“It’s very nearly free to start an online news site, but incredibly expensive and time consuming to do it properly.”

Inderdaad, het is doodsimpel om een wordpress-blogje te starten, maar verschrikkelijk arbeidsintensief om er wat levensvatbaars van te maken. Het citaat van Michael Meyer is me uit het hart gegrepen. Meyer breekt op Streetfight, een online magazine over de wereld van het hyperlokale nieuws, een lans voor een wat meer ondernemende aanpak bij de opzet van lokale nieuwssites. Ook daarmee kan ik het hartgrondig eens zijn: veel te vaak wordt bij de opstart meer aandacht besteed aan de inhoud of de techniek, dan aan de commerciële levensvatbaarheid.

Meyer legt uit:

“It won’t surprise many to learn that I’m speaking of the lack of business expertise (and, worse, lack of business earnestness) among independently owned news sites, many of which were founded by people whose only previous work experience was in journalism.”

Je ziet het overal op de wereld: juist omdat het zo eenvoudig lijkt om in te stappen, doen veel mensen of ondernemingen het. Louter en alleen gebaseerd op de gedachte dat een journalistieke (of technische) mogelijkheid uiteindelijk vanzelf wel zal leiden tot een positieve kasstroom. Gewoon omdat het kan, heet dat dan in Geenstijl-taal. Wellicht biedt dat voor sommige projecten voldoende basis, maar dat geldt in elk geval niet voor voor de wereld van de online media. Het resultaat van die denktrant, aldus Meyer:

[They] are quick to name themselves the “publisher” of a news site but seem to always find better uses for their time than seeking advertisers, writing business plans, or analyzing a balance sheet.

En nu kan ik er als journalist heel goed inkomen dat er leukere zaken zijn dan het opstellen van een begroting op door de baas verordonneerde excelsheets (er zijn dagen dat ik er niet mee bezig ben), maar juist dan is het zaak daar iemand anders voor te vinden – of te accepteren dat je inspanning voor eeuwig op het niveau van de vrijwilliger zal blijven hangen. Punt is dat geen enkel hyperlokaal online initiatief kans van slagen heeft als niet ver vóór de livegang heel goed is nagedacht over de verdienmodellen. Zelfs met de allerbeste, niet te missen kwaliteitscontent gaat het dan nog mis. Meyer:

“Taking our content seriously is a basic requirement, but are we taking ourselves (or even readers) seriously if we’re not wholly committed to monetizing it?”

In feite, zo zegt Meyer terecht, doe je juist de journalistiek tekort als je te weinig aandacht besteedt aan de verdienmodellen die er achter moeten zitten.

Lees Meyer’s hele artikel HIER.

Vanaf nu kan het dus allemaal echt van start. Reden voor een eerste blik op dit Nieuwe Lezen.

Vooropgesteld: het initiatief is hoe dan ook te prijzen. Het levert de sector kennis op die nodig is om door te ontwikkelen, om zichzelf opnieuw uit te vinden. Tevens is het een groot compliment waard dat eLinea erin is geslaagd uitgevers zover te krijgen dat ze (delen van) hun content wilden aanbieden om – gecombineerd met de content van hun directe concurrenten – in een nieuw verdienmodel van derden aan te bieden. Nog vorig jaar beweerde de (toenmalige) hoofdredacteur van NRC dat dit ondenkbaar was. Het kan verkeren.

Zoals altijd bij nieuwe diensten is het even wennen aan de presentatie. Of dit nu de meest handige user interface is, weet je doorgaans pas als je goed je weg hebt gevonden. Eerste gevoel is dat er wel wat meer focus zou mogen zijn, de routes zijn niet allemaal even duidelijk. Zo kreeg ik pas na enkele keren proberen door dat ik een nieuw kanaal niet alleen moest selecteren en toevoegen, maar me er vervolgens ook nog op moest abonneren. Technisch ondervond ik geen problemen.

Dan de inhoud. Er zijn in elk geval voldoende launching partners om een goede start te kunnen maken. Bovendien zijn ze divers van aard en mediumtype (krant, tijdschrift, blog, beeld, video, audio). Dit alles heeft direct ook een downside. Doordat je geneigd bent in het begin relatief veel te selecteren (veel diensten zijn gratis), raak je als gebruiker al heel snel het overzicht kwijt, hetgeen als ik het goed begrepen heb nu juist niet de opzet is. Het aantal artikelen per feed groeit snel, zeker als je daar een of twee constante verversers bij hebt zitten, zoals NRC of nieuws.nl.

Ander gevolg van een directe koppeling aan de updates die de betrokken merken ook voor hun eigen platforms maken, is dat je constant te maken krijgt met updates of verbeterde versies. De oude versies worden echter ook nog aangeboden, waardoor je geregeld “dubbele berichten” tegenkomt, met name bij de persbureaufeeds. De achterhaalde versies zouden in eLinea (of door de bron) weggefilterd moeten worden.

Het gebruik is nogal 1.0. Qua functionaliteit is het vergelijkbaar met Flipbook, Pulse, of Instaper. Maar dat soort applicaties zijn meteen ook heel wat veelzijdiger: ze zien er niet alleen gelikter uit, maar vooral is hun koppeling aan social media essentieel. Een eLinea-artikel kan alleen doorgemaild worden en dat is in deze tijd echt veel te weinig. ELinea zelf heeft al aangegeven dat dit nog wel op het verlanglijstje staat. Bovendien wil eLinea “leren waar een lezer en zijn vrienden geïnteresseerd in zijn en dit toepassen op aanbevolen artikelen”. Dat zijn functies die simpelweg niet mogen ontbreken in een dienst als deze.

De onvolledige interactie wordt helemaal duidelijk in de basisfunctie “download als pdf”. Beetje de omgekeerde wereld: je pakt een 1.0-product (krant, tijdschrift, beeld), koppelt dat aan een 2.0-wereld om er vervolgens weer een 1.0-product van te maken. Als je dit doet voor het traditionele krantenpubliek, is het goed. Doe je het voor nieuwe lezers, dan gaat het niet werken. ELinea ziet de pdf vooralsnog als een middel om ervoor te zorgen dat mensen ook offline gemakkelijk hun content kunnen lezen. Natasja Oosterloo: “Daarbij krijgen we nog steeds vaak de feedback dat mensen graag een bestand willen downloaden, dus de PDF voorziet voor nu zeker nog in een behoefte. Op termijn zal de PDF natuurlijk niet het middel zijn waarmee eLinea hoofdzakelijk gelezen wordt. Voor nu is het voor veel mensen echter een geleidelijke overgang.”

