te definiëren. Wat is dat? Een journalist die dingen uitzoekt en ze publiceert? Alles heeft gecheckt, het langs de chef is geweest en goed genoeg bevonden voor publicatie? Misschien. Maar ik zie gewone burgers ook dingen uitzoeken. Ondertussen checken ze elkaar en benaderen ze elkaar kritisch met vragen. Iedereen heeft een expertise. En in die expertise altijd meer dan één journalist. Ik denk dat communities velen malen krachtiger kunnen zijn dan een een groep journalisten. Maar dat geeft ook helemaal niets. Het internet heeft groepen een stem gegeven. Journalisten moeten nog altijd zaken checken. Maar als de community van Tweakers iets vindt, dan is het meestal zo. Tegen zoveel expertise kun je niet op als tech-journo. En als Woerden.dichtbij iets vindt van de gemeente, dan heb je als communicatie-medewerker van de gemeente een slechte dag.

Ik denk dat media en communicatie nog transparanter moeten worden. Waar komt de informatie vandaan? Wat zijn de belangen? Ze gaan echt niemand meer voor de gek houden. Een groep betrokken mensen gaat toch wel de onderste steen boven krijgen. Die tijden zijn voorbij door online communities.

Het genoegen was trouwens niet alleen aan onze kant, zo bleek al snel. Ik had vooraf niet stilgestaan dat de bezoekers niet alleen op zoek waren naar meer informatie over dichtbij.nl, maar zeker ook naar elkaar. Wie zijn mijn collega-meeschrijvers? Hoe zien ze er uit? Waar komen ze vandaan en wat doen ze eigenlijk op dichtbij?

En daar komen we direct al bij een van de suggesties van vandaag: hef de anonimiteit van de auteurs op dichtbij op. Logische gedachte, zeker voor wie zich af en toe een weg probeert te banen tussen de niet-inhoudelijke scheldpartijen van reageerders die zich slechts bekend maken met namen als “driftkikkertje” of “Sjaak1860″. In een ideale wereld zou ik direct zeggen: ja. Hoe prettig is het immers om alle discussies tussen mensen met open vizier te laten plaatsvinden? Maar toch: eerdere ervaringen leren dat hoe meer eisen je stelt aan het correct invullen van een profiel (en daarmee ook continu controleren of dat goed gebeurt), des te lastiger het wordt om überhaupt een debat op gang te krijgen.

Deze wens gaan we voorlopig dus nog niet invullen. Ben trouwens benieuwd hoeveel mensen vandaag zwijgend die suggestie hebben aanhoord, wetende dat ze over een paar uur zelf weer als “driftkikkertje” achter de computer kruipen. Maar eerst even nagenieten van alle energie die uit deze groep naar boven kwam.

Lees vooral ook het verslag van communitymanager Leander Mascini.

“Donderdag 1 december komen daarom alle vertegenwoordigers van de redacties in Amersfoort bijeen om verdere stappen te bespreken. Het voeren van acties wordt niet uitgesloten. Dit conflict gaat niet alleen meer om een CAO-ruzie, maar over het voortbestaan van onafhankelijke en gerespecteerde journalistiek. De bodem is bereikt als we er niet al doorheen zijn.” (1)

Het gaat om het voortbestaan van onafhankelijke en gerespecteerde journalistiek.

Ik probeer de woorden tot me door te laten dringen. Ik koppel ze aan de onderwerpen die de onderhandelingen tussen werkgevers en werknemers beheersten.  Het gaat volgens de NVJ in de kern om pensioenregelingen, om ouderendagen en om een auteursrechtvergoeding van 0,5%. Om dit alles samen te vatten in de constatering dat dit de “komende jaren een flinke achteruitgang in de koopkracht” betekent.

En nog een keer lees ik hardop: Het gaat om het voortbestaan van onafhankelijke en gerespecteerde journalistiek.

Waar zijn we beland? In welke tijd? Op welke planeet?

Hoe kies is het om, in een tijd dat er geen enkele sector is die ontkomt aan koopkrachtdaling, dit gegeven te koppelen aan het voortbestaan van onafhankelijke en gerespecteerde journalistiek? Hoe kies is het om, in een tijd dat alle dagbladen structureel last hebben van teruglopende inkomsten en voor hun bestaan zullen moeten vechten, een wig te drijven tussen uitgevers en redacties? Hoe kies is het überhaupt om vakbondsretoriek (willen we naar Amersfoort, dan gáán we naar Amersfoort!) te vermengen met kernwaarden van ons vak?

