De interessantste gedachte van de dag kwam wat mij betreft van Broersma, die aantoonde dat overtuigingskracht van de journalistiek veel minder in de inhoud van het gebodene zit, dan in de vorm en de stijl waarin die inhoud is gegoten. We zijn zo gewend aan de vorm waarin de feiten tot ons komen (de manier waarop het 8 uur journaal wordt voorgelezen, de opbouw van een nieuwsbericht in de krant), dat we elk feit dat op die manier wordt gebracht, direct voor waar aannemen. Het is maar dat u het weet.

Broersma kwam ook met een provocerend schema, waarin hij een aanzet gaf tot de verdeling van de vaderlandse nieuwsbrengers op de assen objectief-subjectief en narratief-discursief. Als ik goed heb opgelet was dit ongeveer het resultaat:

Inderdaad, er ontbreken nog een paar titels of namen. En ik denk dat de door Broersma gekozen posities hier en daar ook tot discussie zullen leiden. Hoe dan ook is het goed voor heel wat invulavondjes in het lokale  journalistencafé.

Michaël Opgenhaffen kwam vervolgens met de constatering dat we eigenlijk gezegend zijn met onbetrouwbaar online nieuws. Waar zovelen vanuit traditioneel perspectief klagen over volstrekte onbetrouwbaarheid van zo’n beetje alles wat online verschijnt, legde de Vlaamse onderzoeker de nadruk op de voordelen van authentieke – maar ongeverifieerde – bronnen. De toegevoegde waarde van onbetrouwbaarheid, zoals hij het noemde.

Terecht.

Ik mocht daar vervolgens nog een schepje bovenop doen.

Moeilijk was dat niet. Want hoe duidelijk is inmiddels dat de zweem van objectiviteit, feitenkennis en betrouwbaarheid die journalisten decennia rondom zich wensten te creëren, een illusie was? Het internet heeft er korte metten mee gemaakt.

Subjectiviteit, onbenul en onbetrouwbaarheid is de basis. En dat is een zegen.

Wie onbetrouwbaarheid als standaard kan accepteren, is namelijk veel beter in staat daar wat aan te doen, dan degene die in de aloude illusies blijft volharden. Noodzakelijke basis daarbij is wel de acceptatie dat wij als professionals slechts de vaardigheden bezitten, maar zeker niet de feitenkennis die nodig is om ultieme betrouwbaarheid te garanderen. Dat laatste is geen schande, het is simpelweg ondoenlijk. Wat wel een schande is, is dat we die feitenkennis zo lang hebben gepretendeerd.

Get it first and get it right, was jarenlang het devies. Opgenhaffen zou dat liever veranderd zien in Get it first and then check if it’s right. Logisch, en veel beter aansluitend bij de logica van de online wereld. Het is ongeveer hetzelfde als wat de webredactie van de New York Times bedoelde met de kreet Not Wrong For Long. We publiceren wat we weten en zorgen er gaandeweg voor dat dit beter en beter wordt. Procesjournalistiek, waarbij publiek en professional samen optrekken. Kennis bij de een en vaardigheden bij de ander.

Journalistiek is First Draft Of history dus, zoals Philip Graham het 50 jaar geleden al zei. Niet perfect, niet af, niet ultiem betrouwbaar, op zijn best een goed bedoelde poging daartoe. Maar de journalist heeft daarbij wel zijn verantwoordelijkheden. Vaststellen dat we in basis onbetrouwbaar zijn mag dus nooit leiden tot berusting, maar slechts het begin zijn van het echte werk.

Het mooie is dat de ontmaskeraar – internet dus – ook onze voornaamste reddingsboei is.

Veel meer nog dan in het verleden immers is de journalist in staat kennis en feiten te verzamelen en van daaruit te filteren. En terug te sturen naar de bron. En desnoods opnieuw te filteren. Social Media vormen daarbij het grootste cadeau dat ons de voorbije 50 jaar ten deel is gevallen.

En ja, internet is een ongekende vergaarbak, maar ook een chaotische. En social media staan vol met niet geverifieerde en voor vrijwel 100% onbetrouwbare schijnfeiten. Zie daar het dubbele plezier voor de journalistiek: ons speelveld is onbegrensd geworden en onze vaardigheden doen er toe als nooit tevoren.

Onbetrouwbaarheid, een beetje journalist kan er geen genoeg van krijgen!

