Daarmee zetten we onze eerste stap in de volle openbaarheid. Een kleine, voorzichtige stap, dat wel. Want het uiteindelijk doel blijft een landelijk dekkend hyperlokaal nieuws- en informatieplatform te bouwen en exploiteren. En dat op zowel vaste als mobiele platforms.

Dat vraagt dus om enige bescheidenheid over de omvang van de zojuist gezette stap. Op een schaal van 1 op 100 zou ik zeggen dat we op 25% zitten. Maar het is wel een belangrijke stap: voor het eerst kan de wereld over onze schouders gaan meekijken en de vorderingen niet alleen kan zien maar ook beoordelen. Je kunt je voorstellen dat we daar met ons kernteam behoorlijk thrilled over zijn.

Neem dus gerust een kijkje op genoemde platforms, maar voordat je losbarst met al je opmerkingen, is het goed om eerst even door te lezen.

De livegang van OverEindhoven, OverWoerden, OverZwolle en OverHeino is onderdeel van een pilotproces dat bijna een half jaar gaat duren. Anders gezegd: het is de bedoeling dat de platforms die je nu ziet niet perfect zijn. Bovendien kunnen we degene die nu gaat roepen dat dit allemaal toch niet heel erg vernieuwend is, direct de wind uit de zeilen nemen: inderdaad, dit is nog niet de proeve van innovatie waar we als project en concern zo naar op zoek zijn. Daarvoor is nog veel meer nodig – en ja, daar gaan we zeker voor zorgen. Niet alleen op het gebied van concept en inhoud trouwens, maar ook in de werkwijze en de verdienmodellen willen we nieuwe wegen inslaan.

Community Manager Mike Verdonk aan het werk in het kantoor in Eindhoven

Maar eerst even terug naar vandaag. De sites zijn live, maar wel in een vorm die je diep-beta zou kunnen noemen. Heel veel werkt nog niet zoals het zou moeten werken. Sommige functionaliteiten zijn er nog bewust uitgehouden en van andere zullen we de komende weken wellicht gaan vaststellen dat ze niet handig zijn. Die sneuvelen dan weer vanzelf. De inhoud zal voorlopig nog wel haperen en er zullen nog wel de nodige technische hickups komen. Hoe gaan deze sites zich houden onder grote aantallen bezoekers? Worden ze trager of vallen ze helemaal weg? We gaan het allemaal merken. Voor de techniek-geïnteresseerden: de websites en hun content management systemen zijn gebouwd op drupal, een open source platform dat past binnen het open karakter van het hele project.

Iets meer over de aard van de pilots.

OverZwolle en OverHeino vormen samen de zogenoemde aggregatie-pilot. Belangrijkste doel hiervan is te ontdekken of en (zo ja) hoe we bereik kunnen genereren en geld kunnen verdienen met een platform dat vrijwel uitsluitend wordt opgebouwd met materiaal van derden (andere uitgevers, particuliere publicisten, professionals en amateurs). Eigen bijdragen van onze mensen zul je hier dan ook niet of nauwelijks aantreffen. Wel zullen we bekijken in hoeverre de lokale gebruikers hier zelf actief op gaan worden (in reacties of eigen bijdragen) en of we daar nog stimulerend in moeten optreden. Monitoring zal slechts op afstand gebeuren.

OverWoerden is de community-pilot. Doel daarvan is te bekijken welke stappen we moeten zetten om een community van gebruikers te creëren die actief en betrokken is bij het platform. Deze site heeft dan ook een groot aantal andere functionaliteiten dan de pilot in Zwolle/Heino. Deze hebben allemaal te maken met community-building. Jaap den Ouden is de trekker van deze pilot. Hij werkt vanuit het centraal gelegen café Victoria in Woerden. Hij beheert al enige tijd een community-site over en voor Woerden; deze hebben we als het ware omarmd en uitgebreid met een aantal nieuwe functionaliteiten.

Jaap den Ouden spreekt met twee Woerdensen over hun fotoproject

OverEindhoven tenslotte is de commerciële pilot. Hier gaan we vooral testen welke content het meest gevoelig is voor commercieel succes. Natuurlijk blijft het daarbij van belang om de geloofwaardigheid naar het publiek in de gaten te houden, maar we gaan wel de grenzen opzoeken. In Eindhoven zijn vier mensen actief. Trekker is Mark Vermeulen (algemeen verantwoordelijk). Mohamed Haddouch is media adviseur (sales), Roeland Roovers is journalistiek ondernemer en Mike Verdonk is community manager. Al deze mensen zijn door-en-door bekend met de lokale context, een voorwaarde voor een plek in een van onze lokale teams.

De plek van waaruit het Eindhovense team de komende maanden actief is: recht tegenover het Eindhovens Dagblad, op de Wal in hartje centrum.