Onkies, onkies, onkies. En onverantwoord.

Het is eerder andersom: de NVJ bewijst zichzelf, haar leden én de onafhankelijke en gerespecteerde journalistiek een slechte dienst met deze oorlogstaal.

(1) Merkwaardig genoeg staat deze slotzin wel in de mail aan de leden maar niet in de post op het platform van de NVJ.

Disclaimer: de schrijver is lid van de NVJ

Het verschil tussen de “normale” journalistiek en de buzz zit ‘m voor Bolder letterlijk in de bus. “Een doorsnee journalist zit vrij veel achter het bureau en maakt gebruik van woordvoerders en tekstbronnen. Nieuws dat ik zoek zit niet in kaartenbakken. Wij halen het weg bij de mensen thuis. Die bus is daarvoor ons vehikel.” Wat daarbij geholpen heeft, zegt Bolder, is een nieuwe slogan. Werd het publiek eerst gelokt met de kreet “Uw nieuws, ons verhaal“, inmiddels zijn de Buzzers er achter gekomen dat “Heb je een probleem, bel de Buzz” veel beter werkt. Een oproep tot actie op basis van een klacht doet wonderen.

Eind jaren ’90 heb ik zelf bij Dagblad De Limburger ook driftig geëxperimenteerd met een bus. Deze trok niet per dag van plaats naar plaats, maar bleef meestal een week op een plek staan. Ook daar probeerden we het nieuws te gaan ophalen bij ons publiek. Grootste fout die we daarbij maakten was te verwachten dat al die lezers wel vanzelf naar de bus zouden komen. Niet dus. Het was, achteraf bekeken, mijn eerste ervaring met het belang van communitymanagers. Een “gewone” journalist ontbeert vaak de kwaliteiten die nodig zijn om mensen te activeren. Terwijl juist dat van doorslaggevend belang is bij zo’n project – en bij de dichtbij.nl. Frank Bolder kan er over meepraten.

Bolder zegt inmiddels veel prachtige verhalen te hebben opgedoken, die zonder Buzz nooit gemaakt hadden kunnen worden. Over drugsgebruik in de sportkleedkamers, over de zeer persoonlijke gevolgen van de PGB-bezuinigingen, of over de moeite die het kost om als jongere in kleine kernen te kunnen blijven wonen. Bolders: “Er meldde zich een jongen van 33 bij ons, die om die reden nog bij zijn ouders thuis woonde. Net zoals zijn vriendin van 31 nog steeds bij háár ouders woonde. Er was gewoon geen enkel betaalbaar huis beschikbaar voor ze.”

In de 100 voorgaande afleveringen van de Buzz hebben zich volgens Bolder “enkele duizenden” belangstellenden gemeld. Een enkele keer in groepen van 60 (actievoerende) burgers, maar meestal individueel. Dat is heel behoorlijk voor zo’n project; ik kan me in elk geval niet herinneren dat we dergelijke aantallen in Limburg konden tellen.

Binnenkort gaan we ook bij dichtbij heel kleinschalig testen met de inzet van een bus. Er zijn in elk geval voldoende lessons learned, dus daar kan het niet meer aan liggen.

De interessantste gedachte van de dag kwam wat mij betreft van Broersma, die aantoonde dat overtuigingskracht van de journalistiek veel minder in de inhoud van het gebodene zit, dan in de vorm en de stijl waarin die inhoud is gegoten. We zijn zo gewend aan de vorm waarin de feiten tot ons komen (de manier waarop het 8 uur journaal wordt voorgelezen, de opbouw van een nieuwsbericht in de krant), dat we elk feit dat op die manier wordt gebracht, direct voor waar aannemen. Het is maar dat u het weet.

Broersma kwam ook met een provocerend schema, waarin hij een aanzet gaf tot de verdeling van de vaderlandse nieuwsbrengers op de assen objectief-subjectief en narratief-discursief. Als ik goed heb opgelet was dit ongeveer het resultaat:

Inderdaad, er ontbreken nog een paar titels of namen. En ik denk dat de door Broersma gekozen posities hier en daar ook tot discussie zullen leiden. Hoe dan ook is het goed voor heel wat invulavondjes in het lokale  journalistencafé.

Michaël Opgenhaffen kwam vervolgens met de constatering dat we eigenlijk gezegend zijn met onbetrouwbaar online nieuws. Waar zovelen vanuit traditioneel perspectief klagen over volstrekte onbetrouwbaarheid van zo’n beetje alles wat online verschijnt, legde de Vlaamse onderzoeker de nadruk op de voordelen van authentieke – maar ongeverifieerde – bronnen. De toegevoegde waarde van onbetrouwbaarheid, zoals hij het noemde.