Tenslotte de meest spannende vraag: gaat dit model voldoende omzet brengen om te kunnen overleven? En, daarvan afgeleid, levert het aanvullende omzet op voor de deelnemende uitgevers? Niemand die het weet en dat is een situatie die meestal aanleiding geeft tot wilde speculaties in beide richtingen. Er worden onderzoeken bijgesleept die aantonen dat “Nieuwe Lezers” graag betalen voor zo’n dienst; en andere onderzoeken die glashard het tegendeel bewijzen. Het zal draaien om de vraag of de gebruiker eLinea straks ziet als een toegevoegde waarde. Kijk ik naar mijn eigen (intensieve) mediagebruik, dan heb ik daar grote twijfels over. Ja, ik heb betaald voor bepaalde apps die mij informatie bieden. En ja, ik heb zelfs abonnementen op betaalde onlinediensten. En ik kan me zelfs voorstellen dat eLinea voor mij ooit een kanaal zou kunnen zijn om één enkele bron te raadplegen. Maar nu zit die ene unieke bron er nog niet tussen. En bovendien is dat waarschijnlijk een te wankele basis. Kort gezegd: ik zie het in een tijd dat nieuws gratis is (op zijn minst in de perceptie van het publiek) en elke soort van informatie voor de goede online-zoeker in geen tijd vindbaar is, niet gebeuren dat voldoende mensen hiervoor hun portemonnee gaan trekken. Zeker niet als je weet hoe (relatief) klein het Nederlands taalgebied is.

Aan de voorwaarden zal het trouwens niet liggen, want eLinea heeft alvast wel goed nagedacht over de manier waarop iemand die wel bereid is te betalen, over de streep getrokken kan worden. Een breed en groeiend aanbod, betaalgemak, redelijke prijzen (een maand NRC Binnenland kost bijvoorbeeld 4 euro, geldzaken van Elsevier 5 euro), comfortabel lezen op elk apparaat. Los daarvan zegt eLinea na te denken over combinaties met advertentiemodellen, “maar die moeten dan wel goed in het concept passen”.

Het Nieuwe Lezen is begonnen, maar heeft nog een behoorlijke weg te gaan.

Een samenvatting van deze blogpost verschijnt vandaag ook in het tijdschrift Villamedia en op de site villamedia.nl. Delen ervan stonden eerder ook al op dodebomen.nl. De hieronder geuite opinies zijn gebaseerd op eigen ervaring en uitgebreid onderzoek; de daaruit gedestilleerde inzichten hebben niet de pretentie volledig, uniek of “de enige weg” te zijn. Aan het einde van deze post daarom een oproep aan het publiek om mee te schaven aan een nieuw toekomstbestendig organisatiemodel voor journalistieke media.

Critici van het fenomeen “burgerjournalistiek” willen er nog wel eens op wijzen dat de journalistiek nu eenmaal niet voor iedereen is weggelegd. En dat amateurs om die reden niets te zoeken hebben in “onze” edele professie. “Je laat jezelf toch ook niet opereren door een burgerarts”, klinkt het dan. Nee, ik zal inderdaad mijn metselende buurman niet gauw vragen om mijn aorta van een bypass te voorzien. Maar dat wil niet zeggen dat die buurman – die toevallig veel leest en enorm geïnteresseerd is in het menselijk lichaam – niet van waarde kan zijn in mijn eigen medische afwegingsproces. Hij kan mij tips geven, op het spoor zetten van een behandeling, of gewoon voorbeelden aandragen van lotgenoten. Ik hoef daarvoor niet naar een specialist.

Die geïnteresseerde buurman bevindt zich tegenwoordig in honderdvoud in ieders virtuele sociale netwerk. En als dat nog te lastig is, kan ook ver daarbuiten gehengeld worden, zo laat de googlende patiënt zijn huisarts elke keer weer zien. Als het vergaren van zulke specialistische en gevoelige kennis al geen problemen meer oplevert – en daarmee het artsenberoep dramatisch verandert – wat moet dat dan wel niet betekenen voor de positie van de professionele journalist? Die kan immers niet bogen op 17 jaar verplichte opleiding, een beschermd beroep of specialisaties die een gemiddelde burger de pet te boven gaan.

Nee, het vergaren en verspreiden van algemene actuele informatie is vergeleken daarbij een peulenschil. Daarmee is een twitteraar nog geen journalist, is een verenigingsblogger nog geen muckraker en wordt iemand met een camera op zijn telefoon nog niet direct een concurrent voor het NOS-journaal. Betrokken burgers die delen wat ze weten: het zijn geen journalistieke professionals en zullen het ook vrijwel nooit worden. Ze willen niet eens journalist zijn of zo genoemd worden. Maar ze hebben wél kennis waarvan tot voor kort ten onrechte werd gedacht dat deze exclusief in handen van professionele journalisten lag. En gaan daarmee aan de slag, geheel in lijn met het grondrecht van vrijheid van informatievergaring en meningsuiting. Het sprookje van de kennismonopolisten heeft, net als in de medische wereld (en bij talloze andere sectoren), geen stand gehouden in de internetmaatschappij.

En dus is het nu aan medici, aan notarissen, aan beursspecialisten én aan journalisten, om als de wiedeweerga een model te bedenken dat uitgaat van een vruchtbare symbiose tussen de onmiskenbare vaardigheden van de professional en het ongeëvenaarde kennisniveau van de individuele betrokken liefhebber. In hun eentje kunnen die burgermedici het niet, net zo min als burgerjournalistiek een alternatief is voor de professionele redacties. Maar andersom geldt dat evenzeer.

Er zal een symbiose moeten ontstaan tussen professionals en de mensen die we vroeger ons publiek noemden. Journalisten zijn daarbij veel minder de zenders die ze jarenlang waren. Minder de kennismonopolisten en meer degenen die de vaardigheid hebben (verborgen) kennis te activeren.

Makkelijker wordt het er overigens niet op. Want met de constatering dat het de taak van een moderne journalist is om kennis te activeren, weet deze ook dat zijn taak er nooit op zit. Er is altijd wel iemand die meer of beter weet. In een tijd dat er maximaal eenmaal per 24 uur een deadline was, kon een journalist nog de indruk wekken dat zijn productieproces 24 uur in beslag nam. En dat, na het verstrijken van de deadline, zijn zojuist volbrachte taak er op zat. Hij kon het boek sluiten en op naar nieuwe verhalen. Nu, in een tijd zonder deadlines, is dat excuus onbruikbaar geworden.