We sluiten niet uit nog verdere pilots te gaan starten, maar dat hangt nog van een aantal zaken af. In de pilots gaan we niet alleen de commerciële en redactionele kwaliteiten, de specifieke functionaliteiten en de techniek gaan testen, maar zeker ook de wijze van werken en de organisatiestructuur. Dit laatste is nadrukkelijk onderdeel van het veranderingsproces waar we als concern – en zelfs als sector – middenin zitten.

Trouwens, wie nu als een gek alle overige over…-URL’s gaat vastleggen om vervolgens heel duur aan ons te verkopen, kan ik direct uit de droom helpen. OverZwolle, OverHeino, OverWoerden en OverEindhoeven zijn pilottitels. De definitieve naam zal een andere zijn.

We zijn live, het echte werk kan nu beginnen.

Dit soort subsidies is bedoeld om innovaties te stimuleren, niet alleen bij de aanvrager zelf maar op zo’n manier dat de hele sector daar wat aan heeft. Alleen kijken naar de geslaagde initiatieven en op basis daarvan oordelen of de subsidie zinvol is geweest, levert dan ook slechts een half beeld op.

Het mislukken van een gesubsidieerd initiatief kan wel degelijk van belang zijn voor de sector als geheel. Mits de gesubsidieerde goed kan (en wil) aangeven wat er precies gebeurd is en waar het exact is misgegaan. Daartoe moet altijd 100% transparantie bestaan, vanaf het moment van subsidieaanvraag tot en met de laatste zucht van het experiment. Vanzelfsprekend geldt dat ook voor geslaagde of deels mislukte initiatieven. Hoe opener de projectleiders, des te meer de sector er wat aan kan hebben.

Ik kan me, los van dat alles, heel goed voorstellen dat Luuk Koelman op basis van een overzichtje in Villamedia Magazine concludeert dat de gehonoreerde subsidie-aanvragers hun geld wel erg makkelijk krijgen. En evenzeer dat dit leidt tot een aantal comments bij Webwereld die dat beeld verder versterken.

Zonder een oordeel over de rest te willen vellen, kan ik – voor mezelf sprekend – iedereen toezeggen dat niet alleen die openheid er van a tot z zal zijn, maar tevens dat het project zelf ook op alle mogelijke manieren innoverend zal zijn. Niet zozeer omdat elk onderdeel volledig nieuw wordt, maar wel vanwege de onderlinge koppelingen en de ambitieuze omvang van het verhaal. Bovendien is het op zich al een spannende exercitie om dit alles vanuit de context van een klassiek mediaconcern te doen. Het antwoord op de vraag of dit soort vernieuwing überhaupt mogelijk is op een plek waar alle aandacht op “oude verdienmodellen” gericht is, is belangrijk voor de concerns. En dus voor de informatiesector als geheel.

Of we gaan slagen weet ik niet. Maar wat ik wel weet is dat iedereen op de voet kan gaan volgen wat we doen. We geven gevraagd en ongevraagd uitleg over onze technische, inhoudelijke en marktgeoriënteerde stappen. Wie daar aanvullingen of kritiek op wil geven, krijgt een luisterend oor en zal zijn opmerkingen waar mogelijk in de praktijk gaan terugzien. De pilots die we vanaf juli gaan draaien (in Haarlem, Woerden, Eindhoven en Zwolle) worden zo transparant als maar kan. En ja, als we gaandeweg een marktbenadering vinden die aanslaat (zowel voor de consument als voor het broodnodige nieuwe geld dat we hopen te vinden), houden we die niet voor onszelf.

De kritiek op subsidies in het algemeen en die van het stimuleringsfonds kan ik me voorstellen. Ook besef ik dat wij als onderdeel van een groot concern de schijn tegen hebben met het aanvragen en toegewezen krijgen van een forse subsidie. Toch ben ik er om twee redenen heel blij mee. Allereerst natuurlijk vanwege het geld dat ons daadwerkelijk een belangrijke zet in de rug geeft. Maar daarnaast ook vanwege de erkenning die eruit spreekt – iets dat me zowel extern als intern behoorlijk helpt.

Tot slot: ik nodig iedereen van harte uit ons kritisch te blijven volgen, ons te blijven waarschuwen voor valkuilen en vooral ook mee te profiteren van hetgeen wij gaandeweg tegenkomen.

(dit artikel verscheen eerder in HP/De Tijd van 22 april 2010)

Een mens kan zich weken lang het hoofd breken over de vraag welke redenen er voor een krantenlezer zouden kunnen zijn om de krant te blijven lezen die nu zes dagen per week op zijn deurmat valt. Uiteindelijk valt er, met de beste wil van de wereld, maar één te bedenken: gewoonte. Omdat we er aan gewend zijn, omdat het past binnen ons ochtend- of avondritueel, omdat we ‘m aangereikt krijgen als we in de trein stappen, omdat we er nu eenmaal voor betaald hebben.