Terecht.

Ik mocht daar vervolgens nog een schepje bovenop doen.

Moeilijk was dat niet. Want hoe duidelijk is inmiddels dat de zweem van objectiviteit, feitenkennis en betrouwbaarheid die journalisten decennia rondom zich wensten te creëren, een illusie was? Het internet heeft er korte metten mee gemaakt.

Subjectiviteit, onbenul en onbetrouwbaarheid is de basis. En dat is een zegen.

Wie onbetrouwbaarheid als standaard kan accepteren, is namelijk veel beter in staat daar wat aan te doen, dan degene die in de aloude illusies blijft volharden. Noodzakelijke basis daarbij is wel de acceptatie dat wij als professionals slechts de vaardigheden bezitten, maar zeker niet de feitenkennis die nodig is om ultieme betrouwbaarheid te garanderen. Dat laatste is geen schande, het is simpelweg ondoenlijk. Wat wel een schande is, is dat we die feitenkennis zo lang hebben gepretendeerd.

Get it first and get it right, was jarenlang het devies. Opgenhaffen zou dat liever veranderd zien in Get it first and then check if it’s right. Logisch, en veel beter aansluitend bij de logica van de online wereld. Het is ongeveer hetzelfde als wat de webredactie van de New York Times bedoelde met de kreet Not Wrong For Long. We publiceren wat we weten en zorgen er gaandeweg voor dat dit beter en beter wordt. Procesjournalistiek, waarbij publiek en professional samen optrekken. Kennis bij de een en vaardigheden bij de ander.

Journalistiek is First Draft Of history dus, zoals Philip Graham het 50 jaar geleden al zei. Niet perfect, niet af, niet ultiem betrouwbaar, op zijn best een goed bedoelde poging daartoe. Maar de journalist heeft daarbij wel zijn verantwoordelijkheden. Vaststellen dat we in basis onbetrouwbaar zijn mag dus nooit leiden tot berusting, maar slechts het begin zijn van het echte werk.

Het mooie is dat de ontmaskeraar – internet dus – ook onze voornaamste reddingsboei is.

Veel meer nog dan in het verleden immers is de journalist in staat kennis en feiten te verzamelen en van daaruit te filteren. En terug te sturen naar de bron. En desnoods opnieuw te filteren. Social Media vormen daarbij het grootste cadeau dat ons de voorbije 50 jaar ten deel is gevallen.

En ja, internet is een ongekende vergaarbak, maar ook een chaotische. En social media staan vol met niet geverifieerde en voor vrijwel 100% onbetrouwbare schijnfeiten. Zie daar het dubbele plezier voor de journalistiek: ons speelveld is onbegrensd geworden en onze vaardigheden doen er toe als nooit tevoren.

Onbetrouwbaarheid, een beetje journalist kan er geen genoeg van krijgen!

Ik moet toegeven dat ik wel enigszins verbaasd was toen ik clickte op een linkje onderaan DIT artikel op dichtbij.nl Het zou moeten leiden naar de bron van het betreffende bericht, maar in plaats daarvan kreeg ik deze mededeling (click voor grotere versie):

Dat laat aan duidelijkheid niets te wensen over: de uitgever van weespernieuws is blijkbaar niet gediend van het overnemen van zijn berichten op een andere website. Zelfs niet als dat gebeurt met een nette bronvermelding, inclusief link naar het volledige oorspronkelijke artikel.

Bezoeker “Vergeetme” schrijft er vervolgens een soortgelijk bericht over op dichtbij zelf. Onder de titel “Ruzie in Journalistiek Land?” plaatst hij een kopie van de waarschuwingstekst die op weespernieuws.nl te zien is. Tja, dat is allemaal mogelijk op een open platform als dichtbij.

Kortom: er zijn vragen over onze werkwijze. Meer specifiek: er is kritiek op het overnemen van berichten die van derden afkomstig zijn. Alle reden dus om even naar de praktijk te kijken.

Dichtbij stelt alles in het werk om het lokale publiek een zo goed mogelijk overzicht te bieden van hetgeen er aan relevants in hun directe omgeving gebeurt. Onze inzet daarbij: eigen dichtbij-redacteuren en -communitymanagers, eigen redacteuren van de weekkranten van Holland Combinatie (zoals de Gooi- en Eembode), ons publiek en de persbureaus (zoals ANP) waarop wij een abonnement hebben.