Hoewel ik hem natuurlijk vooral als vader ken en nauwelijks als collega-journalist, is er weinig verbeelding nodig om te constateren dat weinigen ooit zo bedreven zijn geweest in ons mooie vak als hij. Niet voor niets was hij uiteindelijk met een van de langst zittende hoofdredacteuren van het land ooit. Meer dan 30 jaar was hij hoofdredacteur van het Eindhovens Dagblad. Daarvoor was hij onder meer buitenlandcommentator, parlementair journalist en verslaggever van de Dallas Morning News.

De echte journalistieke ziel deed hij trouwens al eerder op. In 1944-1945, toen hij als tolk voor het Schotse leger met de bevrijders door de Ardennen, Nederland en Noord-Duitsland trok. Om uiteindelijk medeverantwoordelijk te zijn voor de arrestatie en ondervraging van Heinrich Himmler.

Mijn vader was, tot en met het moment waarop hij bewust de kans liet lopen om directeur van zijn krant te worden, een journalist. Hij was degene die als geen ander het adagium tot uitdrukking bracht dat in koeienletters op het gebouw van “zijn” Dallas Morning News stond gebeiteld:

“BUILD THE NEWS UPON THE ROCK OF TRUTH AND RIGHTEOUSNOUS. CONDUCT IT ALWAYS UPON THE LINES OF FAIRNESS AND INTEGRITY. ACKNOWLEDGE THE RIGHT OF THE PEOPLE TO GET FROM THE NEWSPAPER BOTH SIDES OF EVERY IMPORTANT QUESTION”

Hij heeft het nog net kunnen meemaken dat ik mijn eerste stapjes in zijn vakgebied zette. Dat was – ook voor hem – zo onverwacht dat hij me, nadat ik hem verteld had dat ik bij de krant ging werken, direct vroeg in welke functie dat dan in hemelsnaam zou kunnen zijn. Natuurlijk was de vreugde groot toen ik hem kon vertellen dat ik als journalist aan de slag kon. Nou ja, journalist… ik mocht elke zondagavond de wedstrijdverslagen van de Limburgse hockeyclubs doorgeven.

Wat hij niet meer heeft meegemaakt, zijn mijn vervolgstappen. Ook die zouden hem blij hebben gemaakt. Niet omdat het zijn stappen zouden zijn geweest (integendeel…), maar wel omdat hij zou hebben gezien hoezeer ik er het beste uit probeerde te halen. Want dat was voor hem duizend keer belangrijker dan overbrengen dat iets “nou eenmaal moet zoals hij vond dat het moest”.

Zijn overtuiging dat de journalistiek staat voor die “Rock of Truth” was overigens gigantisch. Geen gemarchandeer, geen concessies en al zeker niet richting commercie. De waarheid en niets dan de waarheid. Dat ik me, bijna als prototype van de ondernemende journalist, desondanks zo verwant kan voelen met zo’n man, zal zeker te maken hebben met de vader-zoon-verhouding. Maar minstens zo veel met diep respect voor zijn journalistieke houding en prestaties.

Deze is voor Ton Brouwers, geboren op 17 oktober 1921, gestorven op 1 juni 1990.

Een samenvatting van deze blogpost verschijnt vandaag ook in het tijdschrift Villamedia en op de site villamedia.nl. Delen ervan stonden eerder ook al op dodebomen.nl. De hieronder geuite opinies zijn gebaseerd op eigen ervaring en uitgebreid onderzoek; de daaruit gedestilleerde inzichten hebben niet de pretentie volledig, uniek of “de enige weg” te zijn. Aan het einde van deze post daarom een oproep aan het publiek om mee te schaven aan een nieuw toekomstbestendig organisatiemodel voor journalistieke media.

Critici van het fenomeen “burgerjournalistiek” willen er nog wel eens op wijzen dat de journalistiek nu eenmaal niet voor iedereen is weggelegd. En dat amateurs om die reden niets te zoeken hebben in “onze” edele professie. “Je laat jezelf toch ook niet opereren door een burgerarts”, klinkt het dan. Nee, ik zal inderdaad mijn metselende buurman niet gauw vragen om mijn aorta van een bypass te voorzien. Maar dat wil niet zeggen dat die buurman – die toevallig veel leest en enorm geïnteresseerd is in het menselijk lichaam – niet van waarde kan zijn in mijn eigen medische afwegingsproces. Hij kan mij tips geven, op het spoor zetten van een behandeling, of gewoon voorbeelden aandragen van lotgenoten. Ik hoef daarvoor niet naar een specialist.

