De ambities van Hearst – en van de daar ontwikkelde e-reader – gaan ver. Voor zover we de “bronnen rondom Hearst-topman Kenneth Bronfin” mogen geloven, zal het apparaat groter worden dan de eerder ontwikkelde e-readers; denk daarbij aan het formaat A4. Dat formaat sluit beter aan bij de leeservaring van kranten- en tijdschriftenlezers en minstens zo belangrijk is dat dat ook advertenties beter zichtbaar zou moeten maken. De Hearst-reader moet flexibel worden en in een latere fase zelfs kleur en bewegend beeld aankunnen. 

Bronfin zelf wil er weinig over kwijt. ”I can’t tell you the details of what we are doing, but I can say we are keenly interested in this, and expect these devices will be a big part of our future“, is zo’n beetje het enige dat hij er volgens CNN over tegen het blad Fortune over zei. 

Hearst geeft tientallen tijdschriften (zoals Cosmopolitan en Esquire) uit, evenals twintig à dertig kranten (waaronder de noodlijdende San Francisco Chronicle). De vraag is of het beoogde apparaat straks puur op de Hearst-consumenten wordt gericht, of dat ook andere uitgevers er gebruik van kunnen maken. Het dilemma voor iedere uitgever: wie denkt goud in handen te hebben, wil dat natuurlijk het liefst voor zichzelf houden, maar als iedereen zijn eigen device gaat ontwikkelen, gaan daar niet alleen veel extra kosten in zitten, maar is tegelijk de kans op succes voor elk afzonderlijk apparaat een stuk kleiner. 

Bovendien: áls die Hearst-reader al tot standaard zou worden gebombardeerd, kunnen ook Nederlandse uitgevers daar dan hun voordeel mee doen? Of is het toch verstandig hier een eigen apparaat te laten maken?

Het zijn vragen die ook de Commissie-Brinkman mag beantwoorden, maar dan op Nederlandse schaal. Want zoals Theo Dersjant (mediajournalist en docent aan de Fontys Hogeschool Journalistiek in Tilburg) al twitterde, het zou zo maar een heel nuttige besteding kunnen zijn voor (een deel van) de ongeveer 8 miljoen die ter beschikking staat voor innovatie. Centrale vraag daarbij is hoe nuttig het is om als overheid geld uit te gaan geven aan onderzoek naar en ontwikkeling van een geschikte reader, als je er gif op kunt innemen dat de grote jongens op dit speelveld (Sony, Apple, Philips, etc) uiteindelijk ook met zo’n apparaat gaan komen. En afhankelijk van de maker zal dat een apparaat zijn dat vrijwel zeker meer kan dan alleen als drager voor een krant fungeren. Waarmee het direct een stuk aantrekkelijker wordt voor de gebruiker.

Voorlopige tussenconclusie: de ieder-voor-zich-strategie die krantenuitgevers tientallen jaren heeft gekenmerkt, is voor de ontwikkeling van een e-reader ongewenst. Samenwerking is geboden, maar het is minstens zo noodzakelijk om eerst een goed beeld te krijgen van de R&D-activiteiten die elders plaatsvinden, voordat er nóg een nieuwe reader wordt ontworpen. En ja, dat moet allemaal in het kortst mogelijke tijdsbestek plaatsvinden.

UPDATE 8 mei 2009: demonstratie van de Kindle DX

Volgens Hélène Schilders (op De Nieuwe Reporter) moet de commissie-Brinkman maar eens goed kijken naar dit concept. Beste Hélène, ik kan je verzekeren dat dat gaat gebeuren. Maar of dat ook betekent of het onderwerp de eindstreep haalt, is nog maar de vraag.

Er zitten veel leuke kanten aan het op Zinio lijkende Press Display. Ten eerste: in welke kiosk heb je nog toegang tot meer dan 900 verschillende, dagelijks ververste  kranten uit meer dan 80 landen? Alleen al die bijna onuitputtelijke keuze geeft een gevoel van luxe. Vervolgens is er het vooruitzicht dat de kranten opgewaardeerd kunnen worden met doorverwijzingen, extra informatie en zelfs bewegende beelden. De titels zijn behalve op een normaal beeldscherm ook te lezen op e-reader, iPhone of een andere smartphone. En tenslotte is er de (vanuit de uitgevers bekeken) lucratieve gedachte dat hiermee uiteindelijk alle druk- en distributiekosten weggeruimd kunnen worden.