Daarom pakken we de krant.

Maar we lezen die krant toch voor het nieuws? Jazeker. Alleen zijn daar betere manieren voor.

En voor de achtergronden, de analyses? Ja hoor, maar ook daarvoor hebben we alternatieven.

Lezen we hem dan niet om vermaakt te worden? Ja, ook. Maar u begrijpt het al: dat kan makkelijker.

Maar de krant is toch hartstikke nuttig? Nou nee, nuttig is de krant niet. Althans niet op individueel niveau.

De krant als informatiedrager is traag, log, inflexibel, niet op mij als lezer afgestemd. Eeuwenlang is dat geen ramp geweest, omdat het ons niet opviel. Er waren namelijk geen alternatieven, de krant was het beste dat er was.
De krant als papieren platform voor nieuws, duiding, opinies en vermaak heeft een eeuwenlange traditie. Zo iets poets je niet zomaar weg. Bovendien is de krant al eerder dood verklaard. Bij de opkomst van radio en tv bijvoorbeeld.

Traditionele uitgevers en krantenredacties stellen zichzelf dan ook geregeld de (in hun ogen) retorische vraag waarom het nu dan anders zou gaan. Wie de tv overleeft, zal ook het internet wel overleven, is de stellige overtuiging. Een voor buitenstaanders niet voorstelbare liefde voor hun vak en de producten die daaruit voortkomen, verblindt hun zicht op de werkelijkheid. En geeft redacties de kans om in eigen huis onweersproken te concluderen dat geen enkel ander medium de betrouwbaarheid, geloofwaardigheid en authenticiteit van de krant kan vervangen. En áls dat al het geval zou kunnen zijn, dan hebben we dat vast als eerste in de gaten. Immers, welke andere partij kent ons speelveld nou beter dan wijzelf? Nou dan?

Alles wijst er op dat we op een Gutenberg-achtig kruispunt staan. De scepsis die er in de vijftiende eeuw bestond tegen de “zwarte kunst” van het boekdrukken, is vergelijkbaar met de drempels die krantenliefhebbers momenteel rondom het internet optrekken. Oké, zo’n drukpers mag dan sneller zijn, technisch vernuftiger ook, maar wie zit daar nou helemaal op te wachten? Er is toch niets dat de betrouwbaarheid van een authentiek, handgeschreven boek kan vervangen? Vervang drukpers door internet en handgeschreven boek door krant, en je springt vanzelf van 1455 naar 2010.

De weerstand tegen de drukpers was groot, maar uiteindelijk niet houdbaar. Rond 1470 was het marktaandeel van het gedrukte boek al groter dan dat van het geschreven boek. En na 1500 waren de bordjes echt verhangen: de drukpers had de productie definitief overgenomen en handgeschreven werken werden curiosa.

De meeste voorbeelden van de huidige dode bomenindustrie zijn nog niet in “1470″: hun marktaandeel in print overstijgt nog altijd het bereik online. Maar het publiek beweegt, het omslagpunt is in zicht en er zullen dit keer geen 30 extra jaren nodig zijn voordat het primaat helemaal online ligt.

De les van Gutenberg is vijf eeuwen later vervat in de theorie van de creatieve vernietiging van Joseph Schumpeter. Kort door de bocht: het heeft geen zin oude technieken en bedrijven kunstmatig in leven te houden, want ze worden op natuurlijke wijze vernietigd door voortdurende innovaties.

Er is het afgelopen jaar – en zeker niet alleen in Nederland – volop gespeculeerd over de subsidies die nodig zouden zijn om de oude wereld van de kranten in leven te houden. Een heilloze weg, althans waar die subsidies gericht zijn op het beschermen van structuren die onderdeel zijn van die oude wereld: papierproductie, drukpersen, distributie van pakken kranten. Wie Schumpeter leest, weet dat de innovatieve krachten uiteindelijk toch te sterk zijn voor de oude werkelijkheid. Anders gezegd, overheidssteun verdoezelt misschien wel het probleem, zorgt op zijn best voor enig uitstel van de executie, maar biedt geen oplossing. De kracht van nieuwe technieken is altijd sterker dan die van de oude – hoeveel geld je er ook tegenaan gooit om dat te willen tegenhouden.