Die geïnteresseerde buurman bevindt zich tegenwoordig in honderdvoud in ieders virtuele sociale netwerk. En als dat nog te lastig is, kan ook ver daarbuiten gehengeld worden, zo laat de googlende patiënt zijn huisarts elke keer weer zien. Als het vergaren van zulke specialistische en gevoelige kennis al geen problemen meer oplevert – en daarmee het artsenberoep dramatisch verandert – wat moet dat dan wel niet betekenen voor de positie van de professionele journalist? Die kan immers niet bogen op 17 jaar verplichte opleiding, een beschermd beroep of specialisaties die een gemiddelde burger de pet te boven gaan.

Nee, het vergaren en verspreiden van algemene actuele informatie is vergeleken daarbij een peulenschil. Daarmee is een twitteraar nog geen journalist, is een verenigingsblogger nog geen muckraker en wordt iemand met een camera op zijn telefoon nog niet direct een concurrent voor het NOS-journaal. Betrokken burgers die delen wat ze weten: het zijn geen journalistieke professionals en zullen het ook vrijwel nooit worden. Ze willen niet eens journalist zijn of zo genoemd worden. Maar ze hebben wél kennis waarvan tot voor kort ten onrechte werd gedacht dat deze exclusief in handen van professionele journalisten lag. En gaan daarmee aan de slag, geheel in lijn met het grondrecht van vrijheid van informatievergaring en meningsuiting. Het sprookje van de kennismonopolisten heeft, net als in de medische wereld (en bij talloze andere sectoren), geen stand gehouden in de internetmaatschappij.

En dus is het nu aan medici, aan notarissen, aan beursspecialisten én aan journalisten, om als de wiedeweerga een model te bedenken dat uitgaat van een vruchtbare symbiose tussen de onmiskenbare vaardigheden van de professional en het ongeëvenaarde kennisniveau van de individuele betrokken liefhebber. In hun eentje kunnen die burgermedici het niet, net zo min als burgerjournalistiek een alternatief is voor de professionele redacties. Maar andersom geldt dat evenzeer.

Er zal een symbiose moeten ontstaan tussen professionals en de mensen die we vroeger ons publiek noemden. Journalisten zijn daarbij veel minder de zenders die ze jarenlang waren. Minder de kennismonopolisten en meer degenen die de vaardigheid hebben (verborgen) kennis te activeren.

Makkelijker wordt het er overigens niet op. Want met de constatering dat het de taak van een moderne journalist is om kennis te activeren, weet deze ook dat zijn taak er nooit op zit. Er is altijd wel iemand die meer of beter weet. In een tijd dat er maximaal eenmaal per 24 uur een deadline was, kon een journalist nog de indruk wekken dat zijn productieproces 24 uur in beslag nam. En dat, na het verstrijken van de deadline, zijn zojuist volbrachte taak er op zat. Hij kon het boek sluiten en op naar nieuwe verhalen. Nu, in een tijd zonder deadlines, is dat excuus onbruikbaar geworden.

Tegelijkertijd is dat het mooie van deze rond het internet gemodelleerde tijd: je kunt een verhaal publiceren én tegelijkertijd het hele verbeterproces verder vorm geven. Sterker nog, dat verbeterproces krijgt nieuwe kansen dankzij de inbreng van het grote publiek. De truc zit hem er dus in de onlinemogelijkheden ten volle te gebruiken voor een nog beter verhaal. De noodzakelijke gedragsverandering bij de journalist is evident.
• Hij moet de illusie dat hij het alleenrecht heeft op bruikbare informatie loslaten.
• Hij moet zijn hele journalistieke proces zoveel mogelijk openstellen.
• Hij moet af van het (waan)idee dat een te vroeg gepubliceerd verhaal door de concurrent wordt weggekaapt.
• Hij moet de wil hebben om zijn producties te laten verbeteren door mensen met meer kennis.
• En hij moet accepteren dat hij – om uiteindelijk het beste te bereiken voor zijn publiek – soms in eerste instantie tevreden moet zijn met een half verhaal. Mits hij bereid is dat verhaal constant te blijven aanpassen. Of anderen daartoe de gelegenheid geven.

