‘Hier heeft partner Z ook voordeel bij.’

Omdat u getrouwd bent, wordt niet alleen u daar minder eenzaam van, maar ook uw partner. En dat kunnen we niet hebben natuurlijk!

Waanzin? Nou, zo ongeveer luidt deze eigenaardige doch frequent terugkerende drogreden die vaak opduikt als u een samenwerking met een ander bedrijf voorstelt. Deze drogreden geeft vooral blijk van de onzekerheid van de persoon die hem uitspreekt. Een emotioneel argument dus, maar juist daarom gevaarlijk.

Deze drogreden is een vorm van cognitieve dissonantiereductie: de medewerker die hem gebruikt, is bang dat het eigen bedrijf onvoldoende bij een samenwerking heeft in te brengen om de aandacht van de tegenpartij waard te zijn. Aangezien het makkelijker is om een vijandbeeld van een ander te scheppen dan de eigen onzekerheid te onderkennen, vluchten medewerkers in deze drogreden. Een ander iets verwijten is makkelijker dan toegeven dat je voor een bedrijf werkt waarover je niet zeker bent (want wat zegt het eigenlijk over die medewerker dat deze voor zo’n ballentent wil werken?).

Het goede nieuws is dat deze drogreden prima uit de wereld te helpen is door de onderliggende oorzaak aan te pakken. Overtuig deze medewerker van de haalbaarheid van uw plannen en de kwaliteit die intern aanwezig is om de nieuwe onderneming tot een succes te maken. Benadruk dat u hiervoor de capaciteiten van de bezwaarmakende medewerker hard nodig zijn! Bent u echt doortrapt, dan kunt u (bij hardnekkige gevallen) de boel zelfs proberen om te draaien: door tegen het sluiten van slimme bondgenootschappen te zijn, draagt de betreffende medewerker zelf bij aan het verminderen van de overlevingskansen van diens werkgever. En wie wil daar nou verantwoordelijk voor zijn?

‘Dat is niet hier, maar bij concurrent Y bedacht.’

Of een variant daarop, zoals ‘Dat is uitgevonden door de firma Zusenzo, en we weten allemaal dat daar alleen prutsers werken/alleen nare mensen worden aangenomen/de schoonmoeder van de directeur daar ooit door de portier niet met “u” is aangesproken.’ U herkent deze drogreden aan de combinatie van de naam van een concurrent met een weinig overtuigende negatieve kwalificatie van diezelfde partij.

Het ‘not invented here’-syndroom is de neiging om alle nieuwe vindingen die buiten het eigen bedrijf zijn af te doen als onzin. Om die reden zagen veel kranten het nut van Marktplaats.nl pas in toen de verkoop van hun eigen rubrieksadvertenties er ernstig onder ging lijden en is de grootste nieuwssite van Nederland, NU.nl, tot stand gekomen zonder inbreng van de gevestigde journalistieke orde.

‘Not invented here’ staat inmiddels bekend als een zogeheten antipatroon: een ontwerpprincipe dat bij ontwerp- en innovatieprocessen vaak opduikt, maar contraproductief werkt.

‘Dat is geen goed idee want concurrent X is het ook niet gelukt.’

Alsof het mislukken van een idee bij concurrent X per se betekent dat het idee ondeugdelijk is, en niet de uitvoering ervan door concurrent X. Meestal is deze drogreden ook emotioneel eenvoudig te neutraliseren: door in te spelen op de trots op de eigen werkgever.

‘Als we op internet actief worden, kannibaliseren we op onze bestaande producten.’

Dit kan inderdaad gebeuren, en toch is het een drogreden. Waarom? Omdat het laatste deel van deze uitspraak weliswaar kan kloppen, maar dat op zichzelf geen reden vormt om vernieuwing tegen te houden. Ga maar na: als mensen liever uw website consumeren dan uw gedrukte uitgave, onderkent u blijkbaar een behoefte. Dat is iets positiefs.

Uw tegenstander zal vervolgens aanvoeren dat het minder positief is dat met gedrukte media meer geld wordt verdiend dan met een crossmediale publicatieomgeving op internet. Ook al klopt dit (en dat zal niet altijd zo zijn), dan nog is het zo dat de hogere marges op gedrukte media steeds meer worden uitgehold. Vroeg of laat zal hoe dan ook de overschakeling naar een crossmediale omgeving moeten worden gemaakt.

Stel dus de retorische wedervraag wat dan een beter moment is: wachten tot de marges op printproducten zo laag zijn geworden dat een overstap überhaupt niet mogelijk meer zal zijn? En wijs erop dat innovatie van het zo geliefde printproduct nicht im Frage zal zijn zolang er niet ook andere crossmediale vernieuwingsstappen worden gezet.