Tegelijkertijd is dat het mooie van deze rond het internet gemodelleerde tijd: je kunt een verhaal publiceren én tegelijkertijd het hele verbeterproces verder vorm geven. Sterker nog, dat verbeterproces krijgt nieuwe kansen dankzij de inbreng van het grote publiek. De truc zit hem er dus in de onlinemogelijkheden ten volle te gebruiken voor een nog beter verhaal. De noodzakelijke gedragsverandering bij de journalist is evident.
• Hij moet de illusie dat hij het alleenrecht heeft op bruikbare informatie loslaten.
• Hij moet zijn hele journalistieke proces zoveel mogelijk openstellen.
• Hij moet af van het (waan)idee dat een te vroeg gepubliceerd verhaal door de concurrent wordt weggekaapt.
• Hij moet de wil hebben om zijn producties te laten verbeteren door mensen met meer kennis.
• En hij moet accepteren dat hij – om uiteindelijk het beste te bereiken voor zijn publiek – soms in eerste instantie tevreden moet zijn met een half verhaal. Mits hij bereid is dat verhaal constant te blijven aanpassen. Of anderen daartoe de gelegenheid geven.

Als dat allemaal lukt, kunnen professional en publiek samen de informatiechaos te lijf. Maar zelfs als die journalist dat nieuwe spel helemaal beheerst, zijn de mediabedrijven nog niet uit de zorgen. Daarvoor is een nieuwe organisatievorm nodig die verder reikt dan de journalistiek alleen.

Duizenden kranten- en tijdschriftenmakers zijn opgegroeid met de wetenschap dat een mediabedrijf bestond uit een redactionele en een commerciële poot. De een vertegenwoordigd door journalisten, de ander door salesmensen. Tussen of boven beide partijen stond de uitgever en de rest van de organisatie – druk, distributie, marketing, etcetera – was in hun ogen eigenlijk alleen ondersteunend.

Willen mediabedrijven in de toekomst nog – letterlijk – recht van spreken houden, dan zal die structuur flink op de schop moeten. De verhoudingen tussen de bestaande rollen zijn aan herziening toe, maar minstens zo belangrijk is de toevoeging van enkele nieuwe rollen.

Nog niet zo heel lang geleden werd degene die openlijk pleitte voor een samenwerking tussen commercie en redactie met pek en veren afgevoerd. Inmiddels is het geen schande meer om te roepen dat de muur die deze afdelingen decennia lang scheidde, niet alleen maar goeds heeft gebracht. Waarschijnlijk heeft het slechte economische tij wel een handje geholpen, maar op veel redacties zijn inmiddels vaste overlegmomenten met sales in het leven geroepen. Op de ene plek gebeurt het met meer overtuiging dan op de andere, maar de eerste stappen zijn gezet.

Om echt vooruit te komen – en ook op langere termijn te overleven – zal er echter meer moeten gebeuren dan een wekelijks overlegmoment. De gezamenlijke kansen voor sales en journalistiek moeten structuur krijgen. Daarvoor zijn commerciële mensen nodig die journalistiek kunnen denken, en journalisten met een commerciële antenne.

Maar ook daarmee zijn we er nog niet. Een volstrekt miskende rol in klassieke mediabedrijven is die van de persoon die de eerder genoemde symbiose tussen professional en publiek tot stand kan brengen. Degene die gesprekken entameert, kennis activeert, betrokken groepen herkent en verbindt. Een rol die voorlopig het beste wordt omschreven met de term communitymanager (betere term welkom). Deze communitymanager heeft zowel directe contacten met de journalistieke als met de commerciële afdelingen van het bedrijf. Aan de eerste kant zou de buurt- of nicheredacteur de verbindende factor kunnen zijn, aan de andere kant is dat de marketeer of seo-specialist.

De basis van de nieuwe centrale driehoek, met de drie hoofdrollen en de functies die daar tussen kunnen ontstaan.

Een hele ommezwaai, maar nog lang niet voldoende. Want zelfs als zo’n aanvulling in de basisorganisatie al een stap vooruit is voor de tijd waarin we nu opereren, voor de toekomst is ze dat zeker niet. Daarvoor moet ook innovatie een vaste plek krijgen. Dat betekent dat de hierboven geschetste driehoeksorganisatie een “vierde hoek” moet krijgen voor de rol van innovatiemanager. Om ook deze een directe lijn te bieden naar de andere drie (journalistiek, commercie, communitymanagement), wordt de driehoek een 3D-model.

Innovatie is, net als communitymanagement, traditioneel slecht ontwikkeld geweest in klassieke mediabedrijven. Dat is ook niet zo raar, want het ging altijd zo goed dat innovatie eigenlijk ongewenst was. “If it ain’t broke, don’t fix it”, nietwaar? Inmiddels leven we echter in andere tijden. De noodzaak van vernieuwing is groter dan ooit. En daarmee ook van het vastleggen van die rol in de basisorganisatie. Of we daarmee ook de stap zetten naar het moedwillig afbreken van het bestaande, of zoals Lukas Ritzel zegt, “if it ain’t broke, break it before others do“, is nog aan de organisatie zelf, maar hoe dan ook begint het met het benoemen van een innovatierol.

De driehoek is aangevuld met de poot innovatie en wordt daarmee een 3D-model met 4 hoofdrollen en 6 tussenliggende speelvelden. De uitgever, hier voor het overzicht niet in beeld gebracht, kan in het hart van het model blijven.

De link tussen innovatie en de overige drie hoeken kan vervolgens op een aantal manieren gemaakt worden. Een paar voorbeelden:

Tussen innovatie en sales: de ontwikkeling van nieuwe verdienmodellen. Broodnodig voor elk bedrijf dat wil doorontwikkelen, maar in de media extra noodzakelijk gezien de onzekerheid rondom de bestaande business. Sales-experts kunnen hier samen met developers goed werk verrichten. Zoals in zo veel innoverende processen is het daarbij van groot belang dat niet direct gezocht wordt naar een ei van Columbus dat alle oude modellen in één klap vervangt. Dat ei bestaat namelijk niet. Waar het wel om gaat is om zo veel mogelijk kansrijke initiatieven in de volle openbaarheid te testen en de succesvolle te koesteren – en te delen. Daarbij zal het lastig zijn (maar wel nodig) om te accepteren dat een commercieel succes eerder vertaald wordt als een opeenstapeling van heel veel kleine succesjes, dan als een beperkt aantal megadeals.