Als dat allemaal lukt, kunnen professional en publiek samen de informatiechaos te lijf. Maar zelfs als die journalist dat nieuwe spel helemaal beheerst, zijn de mediabedrijven nog niet uit de zorgen. Daarvoor is een nieuwe organisatievorm nodig die verder reikt dan de journalistiek alleen.

Duizenden kranten- en tijdschriftenmakers zijn opgegroeid met de wetenschap dat een mediabedrijf bestond uit een redactionele en een commerciële poot. De een vertegenwoordigd door journalisten, de ander door salesmensen. Tussen of boven beide partijen stond de uitgever en de rest van de organisatie – druk, distributie, marketing, etcetera – was in hun ogen eigenlijk alleen ondersteunend.

Willen mediabedrijven in de toekomst nog – letterlijk – recht van spreken houden, dan zal die structuur flink op de schop moeten. De verhoudingen tussen de bestaande rollen zijn aan herziening toe, maar minstens zo belangrijk is de toevoeging van enkele nieuwe rollen.

Nog niet zo heel lang geleden werd degene die openlijk pleitte voor een samenwerking tussen commercie en redactie met pek en veren afgevoerd. Inmiddels is het geen schande meer om te roepen dat de muur die deze afdelingen decennia lang scheidde, niet alleen maar goeds heeft gebracht. Waarschijnlijk heeft het slechte economische tij wel een handje geholpen, maar op veel redacties zijn inmiddels vaste overlegmomenten met sales in het leven geroepen. Op de ene plek gebeurt het met meer overtuiging dan op de andere, maar de eerste stappen zijn gezet.

Om echt vooruit te komen – en ook op langere termijn te overleven – zal er echter meer moeten gebeuren dan een wekelijks overlegmoment. De gezamenlijke kansen voor sales en journalistiek moeten structuur krijgen. Daarvoor zijn commerciële mensen nodig die journalistiek kunnen denken, en journalisten met een commerciële antenne.

Maar ook daarmee zijn we er nog niet. Een volstrekt miskende rol in klassieke mediabedrijven is die van de persoon die de eerder genoemde symbiose tussen professional en publiek tot stand kan brengen. Degene die gesprekken entameert, kennis activeert, betrokken groepen herkent en verbindt. Een rol die voorlopig het beste wordt omschreven met de term communitymanager (betere term welkom). Deze communitymanager heeft zowel directe contacten met de journalistieke als met de commerciële afdelingen van het bedrijf. Aan de eerste kant zou de buurt- of nicheredacteur de verbindende factor kunnen zijn, aan de andere kant is dat de marketeer of seo-specialist.

De basis van de nieuwe centrale driehoek, met de drie hoofdrollen en de functies die daar tussen kunnen ontstaan.

Een hele ommezwaai, maar nog lang niet voldoende. Want zelfs als zo’n aanvulling in de basisorganisatie al een stap vooruit is voor de tijd waarin we nu opereren, voor de toekomst is ze dat zeker niet. Daarvoor moet ook innovatie een vaste plek krijgen. Dat betekent dat de hierboven geschetste driehoeksorganisatie een “vierde hoek” moet krijgen voor de rol van innovatiemanager. Om ook deze een directe lijn te bieden naar de andere drie (journalistiek, commercie, communitymanagement), wordt de driehoek een 3D-model.

Innovatie is, net als communitymanagement, traditioneel slecht ontwikkeld geweest in klassieke mediabedrijven. Dat is ook niet zo raar, want het ging altijd zo goed dat innovatie eigenlijk ongewenst was. “If it ain’t broke, don’t fix it”, nietwaar? Inmiddels leven we echter in andere tijden. De noodzaak van vernieuwing is groter dan ooit. En daarmee ook van het vastleggen van die rol in de basisorganisatie. Of we daarmee ook de stap zetten naar het moedwillig afbreken van het bestaande, of zoals Lukas Ritzel zegt, “if it ain’t broke, break it before others do“, is nog aan de organisatie zelf, maar hoe dan ook begint het met het benoemen van een innovatierol.

De driehoek is aangevuld met de poot innovatie en wordt daarmee een 3D-model met 4 hoofdrollen en 6 tussenliggende speelvelden. De uitgever, hier voor het overzicht niet in beeld gebracht, kan in het hart van het model blijven.