Het maatschappelijke belang van een goed functionerend journalistiek proces is groot genoeg om er zorgvuldig mee om te gaan. Als belangrijke dragers van journalistieke informatie (de kranten dus) het steeds moeilijker krijgen, dan is het slim van een maatschappij, en van de politiek die haar vertegenwoordigt, goed naar de gevolgen te kijken. Dat is het afgelopen jaar dan ook volop gebeurd, met een veelheid van oplossingsrichtingen als gevolg. De meest in het oog springende ideeën die in dat verband voorbij zijn gekomen:

• Het in leven houden van kranten via grootschalige overheidssteun
• Het subsidiëren van processen rondom het drukken en verspreiden van dagbladen
• Het subsidiëren van journalisten ten behoeve van de kranten
• Het starten van nieuwe, publiek gefinancierde kranten
• Het opheffen, inkrimpen of van reclame ontdoen van de publieke omroep
• Het belonen van kansrijke nieuwe media-initiatieven met een startsubsidie
• Het vereenvoudigen van wet- en regelgeving (bijvoorbeeld rond overnames)

De eerste vier opties vallen in de categorie “doekjes voor het bloeden”. Ze zouden op korte termijn weliswaar bestaande kranten ogenschijnlijk kunnen helpen, maar zijn op langere termijn funest. Ze verhullen namelijk het probleem en geven diezelfde kranten een excuus om niet te veranderen.

Het inkrimpen van de publieke omroep zou verstandig zijn, maar lost het probleem evenmin op. De laatste twee opties zijn het nuttigst, vooral omdat ze ondernemerschap stimuleren. Maar ook deze maatregelen vormen geen garantie dat een journalistiek platform als een krant betaalbaar, laat staan winstgevend, blijft. Nee, dat zal als altijd voornamelijk aankomen op de inventiviteit en ondernemingszin van de uitbaters zelf. Anders gezegd: als er één partij is die in staat is de krant om zeep te helpen, dan is het de krant zelf wel.

Met steunmaatregelen in welke vorm moet uiterst terughoudend worden omgegaan. Dit om te voorkomen dat inderdaad gebeurt waarvoor Schumpeter waarschuwt: het kunstmatig in leven houden van bedrijven die binnen niet al te lange tijd door de nieuwe ontwikkelingen achterhaald zullen zijn.

Dat alles wil niet nog zeggen dat het oude direct actief om zeep geholpen moet worden. Voor euthanasie op de krant is nog geen reden, het is alleen zo dat we de beademingsapparatuur buiten bereik moeten houden. Zodat het aan de uitgeefconcerns zelf kan worden overgelaten om de keuze te maken: doorgaan op oude voet, plaats maken voor vernieuwing, of een combinatie van beide.

Heel makkelijk is die keuze overigens nog niet. Iedereen weet dat de waarde van de oude activiteiten afneemt, maar ook dat ze nog steeds zo veel geld opleveren dat het ondenkbaar is om er op korte termijn mee te stoppen. Dat laatste is meteen de grootste rem op innovatie, zeker in economisch slechte tijden. Welke raad van bestuur heeft de ruimte (en het lef) om een business met een omzet van honderden miljoenen in te ruilen voor nieuwe modellen waarvan nog niet eens vast staat of er uiteindelijk tonnen mee verdiend gaan worden? Die kwestie is in normale tijden al lastig, maar des te complexer in een situatie waarbij uitgevers zich toch al gedwongen voelen fors in de kosten te snijden om de aandeelhouders rustig te houden. Nóg meer personeel wegsnijden om iets onzekers op te zetten, is dan een hachelijke missie. En dan hebben we het nog niet eens over de interne weerstanden, die zoals we weten extreem goed gedijen in complexe, bureaucratische organisaties.

Het ligt dus voor de hand dat ook in de journalistiek de nieuwkomers voor de innovaties gaan zorgen. Zij hebben namelijk wat voordelen boven de klassieke uitgeversbedrijven. Om er een paar te noemen:

• wie met niets begint, is niet bang voor onzekere winstcijfers,
• nieuwkomers worden überhaupt niet gedreven door geld, maar eerder door een idee,
• ze hebben geen last van in grote concerns verplichte investeringsroutes die nogal eens stranden in bureaucratische eisen en onhaalbare businessmodellen.
• onafhankelijke geesten (vaak jonge mensen) zijn minder beïnvloed door traditie en beter in staat zich nieuwe ontwikkelingen eigen te maken.

Daar staan twee evidente voordelen voor de bestaande ondernemingen tegenover:

• ruimere investeringsbudgetten
• veel bruikbare kennis aanwezig.

Technische innovaties hebben het speelveld overhoop gehaald. En om het nog een beetje ernstiger te maken: niet alleen de techniek zit de kranten dwars. Maatschappelijke ontwikkelingen zijn minstens zo serieus. De individualisering, de mondiger wordende consument, het op drift geraakte electoraat, het veranderende mediagedrag van het jongere deel van het publiek, het zorgt er allemaal voor dat kranten het zicht op hun achterban zijn verloren. De identiteitscrisis die daarvan weer het gevolg was, is onderdeel van het probleem geworden. Geen enkel bedrijf kan focus houden als de aandacht uit wanhoop zowel gericht moet worden op oude als op nieuwe doelgroepen. Logisch ook: in een tijd dat jonge aanwas niet meer automatisch binnenstroomt, moet een krant veranderen om nieuw publiek aan te spreken, maar vooral alles bij het oude houden om de bekende klanten ten dienste te zijn. Dat kan nooit goed aflopen.