Tussen innovatie en community management: Het gaat hier om het herkennen van patronen in de community (hoe vaak en wanneer komt een bezoeker, waar is hij naar op zoek en wat voor iemand is die – potentiële – bezoeker eigenlijk), deze te vertalen naar toekomstige patronen (aan de hand van zichtbare trends) en daar vervolgens gerichte acties aan te koppelen. Omdat dat nog tamelijk abstract klinkt, helpt het wellicht om een zijstapje te maken naar de luchtvaart, waar yieldmanagers hun belang hebben bewezen. Vanuit passagiersgedrag in het verleden bepalen zij hoeveel stoelen er op een bepaalde vlucht in de toekomst waarschijnlijk verkocht gaan worden en op basis daarvan stellen ze ook de prijs per stoel of het in te zetten soort vliegtuig vast. Op een soortgelijke manier kan een media-yieldmanager meten hoe het consumentengedrag er door de tijd heen uit heeft gezien en op basis daarvan een inschatting voor de toekomst maken. Hetgeen vervolgens weer gebruikt kan worden voor de redactionele formule en de tarieven voor de advertenties en de andere commerciële activiteiten.

Een andere mogelijke rol in dit speelveld is het ontwikkelen van methodes en technieken om het werk van de communitymanager te verbeteren. Zoals het bouwen van specifieke applicaties om via social media activiteiten van het publiek te stimuleren en te bestendigen.

Tussen innovatie en journalistiek: DemandMedia is de naam van een (journalistiek omstreden) bedrijf, dat model kan staan voor een denkwijze waarbij niet de journalist bepaalt wat nieuwswaardig is, maar een long tail-achtige zoekactiviteit. Deze kan namelijk inzichtelijk maken welke onderwerpen bij het grote publiek (of onderdelen daarvan) in de aandacht staan en daar vervolgens in razend tempo artikelen bij laten produceren. Commercieel gezien is dit interessant omdat het, zeker als de juiste tags voor search engine optimization worden gehanteerd, relatief veel bezoek garandeert. Het is journalistiek nogal omstreden, omdat het het vak in hoge mate automatiseert, maar kan, zeker in combinatie met de traditionele werkwijze, juist ook voor een verdieping van het vak zorgen. Althans, voor degene die de kansen ervan wil zien.

Vanzelfsprekend zijn er talloze nuanceringen aan te brengen op bovenstaande gedachten rond journalistiek gedrag en toekomstbestendige rollen in het mediaspeelveld. Nieuwe ervaringen zullen het mogelijk maken er meer en meer details voor in te vullen. Maar wat in elk geval vast staat is dat het onacceptabel is geworden om de huidige situatie, een erfenis uit het (succesvollere) verleden als onwrikbaar te zien.

Dit artikel kon alleen tot stand komen dankzij de aanvullingen die ik kreeg van de lezers van dit weblog. De gedachten die eraan ten grondslag liggen, noch de modellen zelf, hebben de pretentie “af” te zijn. Geïnteresseerde lezers worden nadrukkelijk uitgenodigd mee te schaven aan de verdere invulling. Dat kan via de comments hieronder of met een mailtje aan info@dodebomen.nl, waar ze gepubliceerd zullen worden. Ook eigen modellen – of grafische verbeteringen in bovenstaand model – zijn nadrukkelijk welkom.

Of, in de woorden van de oprichtster zelf: “Wij stellen de fans van een weblog in staat om hun waardering te uiten. Via een klein geldbedrag.” Kachingle is een van de diensten die deze gedachte hebben doorontwikkeld. Flattr is een soortgelijke dienst maar ook het grote PayPal heeft een onderdeel dat zich richt op kleine beloningen voor websites.

Typaldos heeft een ambitieus plan bedacht dat gericht is tegen het voornemen van de New York Times om alle content achter een betaalmuur te plaatsen. Haar aandacht gaat vooral uit naar de vele bloggers van de NYT, die in haar ogen altijd door iedereen bekeken zouden moeten kunnen worden.

“Stop the paywall, start kachingling”

Kachingle heeft daarom recentelijk de donatiemogelijkheden uitgebreid naar alle NYT-blogs. Voor 5 dollar per maand, het standaardbedrag voor een ‘Kachingler’, kan nu niet alleen daadwerkelijk financiële steun in de richting van de bloggers (of hun bazen) gaan, maar wordt volgens Typaldos ook een statement gemaakt: “Dat een echte online conversatie niet gebaseerd kan zijn op oude, versleten verdienmodellen.”

Een blik op het leaderboard, waar de status van de bijdragen wordt bijgehouden, leert dat er nog veel werk te verzetten is voordat NYT-ceo Janet Robinson van gedachten zal veranderen. Sympathiek is de actie zeker, maar daar zal het voorlopig wel bij blijven.

Tot slot een vraagje: hoe zou Kachingle (of een soortgelijk initiatief) werken in de Nederlandse blogosfeer? Zijn er al voorbeelden en wat is hun ervaring? Mijn gevoel zegt dat het een manier van waardering is die niet echt past in de Nederlandse cultuur. Maar ik kan natuurlijk ook gewoon de proef op de som nemen, door zelf een Kachingle-button te plaatsen. Waarbij duidelijk is dat elke eurocent die daarop binnenkomt, slechts gebruikt zal worden voor de verbetering van dit platform. Bijvoorbeeld door af en toe een gastblogger zijn opwachting te laten maken. Goed plan? Of kansloos?



// ]]>

UPDATE: Steve Outing, die vroeger advieswerk voor Kachingle heeft gedaan, ziet wel kansen voor Cynthia Typaldos en haar mensen. De New York Times heeft advocaten op haar afgestuurd en dat kan een buslading aan gratis publiciteit opleveren, zo schrijft hij op zijn weblog. “Maar de risico’s, met name financieel, zijn er natuurlijk ook.”
Intussen wil Typaldos van geen wijken weten. Ze publiceert elke stap op haar eigen weblog en verzamelt sympathisanten om haar heen. David vs Goliath is nog niet gespeeld. Het wachten is op de eerste NYT-blogger die het onderwerp oppikt.

Daarmee zetten we onze eerste stap in de volle openbaarheid. Een kleine, voorzichtige stap, dat wel. Want het uiteindelijk doel blijft een landelijk dekkend hyperlokaal nieuws- en informatieplatform te bouwen en exploiteren. En dat op zowel vaste als mobiele platforms.

Dat vraagt dus om enige bescheidenheid over de omvang van de zojuist gezette stap. Op een schaal van 1 op 100 zou ik zeggen dat we op 25% zitten. Maar het is wel een belangrijke stap: voor het eerst kan de wereld over onze schouders gaan meekijken en de vorderingen niet alleen kan zien maar ook beoordelen. Je kunt je voorstellen dat we daar met ons kernteam behoorlijk thrilled over zijn.

Neem dus gerust een kijkje op genoemde platforms, maar voordat je losbarst met al je opmerkingen, is het goed om eerst even door te lezen.