De link tussen innovatie en de overige drie hoeken kan vervolgens op een aantal manieren gemaakt worden. Een paar voorbeelden:

Tussen innovatie en sales: de ontwikkeling van nieuwe verdienmodellen. Broodnodig voor elk bedrijf dat wil doorontwikkelen, maar in de media extra noodzakelijk gezien de onzekerheid rondom de bestaande business. Sales-experts kunnen hier samen met developers goed werk verrichten. Zoals in zo veel innoverende processen is het daarbij van groot belang dat niet direct gezocht wordt naar een ei van Columbus dat alle oude modellen in één klap vervangt. Dat ei bestaat namelijk niet. Waar het wel om gaat is om zo veel mogelijk kansrijke initiatieven in de volle openbaarheid te testen en de succesvolle te koesteren – en te delen. Daarbij zal het lastig zijn (maar wel nodig) om te accepteren dat een commercieel succes eerder vertaald wordt als een opeenstapeling van heel veel kleine succesjes, dan als een beperkt aantal megadeals.

Tussen innovatie en community management: Het gaat hier om het herkennen van patronen in de community (hoe vaak en wanneer komt een bezoeker, waar is hij naar op zoek en wat voor iemand is die – potentiële – bezoeker eigenlijk), deze te vertalen naar toekomstige patronen (aan de hand van zichtbare trends) en daar vervolgens gerichte acties aan te koppelen. Omdat dat nog tamelijk abstract klinkt, helpt het wellicht om een zijstapje te maken naar de luchtvaart, waar yieldmanagers hun belang hebben bewezen. Vanuit passagiersgedrag in het verleden bepalen zij hoeveel stoelen er op een bepaalde vlucht in de toekomst waarschijnlijk verkocht gaan worden en op basis daarvan stellen ze ook de prijs per stoel of het in te zetten soort vliegtuig vast. Op een soortgelijke manier kan een media-yieldmanager meten hoe het consumentengedrag er door de tijd heen uit heeft gezien en op basis daarvan een inschatting voor de toekomst maken. Hetgeen vervolgens weer gebruikt kan worden voor de redactionele formule en de tarieven voor de advertenties en de andere commerciële activiteiten.

Een andere mogelijke rol in dit speelveld is het ontwikkelen van methodes en technieken om het werk van de communitymanager te verbeteren. Zoals het bouwen van specifieke applicaties om via social media activiteiten van het publiek te stimuleren en te bestendigen.

Tussen innovatie en journalistiek: DemandMedia is de naam van een (journalistiek omstreden) bedrijf, dat model kan staan voor een denkwijze waarbij niet de journalist bepaalt wat nieuwswaardig is, maar een long tail-achtige zoekactiviteit. Deze kan namelijk inzichtelijk maken welke onderwerpen bij het grote publiek (of onderdelen daarvan) in de aandacht staan en daar vervolgens in razend tempo artikelen bij laten produceren. Commercieel gezien is dit interessant omdat het, zeker als de juiste tags voor search engine optimization worden gehanteerd, relatief veel bezoek garandeert. Het is journalistiek nogal omstreden, omdat het het vak in hoge mate automatiseert, maar kan, zeker in combinatie met de traditionele werkwijze, juist ook voor een verdieping van het vak zorgen. Althans, voor degene die de kansen ervan wil zien.

Vanzelfsprekend zijn er talloze nuanceringen aan te brengen op bovenstaande gedachten rond journalistiek gedrag en toekomstbestendige rollen in het mediaspeelveld. Nieuwe ervaringen zullen het mogelijk maken er meer en meer details voor in te vullen. Maar wat in elk geval vast staat is dat het onacceptabel is geworden om de huidige situatie, een erfenis uit het (succesvollere) verleden als onwrikbaar te zien.

Dit artikel kon alleen tot stand komen dankzij de aanvullingen die ik kreeg van de lezers van dit weblog. De gedachten die eraan ten grondslag liggen, noch de modellen zelf, hebben de pretentie “af” te zijn. Geïnteresseerde lezers worden nadrukkelijk uitgenodigd mee te schaven aan de verdere invulling. Dat kan via de comments hieronder of met een mailtje aan info@dodebomen.nl, waar ze gepubliceerd zullen worden. Ook eigen modellen – of grafische verbeteringen in bovenstaand model – zijn nadrukkelijk welkom.

Vandaag verschenen: het maandblad Ideas van de INMA. Met daarin een bijdrage van mij over journalistiek gedrag. Hieronder de tekst.

New tools and platforms are more important than ever. Killer-apps are changing the game. Tablets are hot. ICT is helping us all getting somewhere we have never been.