De krant is een meneer, klonk het eeuwenlang plechtstatig. Een heer die met ontzag bejegend moest worden en die dat respect ook verdiende. De kranten zelf zijn er door de jaren heen arrogant door geworden, in dat gevoel extra gevoed door de enorme bedrijfsmatige successen die werden geboekt. Wie elk jaar meer lezers en adverteerders krijgt, voelt zich vanzelf onkwetsbaar. Nu is de meneer aan het einde van zijn Latijn: zijn gezag is hij kwijt, zijn inkomsten denderen achteruit en inhoudelijk wordt hij aan alle kanten ingehaald door nieuwelingen die in veel gevallen ook nog eens bewust genoegen nemen met een geringere kwaliteit. En hij snapt er helemaal niks van.

Zijn de traditionele uitgevers nog in staat zijn om de slag naar de nieuwe tijden te maken, of zal dat vooral de taak worden van de nieuwe spelers? Voor die mediaconcerns is dat natuurlijk een kwestie van leven of dood. Maar voor de maatschappij is het antwoord eerlijk gezegd niet zo interessant. Op de schaal van de informatievoorziening voor het grote publiek is er namelijk geen reden tot grote zorg. Integendeel.

Dat optimisme wordt geïllustreerd in het bordje dat op de internetredactie van de Washington Post schijnt te hangen. ‘Not Wrong For Long’, staat er op. De makers willen ermee aangeven dat áls er een fout in de berichtgeving staat, deze heel snel te herstellen is. Het grote voordeel van online journalistiek: wie accepteert dat verhalen nooit af zijn, maar altijd verbeterd kunnen worden dankzij de kennis van het druk meedenkende publiek, bereikt meer dan ooit voor mogelijk werd gehouden.

De hele twintigste eeuw – de periode van de massacommunicatie – kenden we een simpele tweedeling. Aan de ene kant de professional in zijn burcht die van alle markten thuis moest zijn en één keer per 24 uur het bewijs leverde van zijn oneindige wijsheid; aan de andere kant de consument die dit alles zo’n zes keer per week in grote dankbaarheid mocht ervaren.

Nu is er geen reden meer voor zo’n opsplitsing. Dankzij technologische en maatschappelijke ontwikkelingen is letterlijk iedereen uitgever geworden en kan er dus een vruchtbare symbiose ontstaan tussen de werelden die voorheen zo gescheiden waren. Als de vaardigheden van de journalist gecombineerd worden met de kennis van het (voormalige) publiek leidt dat onherroepelijk tot een betere informatievoorziening.

Dankzij het internet kan kennis beter gedeeld worden en als journalisten begrijpen dat hun rol daarbij verschuift van die van zender naar die van organisator, kunnen we nog veel moois verwachten. Misschien zelfs wel gedeeltelijk op het zo vertrouwde papier, zij het dat dat dan afkomstig is van een handige thuisprinter of een minidrukkerijtje in de buurt.

Maar wie de kansen niet ziet, blijft hangen in een wereld die gedoemd is verder af te brokkelen. Om vervolgens samen met het vergrijzende lezerspubliek een langzame dood te sterven.

"Kantoor" van Naše Adresa in Ústí

Is het echt een mediabedrijf, of hebben we het hier over de Tsjechische variant van Starbucks? Hoe dan ook, Nase Adresa (Ons Adres) probeert de journalistiek een totaal nieuwe draai te geven. Vorig jaar begonnen, heeft dit hyperlokale nieuwsplatform nu vier lokale weekkranten waarvan de redactie zetelt in even zoveel eigen cafés.

Daarnaast is er een centraal gelegen Futuroom, van waaruit niet alleen algemene producties worden gemaakt (vooral infographics), maar ook trainingen en consulting plaatsvinden. Voor het einde van het jaar wil Nase Adresa nog veertig andere cafés hebben en eind volgend jaar moeten dat er 89 zijn – waarmee het hele land gecoverd zou zijn.

Het bedrijfsmodel is verre van traditioneel te noemen. PPF Media, het bedrijf achter Nase Adresa, zegt dat straks nog maar 60% van de omzet voortkomt uit abonnementen en advertenties, de gebruikelijke inkomstenbronnen. De overige 40% komt van online-activiteiten (8%), de verkoop van eten en drinken in de cafés (18%) en van de exploitatie van de Futuroom (14%).