Als extra service bieden we daarnaast nog een selectie van wat andere media in de regio te melden hebben. Aanvullend op alle eigen bronnen, kan dit namelijk zorgen voor een completer beeld. Om te voorkomen dat hiermee de indruk gewekt wordt dat het allemaal onze eigen content is, laten we op drie manieren duidelijk merken wat de bron is van het bericht. Zo dus:

We begrijpen dat dit een omstreden werkwijze is in journalistenland. Althans, media die er transparant over zijn – zoals dichtbij – kunnen de kritiek van collega’s verwachten. Ze noemen het jatwerk. Prima. Maar één nuance dient daarbij wel te worden aangebracht: de werkwijze op zich is zo oud als de journalistiek zelf. Elke krant, elke site, elk nieuwsmedium maakt gebruik van journalistieke vondsten van anderen. De angst om iets te missen wat de concurrent wel heeft, is er meestal de oorzaak van. En zelden leidt dat tot items waarbij de oorspronkelijke bron nog zichtbaar is. Over jatwerk gesproken.

Dichtbij heeft ervoor gekozen zo duidelijk mogelijk aan te geven wat eigen werk is en wat afkomstig is van anderen. Zodat de bezoeker vervolgens zelf kan constateren wat de waarde van iedere bron is. Bovendien geven we alle credits aan de bron. Ik noemde al de 3 manieren om dat in het bericht zelf duidelijk te maken, maar wat misschien nog wel belangrijker is, is het bezoek dat dankzij de aangebrachte link wordt teruggeleid naar de oorspronkelijke bron. Weespernieuws.nl krijgt dus dankzij dichtbij aanvullend bezoek. En hetzelfde geldt voor de andere bronnen waarnaar wij verwijzen.

Tot slot: hoezeer ik er ook van overtuigd ben dat onze manier van werken zinvol en verstandig is, ook intern is het een constant onderwerp van discussie. Sommigen betitelen het plaatsen van berichten van derden als een zwaktebod, of zelfs als een domme manier om de concurrent in het zadel te helpen. Internet mag dan hét medium zijn waar alles en iedereen naar elkaar verwijst, de consequenties van dat principe zijn ook in een internetbedrijf als dichtbij niet onomstreden.

Stuntjes zoals van weespernieuws.nl of bijdragen als van “Vergeetme” helpen ons dan ook dat debat zo goed mogelijk te voeren. Intern en extern. Zo open als dichtbij zelf.

Even los van de relevantie van die vraag (en daarmee van het antwoord) voor het grote publiek, viel er volgens mij nogal wat af te dingen op Zerrouks stellingen. Zeker omdat de auteur mij niet even vooraf om nadere informatie had gevraagd, heb ik dat maar even op zerrouk.nl gedaan. Hieronder een samenvatting. In de blockquotes telkens Zerrouk, daaronder mijn antwoord.

De website dichtbij.nl is een medium dat steeds groter aan het worden is. De website richt zich op specifieke gemeenten en de regio daar omheen. Steeds meer plaatsen in Nederland hebben een pagina op deze website. De site is een onderdeel van de Telegraaf Media Groep en bestaat sinds augustus 2010.

De Telegraaf staat bekend om het snelle en sensationele nieuws dat ze brengen. Op dichtbij.nl is die tendens ook duidelijk te merken. Het zijn vaak korte berichten die op een vlotte en leesbare manier zijn geschreven. Dat is natuurlijk perfect voor een medium op internet. Er worden berichten geplaatst over lokale ondernemers, politiewerkzaamheden, de regio en sport. De pagina’s zien er goed en overzichtelijk uit. Lezers die geïnteresseerd zijn in hun regio vinden hier snel en makkelijk de laatste nieuwtjes. De site heeft dus absoluut nieuwswaarde maar of het journalistiek is, durf ik te betwijfelen.

Toch wat toelichting: dichtbij probeert lokale relevantie te brengen voor mensen die betrokken zijn bij hun directe omgeving. Als journalist zeg ik: het maakt mij helemaal niks uit of je dat journalistiek wilt noemen of niet. Mij gaat het er om dat het relevant is voor de gebruiker (die bij ons inderdaad meer is dan alleen consument).