Maar daar staat nogal wat tegenover. Om te beginnen: wie heeft er behoefte aan meer dan 900 kranten? En dat elke dag? Een paar Nederlandse kranten wil ik nog wel – en daar ben ik al een uitzondering in. De rest, inclusief de buitenlandse, pak ik pas als ik vooraf weet dat er een voor mij interessant onderwerp in staat. Tenzij zo’n krant natuurlijk – zittend op een bankje in Union Square, Bois des Vincennes of Hyde Parc – onderdeel is van de lokale sfeer, maar dat genoegen proeven we niet al te vaak helaas.

Daarnaast: hoe aantrekkelijk het vooruitzicht ook is dat NRC (naast Volkskrant, AD en Nederlands Dagblad een van de vier beschikbare Nederlandse kranten in Press Display) straks bewegende beelden uit de foto’s laat komen en her en der doorlinkt, dat kan met een gewone webpagina toch allemaal wat makkelijker. Het is alsof de technieken uit het heden kunstmatig worden verbonden met de belemmeringen uit het verleden. Dat levert geen winst op. Verder is nog onduidelijk hoe adverteerders zullen reageren op deze stap. Zijn ze nog steeds bereid veel geld te betalen voor hun millimeters als die niet meer vanzelfsprekend de hele dag op de keukentafel liggen?

Wat ook niet helpt is de opzet van de homepage van PressDisplay.com: die is vol, onoverzichtelijk en zeer op Noord-Amerikaanse leest geschoeid. Natuurlijk kun je direct doorklikken naar de gewenste Nederlandse kranten, maar wie pretendeert een persaanbod voor de hele wereld te hebben, moet ook rekening houden met de smaak van de wereld. 

Jason Ludwig, vice-president lezersservice van de Pacific Newspaper Group, is ‘tevreden’, zo citeert Hélène Schilders hem. “Dit kan een van de toekomstige modellen voor kranten zijn.” Die conclusie zou ik nog niet durven trekken, gewoon omdat deze onlinevariant nog veel te veel dode bomen ademt.

Press Display heeft ook een lijst met de meest actieve verslaggevers in die bijna duizend kranten. Met de nodige trots kunnen we melden, dat de absolute “top-reporter” uit Nederland komt – en wel van het NRC Handelsblad. Zijn naam is “Door Een Onzer Redacteuren“. Tsja.

UPDATE: Ook gratis kranten hebben hun verzamelpunt. Althans, bij Offlinereading zijn er wel heel veel te vinden. Gratis.

Meest in het oog springend daarbij een rekensommetje waaruit zou blijken dat de New York Times gratis e-readers zou kunnen weggeven aan al haar lezers en dan nog maar een fractie kwijt zou zijn van de jaarlijkse print- en distributiekosten. Nee, het is zeker niet de bedoeling van deze cijferaars om de Times te bewegen met drukken te stoppen, haast de auteur te zeggen. Maar toch, “what we’re trying to say is that as a technology for delivering the news, newsprint isn’t just expensive and inefficient; it’s laughably so.” 

Ewoud Sanders gooit het in een recent artikel op De Nieuwe Reporter over een andere boeg: hij stipt vooral de extra mogelijkheden aan, met name als de uitgevers erin slagen om samen op te trekken. Tja, dat hadden we zelf op dit weblog ook al geconstateerd.

Deze week meldden diverse media dat minister Plasterk overweegt om in navolging van Frankrijk ook in Nederland achttienjarigen een jaarabonnement op een krant cadeau te doen. Hij noemde het plan van de Franse president Sarkozy ‘een charmant idee’ en zou de innovatiecommissie van Elco Brinkman inmiddels hebben gevraagd om de mogelijkheden te onderzoeken.

Door Alexander Pleijter

In Trouw toont Kees Spaan, voorzitter van de Nederlandse Dagbladpers zich een enthousiast voorstander van het plan. Hij vindt achttien jaar een goede leeftijd om mensen bewust te maken van kwaliteitsinformatie. “Als achttienjarigen een jaar lang gratis een kwaliteitskrant lezen schiet die gewoonte wortel.” Hun interesse voor kwaliteitsinformatie zal groeien. Bovendien zullen de oplages van kranten volgens Spaan stijgen.

Dat zijn nogal wat vooronderstellingen, waarvan je je kan afvragen of die kloppen. Waarom is bijvoorbeeld achttien jaar een goede leeftijd om mensen het belang van kwaliteitsinformatie bij te brengen? Zou zestien jaar niet beter zijn? Of twintig? Of misschien niet zozeer op een bepaalde leeftijd, maar op het moment dat jongeren het ouderlijk huis verlaten en zelfstandig gaan wonen?