‘Ach, dat internet is net zoiets als de bankencrisis: een zeepbel die vroeg of laat barst.’

“Deze mochten we in 2010 tijdens een training optekenen uit de mond van een hoofdredacteur, iemand met een aanzienlijke staat van dienst. De baas van dit personage, achterin de zaal, trok wit weg. Waarom is niet helemaal duidelijk, aangezien deze drogreden – dat internet van voorbijgaande aard zou zijn en je er daarom geen rekening mee hoeft te houden – toch vrij eenvoudig onderuit is te halen.

Immers, zelfs al zou internet van voorbijgaande aard zijn – een stelling die nogal voor zichzelf spreekt, want niets is voor de eeuwigheid, zelfs het universum niet – we leven in het hier en nu en op dit moment is internet wél van groot belang voor mediaconsumenten. Zo bezien was het maken van boeken door ze over te schrijven ook een zeepbel – want tijdelijk. Wil de geachte bezwaarmaker soms voorstellen dat de monniken van weleer maar niet aan die flauwekul hadden moeten meedoen?”

“De uitdrukking ‘Zo ouderwets als een journalist’ bestaat niet, maar wordt dat niet hoog tijd? In een debat over conservatisme op journalistieke redacties en opleidingen proberen we een antwoord te krijgen.”

Naar aanleiding van het uitkomen van het Handboek Crossmediale Journalistiek en Redactie, van Alexander Pleijter en Arjan Dasselaar, is er op 30 juni een debat in het Amsterdamse restaurant Dauphine. Thema van het debat: Helpt de oude journalist zijn vak om zeep?

Dasselaar leidt het debat en zal ingaan op de veranderende realiteit voor nieuwsorganisaties én individuele journalisten. Dasselaar: “Mediaorganisaties staan niet bekend om hun grote vermogen te veranderen en te innoveren. Is het dan toeval dat kranten worstelen met de digitale nieuwsrealiteit terwijl ook anno 2010 jonge journalisten het vak worden ingeloodst met een lesboek dat doodleuk vermeldt dat ‘veel weblogs persoonlijke ontboezemingen en commentaar zijn, te vergelijken met schreeuwen tegen de televisie als je iets ziet wat je niet aanstaat’?”

Deelnemers aan het debat zijn Jan Dijkgraaf (hoofdredacteur Powned), Rob de Spa (directeur Redactionele Ontwikkeling Wegener Media), Peter de Vries (directeur School voor Journalistiek Utrecht) en ondergetekende. Blogger Bert Brussen spreekt een column uit. Co-auteur Alexander Pleijter (RuG) verzorgt een korte inleiding.

Aan het eind van het debat wordt het eerste exemplaar van het Handboek Crossmediale Journalistiek en Redactie van Arjan Dasselaar en dr. Alexander Pleijter aangeboden aan Peter de Vries.

Waar: café restaurant Dauphine, Prins Bernhardplein 175, Amsterdam. Wanneer: woensdag 30 juni. Ontvangst: vanaf 19.30 in het auditorium van Dauphine. Start debat om 20.00 precies. Entree: gratis. Wel graag even aanmelden bij bob@vanduurenmedia.nl. Plaatsen: beperkt. Parkeren: onder Dauphine. Tevens uitstekend bereikbaar per OV (Amsterdam Amstel).

De komende dagen op deze plek een uit het boek afkomstig overzicht van een aantal veelgehoorde drogredenen tegen crossmedialiteit. Als voorpublicatie.

Ja, een zak geld kan helpen om extra redacteuren in de regio aan te stellen (optie Pijnappels), of om onderzoeksjournalistiek te verstevigen (optie Blanken), maar de vraag is of dat hun positie wezenlijk verandert én of die kranten dat niet nu ook al kunnen. Bijvoorbeeld door andere zaken te laten vervallen. Of door niet meer per se 5 regiopagina’s per dag te vullen met eigen werk, maar daarvoor ook het aanbod van lokale bloggers en twitteraars te gebruiken. (citaat Dodebomen 22 september 2009)

Het leek me zo’n aardig, maar ook voor de hand liggend idee voor redacties van regionale kranten: zoek contact met lokale bloggers en nieuwssites om jezelf nog sterker te maken. Zeker in tijden van krimpende eigen redacties hoef je geen rocket scientist te zijn om daar brood in te zien. Bovendien kan een beetje goed contact ook nog eens extra lokale pr-waarde opleveren. Bijvoorbeeld door de laatste nieuwsberichten op dat lokale weblog te plaatsen, zoals Alexander Pleijter vandaag ook al suggereerde.