De taak van de journalist(iek) is door de komst van internet gigantisch veranderd. Journalisten kunnen de illusie loslaten dat ze het alleenrecht hebben over informatiebezit en -overdracht. Dat alleenrecht hadden ze in feite nooit, maar ze (we) claimden het wel. Nu weten we beter. De kennis zit niet in de journalistieke burchten, maar vooral daarbuiten. Een journalist is wel nog nodig om die informatie te activeren en vervolgens te filteren op relevantie voor de doelgroep. Omdat dat betekent dat zijn rol en taken nogal veranderen, hebben wij ervoor gekozen die journalist voortaan communitymanager te noemen.

Ik ben van mening dat als je klakkeloos sms-alerts van een twaalfjarig vermist meisje gaat overnemen op de website, je dan niet van journalistiek kunt spreken. Het is in mijn ogen een kwestie van knip en plakwerk. Vervolgens wordt in datzelfde bericht geschreven dat de politie contact heeft gehad met het vermiste meisje, maar niet wist waar ze was. Dat roept bij mij heel wat vragen op en is op zijn minst een tegenstrijdigheid. Waarom heeft de politie er niet alles aan gedaan om het meisje te vinden? Het lijkt me als journalist zijnde uitermate belangrijk om er dan achter te komen hoe de vork in de steel zit. Een gemiddelde lezer zal hierbij op zijn minst zijn wenkbrauwen optrekken.

Het is gevaarlijk een oordeel te vellen op basis van één bericht over een sms-alert. Niet alleen omdat je waarschijnlijk niet alle berichten op dichtbij hebt gezien, maar ook omdat dit voorbeeldbericht in soortgelijke vormen ook verschenen is op allerlei andere platforms, of deze nu journalistiek te noemen zijn of niet. Ja, ook “oude media”. Het verschil tussen de kranten en ons is slechts dat wij niet alleen het bericht zelf plaatsen (al dan niet na knip- en plakwerk), maar ook de vervolgstappen kunnen meenemen. Informatie uit het publiek, updates van de politie, etc. Hiermee bieden wij mogelijkheden die de klassieke media niet hadden of wilden hebben. En creëren daarmee een waarde voor het publiek die uniek is.

Het is natuurlijk niet eerlijk om een medium af te schieten op een enkel bericht. Er zijn echter ook andere zaken waar rekening mee gehouden moet worden. Het is bijvoorbeeld zo dat iedereen op de site mee mag schrijven. Dat is natuurlijke hartstikke leuk want zo vergroot je het gevoel van saamhorigheid en je creëert een platform van openheid en discussie. Maar juist omdat Jan en alleman content kan plaatsen, zal de journalistieke waarde van het medium dalen. Het is haast niet voor te stellen dat iedereen die een bericht plaatst ook zijn feiten en bronnen heeft gecheckt. En het lijkt mij ook logisch dat een ondernemer of instelling een bekende een lovende tekst laat schrijven. Het is tenslotte free publicity. Je zou gek zijn als ondernemer om het niet te doen. De schijn van belangenverstrengeling is hiermee natuurlijk wel gewekt.

Je hebt gelijk als je constateert dat dichtbij open staat voor iedereen. Dus ook voor partijen of personen met bepaalde belangen. Ten eerste is dat geen nieuws: elke krant staat vol met de weerslag van bepaalde belangen. Wees eens eerlijk en blader door je eigen krant: welk artikel is belangenvrij? Je schrijft: “De lezer moet zich wel realiseren dat de meeste content die geplaatst wordt, met een onderliggend belang geplaatst wordt.” Ik zeg: Gelukkig maar. Vooral omdat wij er, in tegenstelling tot traditionele journalisten, niet geheimzinnig over doen. Transparantie.

Daarnaast geeft de dichtbij-benadering nieuwe waarde: het publiek kan veel beter dan in een klassieke journalistieke setting zelf bepalen wat belangrijk is en wat niet. Voorwaarde is wel dat de communitymanager de balans in de gaten houdt. Als over een bepaald thema vooral één mening wordt geventileerd, dan zal deze op een of andere manier ruimte moeten creëren voor de andere kant van de medaille. Partijdigheid is dus mogelijk, maar alleen als die partijdigheid van alle kanten komt. Met een lelijk woord: polypartijdigheid. Dat zorgt wellicht voor een betere invulling van het begrip objectiviteit dan ooit mogelijk is geweest.

De redactie van iedere regio bestaat uit een community manager, een burgerjournalist en een accountmanager. De taak van de community manager is vooral om de aangeleverde stukken onder de aandacht te brengen van de doelgroep. Heel simpel is dat dus gewoon de content op de site plaatsen. De burgerjournalist zoekt het nieuws en schrijft de verhalen. De community manager kan uiteraard ook content aanleveren. De accountmanager is aangesteld om niet alleen advertentieruimte te verkopen maar ook om slimme deals met lokale ondernemers te sluiten. De deal is er vooral op gebaseerd om reclame te maken, verpakt in een nieuwsbericht.