Yes, good old journalism has every chance to move on – and take its place in new markets. Just seizing the opportunities would greatly help legacy media companies get well again. It’s much needed, because the places where, traditionally, quality journalism was performed and turned into a good business, have had a hard time staying healthy, let alone alive.

Unfortunately, the road to recovery may seem clear, but is not at all secure. In fact, nothing moves before the performer’s attitude has been changed.

Behaviour in journalism now is a bigger obstacle than anything else in the struggle to regain media power. Take a quick look at the traditional journalist:

• He (yes, it’s a male) always operates independently and objectively,
• has skills that no one else will ever have,
• is therefore part of a special class of people,
• wants to make mass media,
• knows his own hobbies to be those of his audience,
• is almost infallible,
• uses his private address book as a passport to anywhere,
• is sure to be the only reliable source for relevant information,
• doesn’t need to think about the commercial part of the business,
• hates the non-editorial parts of his company for complicating his job,
• detests everything digital, systematized or automated,
• cherishes the company castle from which he can perform his important job without being disturbed by strangers from outside,
• and takes his time to finish a story.

Those were the days. This behaviour was right at a time, but the internet has not only changed the rules, it has changed the whole game. Truth is still to be discovered, interpretation is still needed. But the journalist no longer has a monopoly on information or knowledge, nor on the production and distribution of it. Every single citizen is capable of finding facts and everybody can be a publisher.

Professional journalists still have lots of skills that distinguish them. But if they want to keep playing a significant role (or regain it), their behaviour will have to change. They will have to mix their own qualities with those of the new players that have been popping up in the media business the last ten years or so. They should accept the fact that new enterprises, working without the strict editorial rules media companies have been following for the past century, can also attract audiences, advertisers, money. And realise that the successes from the past can be a real burden.

Journalists should stop wasting time on internal fights, but get out, be open, communicate, mutualise with their audience. Collaborate, even with competitors, get personal ánd social, always publish real time (knowing you can’t be wrong for long). Don’t act special but be involved, tap the audience and curate what it brings in. Act entrepreneurial. And be aware that there is always someone who knows more: a story is never finished.

It’s not easy, but it is certainly more fun. And, if performed well, rewarding too. Which is exactly why media owners and executives should do everything in their power to help their editorial staff make this change. Help them by turning the old ivory towered media castles into open marketplaces. By inviting social media experts into your boardrooms – not once but permanently. By not only stressing your former successes and high traditional standards, but also the need for change. And by acknowledging that you lost maybe half of your basis already – to crazy new kids like Google, Facebook and Twitter. In fact, simply by setting the behavioural examples and rewarding your staff for their new attitude.

Ja, zo luidde mijn boodschap gisteravond bij een presentatie voor de Eindhovense social media club #SMC040. Het zit ‘m in het gedrag van de journalist. Thema was “Nieuws in de toekomst”, hieronder de presentatie én een video-registratie ervan.

"Kantoor" van Naše Adresa in Ústí

Is het echt een mediabedrijf, of hebben we het hier over de Tsjechische variant van Starbucks? Hoe dan ook, Nase Adresa (Ons Adres) probeert de journalistiek een totaal nieuwe draai te geven. Vorig jaar begonnen, heeft dit hyperlokale nieuwsplatform nu vier lokale weekkranten waarvan de redactie zetelt in even zoveel eigen cafés.

Daarnaast is er een centraal gelegen Futuroom, van waaruit niet alleen algemene producties worden gemaakt (vooral infographics), maar ook trainingen en consulting plaatsvinden. Voor het einde van het jaar wil Nase Adresa nog veertig andere cafés hebben en eind volgend jaar moeten dat er 89 zijn – waarmee het hele land gecoverd zou zijn.

Het bedrijfsmodel is verre van traditioneel te noemen. PPF Media, het bedrijf achter Nase Adresa, zegt dat straks nog maar 60% van de omzet voortkomt uit abonnementen en advertenties, de gebruikelijke inkomstenbronnen. De overige 40% komt van online-activiteiten (8%), de verkoop van eten en drinken in de cafés (18%) en van de exploitatie van de Futuroom (14%).

