“Hardware makers may have no choice but to turn their internet devices into multi-tier-subscription-based media machines, because there will never again be enough margin in the basic price of the hardware. And the more we get used to the idea of essentially subscribing to media as a way to pay for hardware … well, the more hope there is for media.”

Een originele theorie van Dumenco. Maar tegelijk: er moet nog heel wat gebeuren eer we het normaal gaan vinden om een abonnement te nemen als manier om je nieuwe laptop of netbook te verkrijgen. Ja, bij mobieltjes doen we het wel al: de telefoon zelf is voor niks (of heel weinig geld te koop), mits er een tweejarig abonnement op een provider bij wordt afgenomen. Maar dat is eerder zo gegroeid én het is nog heel iets anders dan dat er een content-abonnement bij wordt geleverd. Stel je voor: je gaat naar de Mediamarkt voor een laptop van Dell en thuis aangekomen blijk je daar ook een – betaald – abonnement op de Volkskrant bij gekocht te hebben. En dat terwijl je buurman met zijn HP ineens Telegraaf-abonnee is geworden.

Natuurlijk zullen de klanten straks – als Dumenco’s gedachten werkelijkheid worden – zelf de keuze moeten kunnen maken, of beter nog, combinatie-abonnementen kunnen nemen op verschillende content-aanbieders. Waarom niet een mooi persoonlijk pakket met een beetje NRC, beetje regionieuws, beetje Vrij Nederland, beetje RTL Boulevard, beetje Sp!ts? Met daarnaast nog onbeperkt toegang tot de overige gratis of via micropayments te betalen incidentele behoeften. Het geeft iets aan van de lange weg die nog te gaan is: wat technisch en commercieel een interessante optie is, hoeft nog niet te passen in de actuele strategische belangen van de content- en hardware-aanbieders.

Toch heeft Dumenco een punt. Sterker nog, er zijn al stappen gezet in de richting van zijn stelling. De grote Amerikaanse uitgever Hearst heeft recentelijk aangekondigd bezig te zijn met de ontwikkeling van een eigen e-reader, speciaal voor de kranten van zijn concern. Nou is een e-reader nog geen netbook, maar het geeft wel aan dat er van beide kanten een belang is om deze richting op te gaan. De TMG’s, PCM’s, NDC’s, Persgroepen en Mecoms van Nederland doen er goed aan serieuze gesprekken aan te knopen met hardwareproducenten (en zeker niet de fout te maken alles zelf te willen gaan uitvinden, zoals Hearst lijkt te willen).

Wachten de uitgevers echter te lang met deze stap, dan lopen ze het risico dat het initiatief aan de kant van de hardwareleveranciers komt te liggen. En dan is de kans levensgroot dat deze niet per definitie naar de klassieke uitgevers zullen stappen, zoals Dumenco hoopt, maar naar nieuwe partijen. Of sterker nog, zelf contentleverancier worden.

De ambities van Hearst – en van de daar ontwikkelde e-reader – gaan ver. Voor zover we de “bronnen rondom Hearst-topman Kenneth Bronfin” mogen geloven, zal het apparaat groter worden dan de eerder ontwikkelde e-readers; denk daarbij aan het formaat A4. Dat formaat sluit beter aan bij de leeservaring van kranten- en tijdschriftenlezers en minstens zo belangrijk is dat dat ook advertenties beter zichtbaar zou moeten maken. De Hearst-reader moet flexibel worden en in een latere fase zelfs kleur en bewegend beeld aankunnen. 

Bronfin zelf wil er weinig over kwijt. ”I can’t tell you the details of what we are doing, but I can say we are keenly interested in this, and expect these devices will be a big part of our future“, is zo’n beetje het enige dat hij er volgens CNN over tegen het blad Fortune over zei. 

Hearst geeft tientallen tijdschriften (zoals Cosmopolitan en Esquire) uit, evenals twintig à dertig kranten (waaronder de noodlijdende San Francisco Chronicle). De vraag is of het beoogde apparaat straks puur op de Hearst-consumenten wordt gericht, of dat ook andere uitgevers er gebruik van kunnen maken. Het dilemma voor iedere uitgever: wie denkt goud in handen te hebben, wil dat natuurlijk het liefst voor zichzelf houden, maar als iedereen zijn eigen device gaat ontwikkelen, gaan daar niet alleen veel extra kosten in zitten, maar is tegelijk de kans op succes voor elk afzonderlijk apparaat een stuk kleiner. 

Bovendien: áls die Hearst-reader al tot standaard zou worden gebombardeerd, kunnen ook Nederlandse uitgevers daar dan hun voordeel mee doen? Of is het toch verstandig hier een eigen apparaat te laten maken?

Het zijn vragen die ook de Commissie-Brinkman mag beantwoorden, maar dan op Nederlandse schaal. Want zoals Theo Dersjant (mediajournalist en docent aan de Fontys Hogeschool Journalistiek in Tilburg) al twitterde, het zou zo maar een heel nuttige besteding kunnen zijn voor (een deel van) de ongeveer 8 miljoen die ter beschikking staat voor innovatie. Centrale vraag daarbij is hoe nuttig het is om als overheid geld uit te gaan geven aan onderzoek naar en ontwikkeling van een geschikte reader, als je er gif op kunt innemen dat de grote jongens op dit speelveld (Sony, Apple, Philips, etc) uiteindelijk ook met zo’n apparaat gaan komen. En afhankelijk van de maker zal dat een apparaat zijn dat vrijwel zeker meer kan dan alleen als drager voor een krant fungeren. Waarmee het direct een stuk aantrekkelijker wordt voor de gebruiker.

Voorlopige tussenconclusie: de ieder-voor-zich-strategie die krantenuitgevers tientallen jaren heeft gekenmerkt, is voor de ontwikkeling van een e-reader ongewenst. Samenwerking is geboden, maar het is minstens zo noodzakelijk om eerst een goed beeld te krijgen van de R&D-activiteiten die elders plaatsvinden, voordat er nóg een nieuwe reader wordt ontworpen. En ja, dat moet allemaal in het kortst mogelijke tijdsbestek plaatsvinden.

UPDATE 8 mei 2009: demonstratie van de Kindle DX