Maar nee, de praktijk is toch weerbarstiger. Althans bij de Stentor, editie Epe-Vaassen. Regiochef Marco Gruben heeft in een brief aan freelance medewerkster Anita van den Berg duidelijk gemaakt dat zijn krant en het lokale weblog Epenaren.nl niet alleen twee onverenigbare werelden vormen, maar ook nog eens stevige concurrenten van elkaar zijn. En dat Van den Berg om die reden niet meer voor de Stentor mag werken. Dat blijkt in elk geval uit passages van Grubens mail die Epenaren-oprichter Harold Makaske op het eigen weblog publiceerde:

“Ik stel voor dat de wegen van de Stentor en die van jou als freelance medewerkster scheiden. Ik heb begrepen dat jij een vaste medewerkster bent geworden van de website www.epenaren.nl. In mijn optiek zijn die twee petten (het objectieve dagblad de Stentor versus het subjectieve www.epenaren.nl), niet te combineren.” (Epenaren.nl, 2 oktober 2009)

Het weblog doet er vervolgens een paar stevige scheppen bovenop door deze brief als het bewijs te zien voor het failliet van de krant in het algemeen en de Stentor in het bijzonder. Makaske:

“Terwijl de producenten van inpakpapier voor vis hun hand ophouden bij minister Plasterk om geld te krijgen voor internetinitiatieven om zogenaamd banen te redden, gaan wij met passie en zonder subsidies een écht interessante site maken. Wij weten zeker dat de editie Epe-Vaassen van De Stentor op zijn laatste benen loopt. Binnenkort wordt de Noord-Veluwse editie (Heerde-Hattem) al opgeheven. Epe-Vaassen volgt zonder twijfel niet veel later. Wij zullen er hier voor zorgen dat er geen nieuwsvacuüm gaat ontstaan!”

Grubens besluit om Van den Berg op deze manier de deur te wijzen is op zijn zachtst gezegd onhandig. Maar Makaskes reactie getuigt ook niet echt van de bereidheid nader tot elkaar te komen. Er is in het verleden rond Epe waarschijnlijk meer gebeurd dan dit ene incident. Hoe dan ook, hier staan twee partijen die we voorlopig niet meer samen aan het bier zullen zien. Laat staan dat ze elkaar gaan helpen sterker te worden. Dood zonde. Misplaatste trots, onderschatting van de kansen, overschatting van de eigen positie: het zijn typische reflexen tussen professionals en amateurs en vooral “vaardigheden” uit een oude wereld. Wie verder wil, zal ze kwijt moeten raken. Zo snel mogelijk.

UPDATE: Harold Makaske laat weten dat de actie van Gruben hem volledig in het verkeerde keelgat was geschoten en dat hij daarom zo fel reageerde. Hij zegt open te staan voor samenwerkingsvormen met andere media. “Wij werken heel goed samen met de redactie van huis-aan-huis blad Het Veluws Nieuws en hebben ook uitstekende contacten met de andere media hier in de omgeving. (…) De redactie [van de lokale radio] is overigens officieel deelnemer aan onze site.”

De tijd van gratis nieuws op internet is voorbij. Althans, als het aan de Amerikaanse krant Newport Daily News ligt. Binnenkort moeten bezoekers van de website betalen voor het nieuws. Sterker nog, online lezers zijn fors duurder uit dan lezers van de papieren krant. Waarom? “Ons doel is om lezers terug te krijgen naar het papieren product”, verklaart uitgever Albert Sherman.

De tarieven van Newport Daily News zijn hoogst opmerkelijk te noemen. Wie de krant thuis in de bus wil ontvangen betaalt jaarlijks $145. Wil je daarnaast ook online de krant lezen? Dan betaal je $245. Vind je dat papier maar ouderwets en wil je alleen op internet het nieuws volgen? Dat kan ook, maar dan moet je wel even diep in de buidel tasten. Voor $345 per jaar ben helemaal bij de tijd met een internetabonnement.

Hoofdredacteur Sheila Mullowney is stellig over de koers die haar krant gaat varen: “We hebben besloten dat we ons echt gaan richten op ons gedrukte product. De krant staat voorop.”

Gaat dat werken in het internettijdperk? Volgens Edward Delaney van het Nieman Journalism Lab Nieman Journalism Lab is het nog te vroeg voor een oordeel. Toen op 1 juni bezoekers van de site verplicht werden zich te registreren daalde het bezoek aan de site van 1500 naar 500 bezoekers per dag. Dat zal de uitgever en hoofdredacteur een zorg zijn, zij willen dat mensen het web de rug toekeren en de krant weer gaan lezen.

Of dat gaat lukken? Het voordeel dat de krant heeft is het gebrek aan concurrentie. Newport Daily News is de enige krant in Newport County. Maar of dit gaat zorgen voor een oplagestijging?