De kerntaak van de communitymanager is tweeledig: enerzijds is hij klassiek journalist: hij volgt het nieuws en doet daar verslag van op dichtbij. Maar daarnaast zorgt hij er voor dat het publiek gaat meedoen. Dat is (veel) meer dan “gewoon de content op de site plaatsen”. Niet voor niets hebben vrijwel alle dichtbij-medewerkers een journalistieke achtergrond.

De bronvermelding boven ieder bericht getuigt ook niet van hoogstaand journalistiek niveau. Boven ieder bericht staat weliswaar bron: een naam. Het gaat hier niet om de bron maar om de auteur. De bron is waar de auteur het nieuws vandaan haalt. Het lijkt mij sterk dat de auteur ook de bron is. Als dat zo is dan riekt het helemaal naar verzonnen en gekleurd nieuws. Het lijkt mij dat daar geen sprake van is maar dat de redactie van de website het verschil tussen een bron en een auteur gewoon niet kennen. Dat geeft naar mijn mening dan weer dat amateurs deze webpagina beheren.

Die professionals zijn dus nog steeds hard nodig maar moeten niet doen alsof zij de bron van alle kennis zijn. Vandaar dat wij nadrukkelijk bij elk artikel vermelden wat dan wel de bron is. Ik neem aan dat het een grapje van je is als je zegt dat de typering “bron” erop duidt dat de site gemaakt wordt door amateurs. Het gaat hier namelijk niet om de bron in journalistiek termen uit te leggen, maar in termen van publiek begrip. Soms zal hier dus de naam van een dichtbij-verslaggever staan, soms van een “meeschrijver”, soms van een instantie, vereniging, bedrijf of gemeente. Daarmee voorkomen we wat vroeger nog wel eens gebeurde: dat een journalist net deed of de kennis van hem was terwijl het simpelweg om een extern aangeleverd persbericht ging. Doel van het woordje “bron” is dus transparantie verhogen. Je zult vast voorbeelden tegenkomen op dichtbij waaruit blijkt dat we daar nog niet (helemaal) in geslaagd zijn, maar dit is wel de lijn. Dat zerrouk.nl dat bestempelt als amateurisme, vind ik verder prima.

Mijn conclusie is dat we deze website moeten behandelen als het lokale krantje dat vroeger (of nog steeds) door de brievenbus kwam maar dan met een flinke dosis reclame-uitingen. Het leest lekker weg en is van enorme entertainmentwaarde. De lezer moet zich wel realiseren dat de meeste content die geplaatst wordt, met een onderliggend belang geplaatst wordt. Als de lezer zich daar niet aan stoort, is het een leuk medium. Journalistiek is het zeker niet.

Dat klinkt hard. Laat ik toch positief afsluiten. Als je met je conclusie “dit is geen journalistiek” bedoelt dat wij het anders doen dan de Volkskrant, NRC of de Telegraaf, dan ben ik daar eerlijk gezegd heel blij mee. Wij kiezen daar namelijk bewust voor, wetende dat we onze bezoekers beter helpen met een ordening van de kennis van buiten dan met een weerslag van de beperkte belevingswereld van één specifieke journalist.

Hoewel ik hem natuurlijk vooral als vader ken en nauwelijks als collega-journalist, is er weinig verbeelding nodig om te constateren dat weinigen ooit zo bedreven zijn geweest in ons mooie vak als hij. Niet voor niets was hij uiteindelijk met een van de langst zittende hoofdredacteuren van het land ooit. Meer dan 30 jaar was hij hoofdredacteur van het Eindhovens Dagblad. Daarvoor was hij onder meer buitenlandcommentator, parlementair journalist en verslaggever van de Dallas Morning News.

De echte journalistieke ziel deed hij trouwens al eerder op. In 1944-1945, toen hij als tolk voor het Schotse leger met de bevrijders door de Ardennen, Nederland en Noord-Duitsland trok. Om uiteindelijk medeverantwoordelijk te zijn voor de arrestatie en ondervraging van Heinrich Himmler.