Vervolgens zou je je kunnen afvragen of een gratis abonnement een goede methode is om mensen bewust te maken van kwaliteitsinformatie. Waarom zou dat besef opeens tot mensen doordringen als dagelijks NRC Handelsblad op de mat ploft? Gaan kinderen zich realiseren dat spruitjes gezond zijn als je ze dagelijks een portie voorzet? En schiet daardoor de gewoonte wortel om elke week spruitjes te eten? Mij lijkt dat daar wel wat meer voor nodig is.

Om jongeren bewust te maken van het belang van kwaliteitsinformatie zou je wat doordachter aan de slag moeten gaan. Denk aan de lesprogramma’s van de Stichting Krant in de Klas. Jongeren krijgen dan niet simpelweg een krant onder de neus gedrukt, maar ze leren om informatie te doorgronden en te beoordelen. Zo’n actieve aanpak leidt natuurlijk veel eerder tot inzicht in het belang van kwaliteitsinformatie. Uit onderzoek blijkt bovendien dat door dergelijke projecten jongeren daadwerkelijk positiever gaan kijken naar het belang van kranten. Overigens zou het goed zijn dergelijke projecten niet te beperken tot kranten, maar te richten op alle media, dus heel nadrukkelijk ook op internet.

Dan de veronderstelling dat de oplages van kranten door dit plan zullen stijgen. Eerst de vraag: om hoeveel abonnementen gaat het eigenlijk? Volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) woonden op 1 december 2008 205.397 achttienjarigen in Nederland. Als die allemaal een krantenabonnement krijgen levert dat een behoorlijke stapel kranten op, het is zo ongeveer de huidige oplage van NRC Handelsblad.

Maar zal het ook daadwerkelijk leiden tot een oplagestijging van 205.397 kranten? Dat valt te bezien, want een groot aantal van die jongeren woont nog thuis en het is goed mogelijk dat ouders hun dure abonnement opzeggen op het moment dat dochterlief of zoonlief een gratis krantenabonnement ontvangt.

Volgens het CBS bedraagt het aantal zelfstandig wonende achttienjarigen in 2008 17.773. Dus wonen 187.624 achttienjarigen nog in het ouderlijke huis. 45% van de achttienjarigen maakt volgens cijfers van het CBS nu deel uit van een huishouden met een krantenabonnement. Met dit plan bestaat dus het risico dat 84.430 mensen hun betaalde abonnement opzeggen omdat een van de kinderen een gratis abonnement ontvangt. Volgens ‘het charmante idee’ zouden uitgevers zelf opdraaien voor het leveren van kranten, dus dan zouden ze zich lelijk in de vingers kunnen snijden. Bovendien moeten de uitgevers daarna nog maar zien of de ouders weer een betaald abonnement nemen, in de hoop dat de gewoonte van een gratis krant nog geen wortel heeft geschoten.

Tot slot nog dit: een innovatiecommissie die zou komen met een plan voor gratis abonnementen. Het zou een treurige oogst zijn. Tenzij je innovatie beschouwt als het zo lang mogelijk in stand houden van oude media. En noem die commissie dan gewoon de ‘commissie tot behoud van kranten’.

Dit stuk is eerder gepubliceerd op De Nieuwe Reporter en is met toestemming van de auteur doorgeplaatst.

De vraag is of Arthur Vierboom gelijk krijgt. Ik denk het niet.

Ik verwacht dat (verbeterde en goedkopere) e-readers uiteindelijk kansrijker zullen zijn dan zo’n printervariant. Zeker voor particulieren.

De vraag is wel of er één door alle aanbieders te gebruiken apparaatje gaat komen (bijvoorbeeld een iRex-, een Sony- of een Kindle-achtig ding), of dat de uitgevers die hier heil in zien met eigen varianten op de proppen komen.

Bestaande uitgevers zullen vanuit oude concurrentiedenkramen wellicht neigen naar het laatste; het lijkt immers interessant om je bestaande publiek een apparaatje aan te bieden waarop louter en alleen die titel kan worden gelezen. Het risico daarbij is dat ze vervolgens met z’n allen worden ingehaald door een reeks nieuwe spelers die lak hebben aan oude concurrentieverhoudingen en gewoon meeliften op de hardware van de – op dat moment – grootste en beste hardwareleverancier.

Uitgevers die (willen) overleven, gaan samenwerken. Maar de praktijk gebiedt te zeggen dat daarvoor het moment er helaas nog niet is. De meeste uitgevers hebben momenteel hun hoop gevestigd op het omvallen van een of twee concurrenten, om pas daarna – als het stof helemaal is neergedaald en ze zichzelf tussen de restanten inderdaad nog weten te vinden – het nieuwe speelveld opnieuw te overzien. Hoe langer die periode van onrust duurt, des te groter de kans dat nieuwe spelers zich inderdaad al hebben kunnen opwerpen tot nieuwe concurrenten.