Journalistiek gezien hamert de hoofdredacteur echter wel op ouderwetse waarden, met geloofwaardigheid als belangrijkste. “We zullen dan ook nooit user generated content publiceren zonder dat dit volledig gecheckt is door onze eigen mensen”, zegt Roman Gallo. “Geloofwaardigheid is een van de belangrijkste pijlers van ons concept.” Enkele van de andere pijlers: neem jonge mensen aan (niet noodzakelijkerwijs afkomstig van een journalistieke opleiding) en train ze tenminste vier maanden voordat ze ook maar een letter kunnen publiceren, ben zo open en interactief mogelijk en aarzel niet om activiteiten te ontplooien die we voorheen niet echt journalistiek zouden noemen. Wat dat laatste betreft: volgens Gallo is er niks mis mee als een journalist optreedt als organisator van een evenement, mits dat uiteindelijk de producten en de bedrijfsvoering van Nase Adresa zou helpen.

Nase Adresa heeft ongeveer vijf betaalde journalisten in elk café en is – gezien de op stapel staande uitbreidingen – momenteel dus als een gek aan het werven. Ook in Tsjechië is dat tegen alle trends in. Eind volgend jaar moeten er zo’n 400 journalisten een baan gevonden hebben. De maandelijkse personeelskosten voor een café (dat dagelijks open is van 7 tot 7) liggen volgens Gallo rond de 6 a 7000 euro per maand, plus nog eens zo’n 3000 voor het barpersoneel. PPF verwacht (”worst case scenario”) medio 2012 break even te kunnen draaien. Maar nu al wordt volgens de eigenaars in een gemiddeld café ruim 6000 euro aan omzet per maand gedraaid. Gallo: “Ik klaag niet als we dankzij de kroegomzet straks mooie journalistiek kunnen bedrijven”

Hoewel de strategie “web first” is en Nase Adresa ook in mobiele diensten stapt, vormen de gedrukte kranten de kurk in dit model. Een exemplaar kost zo’n 40 cent, relatief goedkoop in vergelijking met andere Tsjechische lokale kranten. Voor dat geld krijgt een lezer 32 tabloidpagina’s, waarvan maximaal 30% aan advertenties opgaat. In werkelijkheid halen de kranten dat momenteel bij lange na niet. “Maar dat is ook niet erg”, zegt Gallo. “Want met twee advertentiepagina’s per nummer is deze krant al winstgevend.”

Gallo is overtuigd dat zijn ambitie gaat lonen. 89 cafés, 150 weekkranten en niet minder dan zo’n duizend verschillende websites moeten daar tegen het einde van volgend jaar voor zorgen. Hij zegt echter niet te kunnen inschatten of het ook buiten Tsjechië zou kunnen werken. De kosten in Tsjechië zijn relatief laag, hetgeen een groot voordeel biedt. Daarnaast is het in dat land een stuk makkelijker dan bijvoorbeeld in Nederland waar het gaat om de benodigde vergunningen en diploma’s voor het uitbaten van een kroeg. Ook cultureel gezien zijn er verschillen: in Nederland is er nog niet direct een levendig caféleven om 7 uur ’s morgens. Toch lijkt het concept, al dan niet met wat wijzigingen, geschikt als inspiratiebron voor welk hyperlokaal initiatief dan ook.

Maar voordat iemand heel snel een kopie wil gaan uitrollen, is het misschien slim om even te wachten op Gallo’s ervaring met een initiatief dat hij deze zomer wil gaan uittesten: het serveren van bier (in blik, hetgeen in de Tsjechische context betekent dat het om het duurdere segment gaat) in de nieuw te openen cafes. “Wat natuurlijk een risico is, want we willen onze redactieruimte niet om 7 uur ’s morgens vol hebben zitten met dronken gasten.”

Om nog maar te zwijgen over de benevelde journalisten.

(dit artikel verscheen eerder in Villamedia Magazine (8 april 2010)

Innovatiecultuur stimuleren, nieuwe businessmodellen definiëren, denken vanuit gebruikers, benutten van kansrijke technologische innovaties, opheffen van de beperkingen in wet- en regelgeving, opnieuw vormgeven van de journalistiek als publieke functie.

Ziedaar – kort door de bocht – de innovatieagenda van het 3D-project, zoals Valerie Frissen die op De Nieuwe Reporter presenteerde. Met enige trots schreef ze erbij dat “onderling zo verschillende partijen als NDP, NVJ, het Genootschap voor Hoofdredacteuren, de NOS, ROOS, DMP, Immovator en Mediawerkgroep het erover eens zijn”.

Zo vreemd is dat echter niet. Wie is er tegen een innovatiecultuur, wie wil er nou geen nieuwe businessmodellen? Kansrijke technologische innovaties, minder wettelijke beperkingen, iedereen is vóór. Natuurlijk heeft geen van de genoemde organisaties daar iets tegenin willen brengen. En dat maakt de 3D-innovatieagenda op dit moment tot een startdocument waar bedenkers van VN-resoluties hun vingers bij kunnen aflikken.