De livegang van OverEindhoven, OverWoerden, OverZwolle en OverHeino is onderdeel van een pilotproces dat bijna een half jaar gaat duren. Anders gezegd: het is de bedoeling dat de platforms die je nu ziet niet perfect zijn. Bovendien kunnen we degene die nu gaat roepen dat dit allemaal toch niet heel erg vernieuwend is, direct de wind uit de zeilen nemen: inderdaad, dit is nog niet de proeve van innovatie waar we als project en concern zo naar op zoek zijn. Daarvoor is nog veel meer nodig – en ja, daar gaan we zeker voor zorgen. Niet alleen op het gebied van concept en inhoud trouwens, maar ook in de werkwijze en de verdienmodellen willen we nieuwe wegen inslaan.

Community Manager Mike Verdonk aan het werk in het kantoor in Eindhoven

Maar eerst even terug naar vandaag. De sites zijn live, maar wel in een vorm die je diep-beta zou kunnen noemen. Heel veel werkt nog niet zoals het zou moeten werken. Sommige functionaliteiten zijn er nog bewust uitgehouden en van andere zullen we de komende weken wellicht gaan vaststellen dat ze niet handig zijn. Die sneuvelen dan weer vanzelf. De inhoud zal voorlopig nog wel haperen en er zullen nog wel de nodige technische hickups komen. Hoe gaan deze sites zich houden onder grote aantallen bezoekers? Worden ze trager of vallen ze helemaal weg? We gaan het allemaal merken. Voor de techniek-geïnteresseerden: de websites en hun content management systemen zijn gebouwd op drupal, een open source platform dat past binnen het open karakter van het hele project.

Iets meer over de aard van de pilots.

OverZwolle en OverHeino vormen samen de zogenoemde aggregatie-pilot. Belangrijkste doel hiervan is te ontdekken of en (zo ja) hoe we bereik kunnen genereren en geld kunnen verdienen met een platform dat vrijwel uitsluitend wordt opgebouwd met materiaal van derden (andere uitgevers, particuliere publicisten, professionals en amateurs). Eigen bijdragen van onze mensen zul je hier dan ook niet of nauwelijks aantreffen. Wel zullen we bekijken in hoeverre de lokale gebruikers hier zelf actief op gaan worden (in reacties of eigen bijdragen) en of we daar nog stimulerend in moeten optreden. Monitoring zal slechts op afstand gebeuren.

OverWoerden is de community-pilot. Doel daarvan is te bekijken welke stappen we moeten zetten om een community van gebruikers te creëren die actief en betrokken is bij het platform. Deze site heeft dan ook een groot aantal andere functionaliteiten dan de pilot in Zwolle/Heino. Deze hebben allemaal te maken met community-building. Jaap den Ouden is de trekker van deze pilot. Hij werkt vanuit het centraal gelegen café Victoria in Woerden. Hij beheert al enige tijd een community-site over en voor Woerden; deze hebben we als het ware omarmd en uitgebreid met een aantal nieuwe functionaliteiten.

Jaap den Ouden spreekt met twee Woerdensen over hun fotoproject

OverEindhoven tenslotte is de commerciële pilot. Hier gaan we vooral testen welke content het meest gevoelig is voor commercieel succes. Natuurlijk blijft het daarbij van belang om de geloofwaardigheid naar het publiek in de gaten te houden, maar we gaan wel de grenzen opzoeken. In Eindhoven zijn vier mensen actief. Trekker is Mark Vermeulen (algemeen verantwoordelijk). Mohamed Haddouch is media adviseur (sales), Roeland Roovers is journalistiek ondernemer en Mike Verdonk is community manager. Al deze mensen zijn door-en-door bekend met de lokale context, een voorwaarde voor een plek in een van onze lokale teams.

De plek van waaruit het Eindhovense team de komende maanden actief is: recht tegenover het Eindhovens Dagblad, op de Wal in hartje centrum.

We sluiten niet uit nog verdere pilots te gaan starten, maar dat hangt nog van een aantal zaken af. In de pilots gaan we niet alleen de commerciële en redactionele kwaliteiten, de specifieke functionaliteiten en de techniek gaan testen, maar zeker ook de wijze van werken en de organisatiestructuur. Dit laatste is nadrukkelijk onderdeel van het veranderingsproces waar we als concern – en zelfs als sector – middenin zitten.

Trouwens, wie nu als een gek alle overige over…-URL’s gaat vastleggen om vervolgens heel duur aan ons te verkopen, kan ik direct uit de droom helpen. OverZwolle, OverHeino, OverWoerden en OverEindhoeven zijn pilottitels. De definitieve naam zal een andere zijn.

We zijn live, het echte werk kan nu beginnen.

Dit soort subsidies is bedoeld om innovaties te stimuleren, niet alleen bij de aanvrager zelf maar op zo’n manier dat de hele sector daar wat aan heeft. Alleen kijken naar de geslaagde initiatieven en op basis daarvan oordelen of de subsidie zinvol is geweest, levert dan ook slechts een half beeld op.

Het mislukken van een gesubsidieerd initiatief kan wel degelijk van belang zijn voor de sector als geheel. Mits de gesubsidieerde goed kan (en wil) aangeven wat er precies gebeurd is en waar het exact is misgegaan. Daartoe moet altijd 100% transparantie bestaan, vanaf het moment van subsidieaanvraag tot en met de laatste zucht van het experiment. Vanzelfsprekend geldt dat ook voor geslaagde of deels mislukte initiatieven. Hoe opener de projectleiders, des te meer de sector er wat aan kan hebben.

Ik kan me, los van dat alles, heel goed voorstellen dat Luuk Koelman op basis van een overzichtje in Villamedia Magazine concludeert dat de gehonoreerde subsidie-aanvragers hun geld wel erg makkelijk krijgen. En evenzeer dat dit leidt tot een aantal comments bij Webwereld die dat beeld verder versterken.

Zonder een oordeel over de rest te willen vellen, kan ik – voor mezelf sprekend – iedereen toezeggen dat niet alleen die openheid er van a tot z zal zijn, maar tevens dat het project zelf ook op alle mogelijke manieren innoverend zal zijn. Niet zozeer omdat elk onderdeel volledig nieuw wordt, maar wel vanwege de onderlinge koppelingen en de ambitieuze omvang van het verhaal. Bovendien is het op zich al een spannende exercitie om dit alles vanuit de context van een klassiek mediaconcern te doen. Het antwoord op de vraag of dit soort vernieuwing überhaupt mogelijk is op een plek waar alle aandacht op “oude verdienmodellen” gericht is, is belangrijk voor de concerns. En dus voor de informatiesector als geheel.