Mijn vader was, tot en met het moment waarop hij bewust de kans liet lopen om directeur van zijn krant te worden, een journalist. Hij was degene die als geen ander het adagium tot uitdrukking bracht dat in koeienletters op het gebouw van “zijn” Dallas Morning News stond gebeiteld:

“BUILD THE NEWS UPON THE ROCK OF TRUTH AND RIGHTEOUSNOUS. CONDUCT IT ALWAYS UPON THE LINES OF FAIRNESS AND INTEGRITY. ACKNOWLEDGE THE RIGHT OF THE PEOPLE TO GET FROM THE NEWSPAPER BOTH SIDES OF EVERY IMPORTANT QUESTION”

Hij heeft het nog net kunnen meemaken dat ik mijn eerste stapjes in zijn vakgebied zette. Dat was – ook voor hem – zo onverwacht dat hij me, nadat ik hem verteld had dat ik bij de krant ging werken, direct vroeg in welke functie dat dan in hemelsnaam zou kunnen zijn. Natuurlijk was de vreugde groot toen ik hem kon vertellen dat ik als journalist aan de slag kon. Nou ja, journalist… ik mocht elke zondagavond de wedstrijdverslagen van de Limburgse hockeyclubs doorgeven.

Wat hij niet meer heeft meegemaakt, zijn mijn vervolgstappen. Ook die zouden hem blij hebben gemaakt. Niet omdat het zijn stappen zouden zijn geweest (integendeel…), maar wel omdat hij zou hebben gezien hoezeer ik er het beste uit probeerde te halen. Want dat was voor hem duizend keer belangrijker dan overbrengen dat iets “nou eenmaal moet zoals hij vond dat het moest”.

Zijn overtuiging dat de journalistiek staat voor die “Rock of Truth” was overigens gigantisch. Geen gemarchandeer, geen concessies en al zeker niet richting commercie. De waarheid en niets dan de waarheid. Dat ik me, bijna als prototype van de ondernemende journalist, desondanks zo verwant kan voelen met zo’n man, zal zeker te maken hebben met de vader-zoon-verhouding. Maar minstens zo veel met diep respect voor zijn journalistieke houding en prestaties.

Deze is voor Ton Brouwers, geboren op 17 oktober 1921, gestorven op 1 juni 1990.

Mark van der Linde was een van de toehoorders bij de Sittardse Social Media Club van afgelopen donderdag. Hij maakte onderstaand verslag over change management, transparantie, community building, strategie en ondernemerschap.

[gastblog]

Door Mark van der Linde

Je zou verwachten dat een discussieavond over nieuwe journalistiek wel wat aanloop van journalisten zou genereren. Toch waren afgelopen donderdag in Sittard de aanwezige journalisten op de vingers van één hand te tellen. Gezien de presentaties van Loes Meys en Bart Brouwers tijdens deze derde editie van de Social Media Club (SMC) 046 is dat misschien toch ook weer niet zo’n enorme verrassing. Nieuwe journalistiek gaat vooral over interactie, transparantie, community building, strategie en ondernemerschap. Stuk voor stuk begrippen waar traditionele journalisten zich buitengewoon ongemakkelijk bij voelen.

Loes Meys mocht aftrappen en stelde zich zeer kwetsbaar op met een verhaal over de moeilijkheden die zij als coördinator nieuwe media bij de Limburgse regionale omroep L1 ontmoet om de organisatie klaar te stomen voor die nieuwe journalistiek. Ze begon haar presentatie dan ook met de opmerking ‘social media op de redactie = change management’. Het aloude zendpatroon moet tenslotte doorbroken en dat is een ‘hell of a job’. Haar werk doet soms nog het meest denken aan de processie van Echternach. Met een zucht constateerde Loes dat L1 na precies een jaar op het niveau opereert dat ze eigenlijk al na twee maanden had willen bereiken. Dat ligt vooral aan het feit, dat journalisten de grootste moeite hebben met het loslaten van de controle over de nieuwsstroom. Interactie met het publiek wordt vaak niet als een verrijking gezien, maar ervaren als lastige inbreuk op de kostbare tijd van de betreffende journalist. Dat slim gebruik van sociale media hem bij het doen van research ook een enorme tijdwinst kan opleveren, wil er blijkbaar niet in. Nieuwe media werden door veel journalisten bij L1 in eerste instantie dan ook als alternatief zendmiddel gezien. Loes is dan ook vooral bezig geweest om hen eerst maar eens doelen te laten formuleren en een basaal niveau van strategisch denken bij te brengen. Voor veel toehoorders, veelal social media adepten uit de wereld van marketing en ondernemerschap, was het een schrikwekkend verhaal. Met name het ontstellend gebrek aan klantgericht denken in de journalistiek verbaasde hen in hoge mate. Desondanks wilde Loes positief afsluiten met enkele voorbeelden van grote evenementen in Limburg, waarbij L1 wel degelijk ook sociale media gericht had ingezet.