Dat hoeft voor de betrokkenen bij dit met een megasubsidie gesteunde initiatief trouwens nog niet te betekenen dat ze aan het begin van een hopeloze missie staan. Maar wel dat ze snel keuzes moeten gaan maken – en daarbij moeten accepteren (nee, nastreven) dat niet alle founding partners eensgezind de eindstreep zullen halen, laat staan de gewenste “top 100 van Nederlandse mediavernieuwers”. Om nog maar te zwijgen van de redactionele en commerciële machthebbers in de grote mediaconcerns die in de slipstream van de vernieuwers mee zullen moeten buigen.

Hoe dan ook loopt dit project het risico zichzelf van praatsessie naar compromis te slepen en gaandeweg alle scherpte uit de voorstellen te halen om iedereen maar aangelijnd te kunnen houden. Valerie Frissen en consorten een beetje kennende zijn ze zich daarvan meer dan bewust, dus daar zal het niet aan liggen. Ze zullen er alles aan doen om de focus van de betrokkenen zo scherp mogelijk te houden. Maar hey, het blijven wel vertegenwoordigers van een oude wereld (ik ken ze, ik ben er onderdeel van).

Waarom dan niet een stap verder zetten? Zou het 3D-project niet vele malen kansrijker zijn als genoemde partijen nou eens NIET betrokken zouden worden bij de grote innovatiecampagne? Laat de NVJ, het GvH, de NDP en al die andere vertegenwoordigers van de oude wereld voor wat ze zijn en richt je op de echte vernieuwers. Als nou eens vooral NIET de 100 usual suspects zouden meedoen, maar juist die alom aanwezige enthousiastelingen die al her en der hebben aangetoond echte vernieuwing na te streven? Desnoods laat je ze via een pitch eerst bewijzen dat ze wat in huis hebben.

Naar mijn gevoel wordt het 3D-project daarmee niet alleen vele malen spannender, maar de kans dat de doelen gehaald worden ook navenant groter. En dat lijkt me maatschappelijk gezien een groter belang dan het betrokken houden van al die partijen die hun grootste successen vooral in het verleden hebben liggen.

Vooruitlopend op die bijeenkomst, waarvoor alle belangstellenden zijn uitgenodigd, even een blik op een van de onderwerpen die daar ongetwijfeld een plek gaan krijgen. Het idee is even simpel als briljant: Geo-Nieuws. In de woorden van student Arjen Dingemanse:

In Google Maps worden nieuwsfeiten weergegeven op locatie. Dit heeft als groot voordeel dat mensen kunnen zien wat er ‘leeft’ in hun wijk of het land waar ze naartoe op vakantie gaan. In Google maps kun je zoomen, dit leidt tot een verandering in de aard van de berichten. Als de gehele wereld te zien is op de kaart, worden alleen nieuwsberichten weergegeven die wereldnieuws zijn (Obama beëdigd, 9/11). Als er gezoomd wordt op een bepaald land worden er berichten weergegeven die betrekking hebben op alle inwoners van het land. Wordt er gezoomd op wijkniveau zie je berichten van buurtbarbeques, vermissing van de kat van de buren en de aanbieding van de bakker om de hoek.

Simpel en doeltreffend omdat de gebruikers zelf bepalen waar hun relevantie ligt. Natuurlijk al mogelijk op basis van “gespiderde” newsfeeds, maar mogelijk van nog meer waarde als professionals daar door de juiste filtering nog waarde aan kunnen toevoegen.

Hoe dan ook een denkrichting die de moeite van het verder uitvogelen meer dan waard is. First thing tomorrow morning!

Radio 1 (Lunch, 7 januari 12:15 uur:

Op internet lezen over wat er bij de bakker in je straat gebeurt, daar vervolgens een blog over schrijven, waar je buurman dan weer een foto bij plaatst. Zo moet het er een beetje uit gaan zien, het nieuwe hyperlokale online platform van de Telegraaf Media Groep. We praten erover met Bart Brouwers, hij staat sinds een paar dagen aan het hoofd van deze nieuwe onderneming. Audiofragment.

Editor’s Weblog gaat onder meer in op aspecten van het bedrijfsmodel:

Brouwers feels that a hyperlocal network has the potential to make money from highly targeted advertising. Paid content is a possibility, but it would not be the basis of the network’s revenue stream: “maybe 90% of what we are doing will be free.” With regards to advertising, Brouwers thinks that there is potential for more innovative and profitable methods. “I do believe in intelligent ways of mixing advertising with journalistic content,” he said, “as long as you are able to stay independent and be clear to your audience what is paid for.” He referred to the way that True/Slant incorporates advertising: the ads are written in a blog style and provide more information than a banner or pop-up ad could, but they are clearly distinguished from other content (see here for an example.) Het hele interview.