Of we gaan slagen weet ik niet. Maar wat ik wel weet is dat iedereen op de voet kan gaan volgen wat we doen. We geven gevraagd en ongevraagd uitleg over onze technische, inhoudelijke en marktgeoriënteerde stappen. Wie daar aanvullingen of kritiek op wil geven, krijgt een luisterend oor en zal zijn opmerkingen waar mogelijk in de praktijk gaan terugzien. De pilots die we vanaf juli gaan draaien (in Haarlem, Woerden, Eindhoven en Zwolle) worden zo transparant als maar kan. En ja, als we gaandeweg een marktbenadering vinden die aanslaat (zowel voor de consument als voor het broodnodige nieuwe geld dat we hopen te vinden), houden we die niet voor onszelf.

De kritiek op subsidies in het algemeen en die van het stimuleringsfonds kan ik me voorstellen. Ook besef ik dat wij als onderdeel van een groot concern de schijn tegen hebben met het aanvragen en toegewezen krijgen van een forse subsidie. Toch ben ik er om twee redenen heel blij mee. Allereerst natuurlijk vanwege het geld dat ons daadwerkelijk een belangrijke zet in de rug geeft. Maar daarnaast ook vanwege de erkenning die eruit spreekt – iets dat me zowel extern als intern behoorlijk helpt.

Tot slot: ik nodig iedereen van harte uit ons kritisch te blijven volgen, ons te blijven waarschuwen voor valkuilen en vooral ook mee te profiteren van hetgeen wij gaandeweg tegenkomen.

(dit artikel verscheen eerder in HP/De Tijd van 22 april 2010)

Een mens kan zich weken lang het hoofd breken over de vraag welke redenen er voor een krantenlezer zouden kunnen zijn om de krant te blijven lezen die nu zes dagen per week op zijn deurmat valt. Uiteindelijk valt er, met de beste wil van de wereld, maar één te bedenken: gewoonte. Omdat we er aan gewend zijn, omdat het past binnen ons ochtend- of avondritueel, omdat we ‘m aangereikt krijgen als we in de trein stappen, omdat we er nu eenmaal voor betaald hebben.

Daarom pakken we de krant.

Maar we lezen die krant toch voor het nieuws? Jazeker. Alleen zijn daar betere manieren voor.

En voor de achtergronden, de analyses? Ja hoor, maar ook daarvoor hebben we alternatieven.

Lezen we hem dan niet om vermaakt te worden? Ja, ook. Maar u begrijpt het al: dat kan makkelijker.

Maar de krant is toch hartstikke nuttig? Nou nee, nuttig is de krant niet. Althans niet op individueel niveau.

De krant als informatiedrager is traag, log, inflexibel, niet op mij als lezer afgestemd. Eeuwenlang is dat geen ramp geweest, omdat het ons niet opviel. Er waren namelijk geen alternatieven, de krant was het beste dat er was.
De krant als papieren platform voor nieuws, duiding, opinies en vermaak heeft een eeuwenlange traditie. Zo iets poets je niet zomaar weg. Bovendien is de krant al eerder dood verklaard. Bij de opkomst van radio en tv bijvoorbeeld.

Traditionele uitgevers en krantenredacties stellen zichzelf dan ook geregeld de (in hun ogen) retorische vraag waarom het nu dan anders zou gaan. Wie de tv overleeft, zal ook het internet wel overleven, is de stellige overtuiging. Een voor buitenstaanders niet voorstelbare liefde voor hun vak en de producten die daaruit voortkomen, verblindt hun zicht op de werkelijkheid. En geeft redacties de kans om in eigen huis onweersproken te concluderen dat geen enkel ander medium de betrouwbaarheid, geloofwaardigheid en authenticiteit van de krant kan vervangen. En áls dat al het geval zou kunnen zijn, dan hebben we dat vast als eerste in de gaten. Immers, welke andere partij kent ons speelveld nou beter dan wijzelf? Nou dan?

Alles wijst er op dat we op een Gutenberg-achtig kruispunt staan. De scepsis die er in de vijftiende eeuw bestond tegen de “zwarte kunst” van het boekdrukken, is vergelijkbaar met de drempels die krantenliefhebbers momenteel rondom het internet optrekken. Oké, zo’n drukpers mag dan sneller zijn, technisch vernuftiger ook, maar wie zit daar nou helemaal op te wachten? Er is toch niets dat de betrouwbaarheid van een authentiek, handgeschreven boek kan vervangen? Vervang drukpers door internet en handgeschreven boek door krant, en je springt vanzelf van 1455 naar 2010.

De weerstand tegen de drukpers was groot, maar uiteindelijk niet houdbaar. Rond 1470 was het marktaandeel van het gedrukte boek al groter dan dat van het geschreven boek. En na 1500 waren de bordjes echt verhangen: de drukpers had de productie definitief overgenomen en handgeschreven werken werden curiosa.

De meeste voorbeelden van de huidige dode bomenindustrie zijn nog niet in “1470″: hun marktaandeel in print overstijgt nog altijd het bereik online. Maar het publiek beweegt, het omslagpunt is in zicht en er zullen dit keer geen 30 extra jaren nodig zijn voordat het primaat helemaal online ligt.

De les van Gutenberg is vijf eeuwen later vervat in de theorie van de creatieve vernietiging van Joseph Schumpeter. Kort door de bocht: het heeft geen zin oude technieken en bedrijven kunstmatig in leven te houden, want ze worden op natuurlijke wijze vernietigd door voortdurende innovaties.

Er is het afgelopen jaar – en zeker niet alleen in Nederland – volop gespeculeerd over de subsidies die nodig zouden zijn om de oude wereld van de kranten in leven te houden. Een heilloze weg, althans waar die subsidies gericht zijn op het beschermen van structuren die onderdeel zijn van die oude wereld: papierproductie, drukpersen, distributie van pakken kranten. Wie Schumpeter leest, weet dat de innovatieve krachten uiteindelijk toch te sterk zijn voor de oude werkelijkheid. Anders gezegd, overheidssteun verdoezelt misschien wel het probleem, zorgt op zijn best voor enig uitstel van de executie, maar biedt geen oplossing. De kracht van nieuwe technieken is altijd sterker dan die van de oude – hoeveel geld je er ook tegenaan gooit om dat te willen tegenhouden.