Deze week meldden diverse media dat minister Plasterk overweegt om in navolging van Frankrijk ook in Nederland achttienjarigen een jaarabonnement op een krant cadeau te doen. Hij noemde het plan van de Franse president Sarkozy ‘een charmant idee’ en zou de innovatiecommissie van Elco Brinkman inmiddels hebben gevraagd om de mogelijkheden te onderzoeken.

Door Alexander Pleijter

In Trouw toont Kees Spaan, voorzitter van de Nederlandse Dagbladpers zich een enthousiast voorstander van het plan. Hij vindt achttien jaar een goede leeftijd om mensen bewust te maken van kwaliteitsinformatie. “Als achttienjarigen een jaar lang gratis een kwaliteitskrant lezen schiet die gewoonte wortel.” Hun interesse voor kwaliteitsinformatie zal groeien. Bovendien zullen de oplages van kranten volgens Spaan stijgen.

Dat zijn nogal wat vooronderstellingen, waarvan je je kan afvragen of die kloppen. Waarom is bijvoorbeeld achttien jaar een goede leeftijd om mensen het belang van kwaliteitsinformatie bij te brengen? Zou zestien jaar niet beter zijn? Of twintig? Of misschien niet zozeer op een bepaalde leeftijd, maar op het moment dat jongeren het ouderlijk huis verlaten en zelfstandig gaan wonen?

Vervolgens zou je je kunnen afvragen of een gratis abonnement een goede methode is om mensen bewust te maken van kwaliteitsinformatie. Waarom zou dat besef opeens tot mensen doordringen als dagelijks NRC Handelsblad op de mat ploft? Gaan kinderen zich realiseren dat spruitjes gezond zijn als je ze dagelijks een portie voorzet? En schiet daardoor de gewoonte wortel om elke week spruitjes te eten? Mij lijkt dat daar wel wat meer voor nodig is.

Om jongeren bewust te maken van het belang van kwaliteitsinformatie zou je wat doordachter aan de slag moeten gaan. Denk aan de lesprogramma’s van de Stichting Krant in de Klas. Jongeren krijgen dan niet simpelweg een krant onder de neus gedrukt, maar ze leren om informatie te doorgronden en te beoordelen. Zo’n actieve aanpak leidt natuurlijk veel eerder tot inzicht in het belang van kwaliteitsinformatie. Uit onderzoek blijkt bovendien dat door dergelijke projecten jongeren daadwerkelijk positiever gaan kijken naar het belang van kranten. Overigens zou het goed zijn dergelijke projecten niet te beperken tot kranten, maar te richten op alle media, dus heel nadrukkelijk ook op internet.

Dan de veronderstelling dat de oplages van kranten door dit plan zullen stijgen. Eerst de vraag: om hoeveel abonnementen gaat het eigenlijk? Volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) woonden op 1 december 2008 205.397 achttienjarigen in Nederland. Als die allemaal een krantenabonnement krijgen levert dat een behoorlijke stapel kranten op, het is zo ongeveer de huidige oplage van NRC Handelsblad.

Maar zal het ook daadwerkelijk leiden tot een oplagestijging van 205.397 kranten? Dat valt te bezien, want een groot aantal van die jongeren woont nog thuis en het is goed mogelijk dat ouders hun dure abonnement opzeggen op het moment dat dochterlief of zoonlief een gratis krantenabonnement ontvangt.

Volgens het CBS bedraagt het aantal zelfstandig wonende achttienjarigen in 2008 17.773. Dus wonen 187.624 achttienjarigen nog in het ouderlijke huis. 45% van de achttienjarigen maakt volgens cijfers van het CBS nu deel uit van een huishouden met een krantenabonnement. Met dit plan bestaat dus het risico dat 84.430 mensen hun betaalde abonnement opzeggen omdat een van de kinderen een gratis abonnement ontvangt. Volgens ‘het charmante idee’ zouden uitgevers zelf opdraaien voor het leveren van kranten, dus dan zouden ze zich lelijk in de vingers kunnen snijden. Bovendien moeten de uitgevers daarna nog maar zien of de ouders weer een betaald abonnement nemen, in de hoop dat de gewoonte van een gratis krant nog geen wortel heeft geschoten.

Tot slot nog dit: een innovatiecommissie die zou komen met een plan voor gratis abonnementen. Het zou een treurige oogst zijn. Tenzij je innovatie beschouwt als het zo lang mogelijk in stand houden van oude media. En noem die commissie dan gewoon de ‘commissie tot behoud van kranten’.

Dit stuk is eerder gepubliceerd op De Nieuwe Reporter en is met toestemming van de auteur doorgeplaatst.