Rondje Pavlov benadrukt de noodzakelijke vernieuwing in medialand:

Er moeten nieuwe aanpakken en modellen komen om geld te verdienen met journalistiek. Eén iemand die klaar staat om die uitdaging aan te gaan is Bart Brouwers. De voormalig hoofdredacteur van De Limburger en Sp!ts gaat per 1 januari een nieuwe rol vervullen bij Telegraaf Media Nederland. Aan hem de taak om te kijken of een hyperlokale insteek de oplossing is voor de journalistieke crisis. Het Rondje van Pavlov sprak met hem. Het hele interview.

(c) WordCampNYC

Na twee bijdragen die vooral in gingen op verschillende manieren om de juiste inhoud op een hyperlokaal online platform te krijgen (van Marije van den Berg en Emiel Elgersma / Jaap den Ouden), vandaag aandacht voor de centen. Volgens Ernst Jan Wilhelmis zijn er genoeg manieren om geld te verdienen op een lokaal platform. Maar dan alleen via mobiele applicaties. Zijn bijdrage:

De lokale markt is nog steeds marginaal digitaal. Het verhaal is niet nieuw en begint dus met sterke en exclusieve content. Sterke lokale content is op het ogenblik grotendeels in handen van de huis-aan-huis-journalist. Het gros daarvan wantrouwt het internet echter nog te veel. Gruwt van mensen die kunnen reageren en denkt nog steeds dat ieder huishouden elk artikel in de krant spelt. Bij confrontatie met de harde analytics op internet gelooft het leeuwendeel van deze groep nog meer in die mythe.

Probleem van de lokale adverteerder is dat hij ook in het oplageverhaal gelooft. Hij wordt niet warm van duizend bezoekers en denkt dat die 40.000 inwoners zich allemaal verheugen op z’n nieuwe advertentie. Je stelt dus twee groepen teleur als je ze wilt gaan overtuigen van digitaal genot. Dat blijft een lastig verhaal.

Ik geloof ook niet in een snoeihard verdienmodel op het internet. Niet op korte termijn tenminste. Zorg er in ieder geval voor dat je een mooi landelijk portaal krijgt waar het leukste nieuws een fraai plekje krijgt. Met een beetje leuke politieverslaggeving en wat knullige burgemeesters moet dat lukken.

Het verdienmodel zit ‘m in een mobiele app. Je data van het landelijke lokale nieuws plukt-ie uit de 3G-lucht en de app geeft via gps meteen de lokale aanbiedingen, de horeca, musea etc aan. Het verdienmodel zit ‘m in de hoeveelheid informatie. Voor een x-bedrag mag je ook je menulijst laten zien, voor een foto van de zaak betaalt de onderneming ook weer een bedrag extra etc. Een cccc-tje: commerciële content creates cash. Veel data is al in huis van de huis-aan-huisbladen. Denk aan de leuke auto- een woondatabases. Vullen maar. Genoeg ideeën dus.

Ja, genoeg ideeën. En mobiel heeft de toekomst, dat lijkt me ook helder. Vooralsnog zullen we echter ook via vaste werkplekken (de pc’s) bereik moeten bouwen, al is het alleen maar om mobiel straks een nog betere kans te geven.

Voor de rest zal het zaak zijn om de juiste dwarsverbanden te gaan leggen. En accepteren dat je veel meer handelingen nodig hebt dan traditionele media om de gewenste massa te bereiken, zowel redactioneel als commercieel. Regionale en lokale media weten daar natuurlijk alles van, maar wie hyperlokaal wil gaan, kan zijn borst wat dat betreft nog meer nat maken. Een enkele bijdrage – wederom: zowel commercieel als redactioneel – heeft gemiddeld een lager bereik, maar de impact is minstens zo groot. Een enkel artikel in De Telegraaf bereikt meer dan twee miljoen mensen, een gemiddeld bericht op de site van Goirles Belang misschien enkele tientallen en slechts in hoogst uitzonderlijke gevallen veel meer dan dat.

Wie in zo’n situatie relevant wil blijven én (uiteindelijk) geld wil verdienen, komt niet om creatieve oplossingen heen. Die wijken per definitie af van de keuzes die de journalistieke media in het verleden gemaakt hebben. Gewoon, omdat ze in de nieuwe omstandigheden niet meer voldoende zijn. Een van die afwijkende oplossingen kan liggen in de inzet van slimme machines zoals deze. Waarbij de truc weer zal zijn om robot en mens op acceptabele manier te combineren. De alertheid van de bot, de emotie van de mens.

Het zijn overigens geen van alle garanties dat het geld op enig moment gaat binnenstromen, maar wel voorwaarden.