Bart Brouwers begon zijn presentatie met de vaststelling dat hij in een luxe positie verkeert. Hij heeft de organisatie van zijn initiatief Dichtbij, onder de vlag van de Telegraaf Media Groep, vanuit het niets kunnen opbouwen en dus weinig tot geen last van change management. Bart schetste in zijn verhaal de contouren van de nieuwe journalistiek op basis van zijn eigen ervaringen met Dichtbij. Belangrijkste voorwaarde is dat de journalistieke professional de burcht waarin hij zich in de loop der jaren heeft verschanst, zo snel mogelijk afbreekt. Niet zijn professionele vaardigheden om feiten op waarheid te checken en nieuws te duiden zullen moeten veranderen, maar zeer zeker wel zijn gedrag. De nieuwe journalist is nog steeds zo objectief mogelijk, feitelijk, volledig en accuraat in zijn verslaglegging, maar heeft wel een andere relatie met zijn publiek. De nieuwe journalist denkt in niches en communities, publiceert real-time, is persoonlijk en transparant (‘fouten zijn geen #fail’) en werkt zoveel mogelijk samen met zijn publiek. Nieuws en kennis doet hij niet alleen op uit persberichten, interviews met hooggeplaatsten en anoniem toegezonden documenten, maar vooral uit de relatie met zijn community. Nieuwsjagen wordt eigenlijk crowdsourcing. Maar daar houdt het verhaal nog niet op. Want louter informeren is leuk, maar de nieuwe journalist is eerder een makelaar op de informatiemarkt die de meest uiteenlopende communicatiebehoeften faciliteert. En daarvoor is een gezonde dosis ondernemerschap onontbeerlijk. Want geen enkel journalistiek product kan online overleven zonder verdienmodel. Bart hamert er dan ook nadrukkelijk op: “Vergeet je verdienmodel niet.” Dichtbij kan momenteel de eigen broek ophouden, maar Bart wil nog geen victorie kraaien. “Of het stand houdt, weet ik niet.”

Al met al een interessante avond over de nieuwe journalistiek met de journalisten zelf als grootste afwezigen. Vermoedelijk hadden de Limburgse kasteelheren het beter naar hun zin binnen de veilige muren van het slot.

Het gebeurde vanochtend aan het einde van mijn presentatie voor het INMA-congres “De Lage Landen, een eiland apart in Europees krantenland.” Programma HIER. Mijn presentatie onderaan deze post.

Lezers van dit weblog zal het niet verbazen dat al die rode kaarten mij toch wel raakten. Misschien lag het aan mijn verhaal (ik hoop van niet), misschien lag het aan de niet al te scherpe manier waarop de vraag werd gesteld (een beetje misschien). Maar als ik al mijn boerenverstand bij elkaar raap, zie ik toch wel een verband met de aard van het publiek. De zaal was gevuld met uitgevers en andere hoge pieten bij Nederlandse en Vlaamse media. Juist, vooral krantenmensen. Mensen met een enorme trots maar een zekere blinde vlek voor de kansen die zich buiten print aandienen. Social Media, dat is het stuur uit handen geven, afstand nemen van de illusie dat de eigen redacties als enigen de wijsheid in pacht hebben. En dat voelt – voor deze groep – vermoedelijk niet goed.

Nogmaals: boerenverstand, Maar toch.

De laatste slides in onderstaande presentatie bevatten een paar uitspraken van Xavier Verellen (CCO Persgroep), de man met wie ik zojuist in debat mocht. Met Verellen als grote voorvechter van printmedia en ik als degene die ook online kansen wil grijpen. Onnodig te zeggen dat we het niet over alles eens waren. Bijvoorbeeld over de kracht van de journalistiek op de verschillende platforms. Is er een verschil? Verellen: Echte journalistiek is alleen mogelijk in print. Ik: de kansen zijn online alleen maar groter. Verellen: Mensen gaan daar toch niet voor betalen? Ik: dat betekent dat je nieuwe modellen moet gaan bouwen.

Enzovoort.

Print blijft een verschrikkelijk mooi en krachtig medium. Printproducten vullen ook mijn huis- en werkkamer nog volop. Maar wie zijn ogen sluit voor de kracht van alles wat buiten print gebeurt (hetgeen zeker niet geldt voor Verellen), graaft onverbiddelijk zijn eigen graf.