Het maatschappelijke belang van een goed functionerend journalistiek proces is groot genoeg om er zorgvuldig mee om te gaan. Als belangrijke dragers van journalistieke informatie (de kranten dus) het steeds moeilijker krijgen, dan is het slim van een maatschappij, en van de politiek die haar vertegenwoordigt, goed naar de gevolgen te kijken. Dat is het afgelopen jaar dan ook volop gebeurd, met een veelheid van oplossingsrichtingen als gevolg. De meest in het oog springende ideeën die in dat verband voorbij zijn gekomen:

• Het in leven houden van kranten via grootschalige overheidssteun
• Het subsidiëren van processen rondom het drukken en verspreiden van dagbladen
• Het subsidiëren van journalisten ten behoeve van de kranten
• Het starten van nieuwe, publiek gefinancierde kranten
• Het opheffen, inkrimpen of van reclame ontdoen van de publieke omroep
• Het belonen van kansrijke nieuwe media-initiatieven met een startsubsidie
• Het vereenvoudigen van wet- en regelgeving (bijvoorbeeld rond overnames)

De eerste vier opties vallen in de categorie “doekjes voor het bloeden”. Ze zouden op korte termijn weliswaar bestaande kranten ogenschijnlijk kunnen helpen, maar zijn op langere termijn funest. Ze verhullen namelijk het probleem en geven diezelfde kranten een excuus om niet te veranderen.

Het inkrimpen van de publieke omroep zou verstandig zijn, maar lost het probleem evenmin op. De laatste twee opties zijn het nuttigst, vooral omdat ze ondernemerschap stimuleren. Maar ook deze maatregelen vormen geen garantie dat een journalistiek platform als een krant betaalbaar, laat staan winstgevend, blijft. Nee, dat zal als altijd voornamelijk aankomen op de inventiviteit en ondernemingszin van de uitbaters zelf. Anders gezegd: als er één partij is die in staat is de krant om zeep te helpen, dan is het de krant zelf wel.

Met steunmaatregelen in welke vorm moet uiterst terughoudend worden omgegaan. Dit om te voorkomen dat inderdaad gebeurt waarvoor Schumpeter waarschuwt: het kunstmatig in leven houden van bedrijven die binnen niet al te lange tijd door de nieuwe ontwikkelingen achterhaald zullen zijn.

Dat alles wil niet nog zeggen dat het oude direct actief om zeep geholpen moet worden. Voor euthanasie op de krant is nog geen reden, het is alleen zo dat we de beademingsapparatuur buiten bereik moeten houden. Zodat het aan de uitgeefconcerns zelf kan worden overgelaten om de keuze te maken: doorgaan op oude voet, plaats maken voor vernieuwing, of een combinatie van beide.

Heel makkelijk is die keuze overigens nog niet. Iedereen weet dat de waarde van de oude activiteiten afneemt, maar ook dat ze nog steeds zo veel geld opleveren dat het ondenkbaar is om er op korte termijn mee te stoppen. Dat laatste is meteen de grootste rem op innovatie, zeker in economisch slechte tijden. Welke raad van bestuur heeft de ruimte (en het lef) om een business met een omzet van honderden miljoenen in te ruilen voor nieuwe modellen waarvan nog niet eens vast staat of er uiteindelijk tonnen mee verdiend gaan worden? Die kwestie is in normale tijden al lastig, maar des te complexer in een situatie waarbij uitgevers zich toch al gedwongen voelen fors in de kosten te snijden om de aandeelhouders rustig te houden. Nóg meer personeel wegsnijden om iets onzekers op te zetten, is dan een hachelijke missie. En dan hebben we het nog niet eens over de interne weerstanden, die zoals we weten extreem goed gedijen in complexe, bureaucratische organisaties.

Het ligt dus voor de hand dat ook in de journalistiek de nieuwkomers voor de innovaties gaan zorgen. Zij hebben namelijk wat voordelen boven de klassieke uitgeversbedrijven. Om er een paar te noemen:

• wie met niets begint, is niet bang voor onzekere winstcijfers,
• nieuwkomers worden überhaupt niet gedreven door geld, maar eerder door een idee,
• ze hebben geen last van in grote concerns verplichte investeringsroutes die nogal eens stranden in bureaucratische eisen en onhaalbare businessmodellen.
• onafhankelijke geesten (vaak jonge mensen) zijn minder beïnvloed door traditie en beter in staat zich nieuwe ontwikkelingen eigen te maken.

Daar staan twee evidente voordelen voor de bestaande ondernemingen tegenover:

• ruimere investeringsbudgetten
• veel bruikbare kennis aanwezig.

Technische innovaties hebben het speelveld overhoop gehaald. En om het nog een beetje ernstiger te maken: niet alleen de techniek zit de kranten dwars. Maatschappelijke ontwikkelingen zijn minstens zo serieus. De individualisering, de mondiger wordende consument, het op drift geraakte electoraat, het veranderende mediagedrag van het jongere deel van het publiek, het zorgt er allemaal voor dat kranten het zicht op hun achterban zijn verloren. De identiteitscrisis die daarvan weer het gevolg was, is onderdeel van het probleem geworden. Geen enkel bedrijf kan focus houden als de aandacht uit wanhoop zowel gericht moet worden op oude als op nieuwe doelgroepen. Logisch ook: in een tijd dat jonge aanwas niet meer automatisch binnenstroomt, moet een krant veranderen om nieuw publiek aan te spreken, maar vooral alles bij het oude houden om de bekende klanten ten dienste te zijn. Dat kan nooit goed aflopen.

De krant is een meneer, klonk het eeuwenlang plechtstatig. Een heer die met ontzag bejegend moest worden en die dat respect ook verdiende. De kranten zelf zijn er door de jaren heen arrogant door geworden, in dat gevoel extra gevoed door de enorme bedrijfsmatige successen die werden geboekt. Wie elk jaar meer lezers en adverteerders krijgt, voelt zich vanzelf onkwetsbaar. Nu is de meneer aan het einde van zijn Latijn: zijn gezag is hij kwijt, zijn inkomsten denderen achteruit en inhoudelijk wordt hij aan alle kanten ingehaald door nieuwelingen die in veel gevallen ook nog eens bewust genoegen nemen met een geringere kwaliteit. En hij snapt er helemaal niks van.

Zijn de traditionele uitgevers nog in staat zijn om de slag naar de nieuwe tijden te maken, of zal dat vooral de taak worden van de nieuwe spelers? Voor die mediaconcerns is dat natuurlijk een kwestie van leven of dood. Maar voor de maatschappij is het antwoord eerlijk gezegd niet zo interessant. Op de schaal van de informatievoorziening voor het grote publiek is er namelijk geen reden tot grote zorg. Integendeel.

Dat optimisme wordt geïllustreerd in het bordje dat op de internetredactie van de Washington Post schijnt te hangen. ‘Not Wrong For Long’, staat er op. De makers willen ermee aangeven dat áls er een fout in de berichtgeving staat, deze heel snel te herstellen is. Het grote voordeel van online journalistiek: wie accepteert dat verhalen nooit af zijn, maar altijd verbeterd kunnen worden dankzij de kennis van het druk meedenkende publiek, bereikt meer dan ooit voor mogelijk werd gehouden.

De hele twintigste eeuw – de periode van de massacommunicatie – kenden we een simpele tweedeling. Aan de ene kant de professional in zijn burcht die van alle markten thuis moest zijn en één keer per 24 uur het bewijs leverde van zijn oneindige wijsheid; aan de andere kant de consument die dit alles zo’n zes keer per week in grote dankbaarheid mocht ervaren.

Nu is er geen reden meer voor zo’n opsplitsing. Dankzij technologische en maatschappelijke ontwikkelingen is letterlijk iedereen uitgever geworden en kan er dus een vruchtbare symbiose ontstaan tussen de werelden die voorheen zo gescheiden waren. Als de vaardigheden van de journalist gecombineerd worden met de kennis van het (voormalige) publiek leidt dat onherroepelijk tot een betere informatievoorziening.

Dankzij het internet kan kennis beter gedeeld worden en als journalisten begrijpen dat hun rol daarbij verschuift van die van zender naar die van organisator, kunnen we nog veel moois verwachten. Misschien zelfs wel gedeeltelijk op het zo vertrouwde papier, zij het dat dat dan afkomstig is van een handige thuisprinter of een minidrukkerijtje in de buurt.

Maar wie de kansen niet ziet, blijft hangen in een wereld die gedoemd is verder af te brokkelen. Om vervolgens samen met het vergrijzende lezerspubliek een langzame dood te sterven.

"Kantoor" van Naše Adresa in Ústí

Is het echt een mediabedrijf, of hebben we het hier over de Tsjechische variant van Starbucks? Hoe dan ook, Nase Adresa (Ons Adres) probeert de journalistiek een totaal nieuwe draai te geven. Vorig jaar begonnen, heeft dit hyperlokale nieuwsplatform nu vier lokale weekkranten waarvan de redactie zetelt in even zoveel eigen cafés.

Daarnaast is er een centraal gelegen Futuroom, van waaruit niet alleen algemene producties worden gemaakt (vooral infographics), maar ook trainingen en consulting plaatsvinden. Voor het einde van het jaar wil Nase Adresa nog veertig andere cafés hebben en eind volgend jaar moeten dat er 89 zijn – waarmee het hele land gecoverd zou zijn.

Het bedrijfsmodel is verre van traditioneel te noemen. PPF Media, het bedrijf achter Nase Adresa, zegt dat straks nog maar 60% van de omzet voortkomt uit abonnementen en advertenties, de gebruikelijke inkomstenbronnen. De overige 40% komt van online-activiteiten (8%), de verkoop van eten en drinken in de cafés (18%) en van de exploitatie van de Futuroom (14%).

Journalistiek gezien hamert de hoofdredacteur echter wel op ouderwetse waarden, met geloofwaardigheid als belangrijkste. “We zullen dan ook nooit user generated content publiceren zonder dat dit volledig gecheckt is door onze eigen mensen”, zegt Roman Gallo. “Geloofwaardigheid is een van de belangrijkste pijlers van ons concept.” Enkele van de andere pijlers: neem jonge mensen aan (niet noodzakelijkerwijs afkomstig van een journalistieke opleiding) en train ze tenminste vier maanden voordat ze ook maar een letter kunnen publiceren, ben zo open en interactief mogelijk en aarzel niet om activiteiten te ontplooien die we voorheen niet echt journalistiek zouden noemen. Wat dat laatste betreft: volgens Gallo is er niks mis mee als een journalist optreedt als organisator van een evenement, mits dat uiteindelijk de producten en de bedrijfsvoering van Nase Adresa zou helpen.

Nase Adresa heeft ongeveer vijf betaalde journalisten in elk café en is – gezien de op stapel staande uitbreidingen – momenteel dus als een gek aan het werven. Ook in Tsjechië is dat tegen alle trends in. Eind volgend jaar moeten er zo’n 400 journalisten een baan gevonden hebben. De maandelijkse personeelskosten voor een café (dat dagelijks open is van 7 tot 7) liggen volgens Gallo rond de 6 a 7000 euro per maand, plus nog eens zo’n 3000 voor het barpersoneel. PPF verwacht (“worst case scenario”) medio 2012 break even te kunnen draaien. Maar nu al wordt volgens de eigenaars in een gemiddeld café ruim 6000 euro aan omzet per maand gedraaid. Gallo: “Ik klaag niet als we dankzij de kroegomzet straks mooie journalistiek kunnen bedrijven”

Hoewel de strategie “web first” is en Nase Adresa ook in mobiele diensten stapt, vormen de gedrukte kranten de kurk in dit model. Een exemplaar kost zo’n 40 cent, relatief goedkoop in vergelijking met andere Tsjechische lokale kranten. Voor dat geld krijgt een lezer 32 tabloidpagina’s, waarvan maximaal 30% aan advertenties opgaat. In werkelijkheid halen de kranten dat momenteel bij lange na niet. “Maar dat is ook niet erg”, zegt Gallo. “Want met twee advertentiepagina’s per nummer is deze krant al winstgevend.”

Gallo is overtuigd dat zijn ambitie gaat lonen. 89 cafés, 150 weekkranten en niet minder dan zo’n duizend verschillende websites moeten daar tegen het einde van volgend jaar voor zorgen. Hij zegt echter niet te kunnen inschatten of het ook buiten Tsjechië zou kunnen werken. De kosten in Tsjechië zijn relatief laag, hetgeen een groot voordeel biedt. Daarnaast is het in dat land een stuk makkelijker dan bijvoorbeeld in Nederland waar het gaat om de benodigde vergunningen en diploma’s voor het uitbaten van een kroeg. Ook cultureel gezien zijn er verschillen: in Nederland is er nog niet direct een levendig caféleven om 7 uur ‘s morgens. Toch lijkt het concept, al dan niet met wat wijzigingen, geschikt als inspiratiebron voor welk hyperlokaal initiatief dan ook.

Maar voordat iemand heel snel een kopie wil gaan uitrollen, is het misschien slim om even te wachten op Gallo’s ervaring met een initiatief dat hij deze zomer wil gaan uittesten: het serveren van bier (in blik, hetgeen in de Tsjechische context betekent dat het om het duurdere segment gaat) in de nieuw te openen cafes. “Wat natuurlijk een risico is, want we willen onze redactieruimte niet om 7 uur ‘s morgens vol hebben zitten met dronken gasten.”

Om nog maar te zwijgen over de benevelde journalisten.

(dit artikel verscheen eerder in Villamedia Magazine (8 april 2010)