Journalistiek gezien hamert de hoofdredacteur echter wel op ouderwetse waarden, met geloofwaardigheid als belangrijkste. “We zullen dan ook nooit user generated content publiceren zonder dat dit volledig gecheckt is door onze eigen mensen”, zegt Roman Gallo. “Geloofwaardigheid is een van de belangrijkste pijlers van ons concept.” Enkele van de andere pijlers: neem jonge mensen aan (niet noodzakelijkerwijs afkomstig van een journalistieke opleiding) en train ze tenminste vier maanden voordat ze ook maar een letter kunnen publiceren, ben zo open en interactief mogelijk en aarzel niet om activiteiten te ontplooien die we voorheen niet echt journalistiek zouden noemen. Wat dat laatste betreft: volgens Gallo is er niks mis mee als een journalist optreedt als organisator van een evenement, mits dat uiteindelijk de producten en de bedrijfsvoering van Nase Adresa zou helpen.

Nase Adresa heeft ongeveer vijf betaalde journalisten in elk café en is – gezien de op stapel staande uitbreidingen – momenteel dus als een gek aan het werven. Ook in Tsjechië is dat tegen alle trends in. Eind volgend jaar moeten er zo’n 400 journalisten een baan gevonden hebben. De maandelijkse personeelskosten voor een café (dat dagelijks open is van 7 tot 7) liggen volgens Gallo rond de 6 a 7000 euro per maand, plus nog eens zo’n 3000 voor het barpersoneel. PPF verwacht (“worst case scenario”) medio 2012 break even te kunnen draaien. Maar nu al wordt volgens de eigenaars in een gemiddeld café ruim 6000 euro aan omzet per maand gedraaid. Gallo: “Ik klaag niet als we dankzij de kroegomzet straks mooie journalistiek kunnen bedrijven”

Hoewel de strategie “web first” is en Nase Adresa ook in mobiele diensten stapt, vormen de gedrukte kranten de kurk in dit model. Een exemplaar kost zo’n 40 cent, relatief goedkoop in vergelijking met andere Tsjechische lokale kranten. Voor dat geld krijgt een lezer 32 tabloidpagina’s, waarvan maximaal 30% aan advertenties opgaat. In werkelijkheid halen de kranten dat momenteel bij lange na niet. “Maar dat is ook niet erg”, zegt Gallo. “Want met twee advertentiepagina’s per nummer is deze krant al winstgevend.”

Gallo is overtuigd dat zijn ambitie gaat lonen. 89 cafés, 150 weekkranten en niet minder dan zo’n duizend verschillende websites moeten daar tegen het einde van volgend jaar voor zorgen. Hij zegt echter niet te kunnen inschatten of het ook buiten Tsjechië zou kunnen werken. De kosten in Tsjechië zijn relatief laag, hetgeen een groot voordeel biedt. Daarnaast is het in dat land een stuk makkelijker dan bijvoorbeeld in Nederland waar het gaat om de benodigde vergunningen en diploma’s voor het uitbaten van een kroeg. Ook cultureel gezien zijn er verschillen: in Nederland is er nog niet direct een levendig caféleven om 7 uur ‘s morgens. Toch lijkt het concept, al dan niet met wat wijzigingen, geschikt als inspiratiebron voor welk hyperlokaal initiatief dan ook.

Maar voordat iemand heel snel een kopie wil gaan uitrollen, is het misschien slim om even te wachten op Gallo’s ervaring met een initiatief dat hij deze zomer wil gaan uittesten: het serveren van bier (in blik, hetgeen in de Tsjechische context betekent dat het om het duurdere segment gaat) in de nieuw te openen cafes. “Wat natuurlijk een risico is, want we willen onze redactieruimte niet om 7 uur ‘s morgens vol hebben zitten met dronken gasten.”

Om nog maar te zwijgen over de benevelde journalisten.

(dit artikel verscheen eerder in Villamedia Magazine (8 april 2010)

“Blogs worden grotendeels gemaakt door mensen die zich niet gebonden achten aan uitgangspunten van de professionele journalistiek zoals het verifiëren van de betrouwbaarheid van het nieuws en het toepassen van hoor en wederhoor. Bloggers publiceren voordat ze weten hoe het echt in elkaar steekt en ze maken zich vaak niet bekend. Waar journalisten met open vizier werken, schenden de meeste bloggers de vertrouwelijkheid van hun naaste omgeving.”

Flagrant onwaar.  Minstens zo verbijsterend zijn Roethofs ideeën voor de oplossing van de krantencrisis. Ze stelt daarbij dat het vooropstellen van rendementseisen nadelig werkt en dat juist daarom de overgebleven echte journalisten hun rol maar eens moeten gaan opeisen bij de ontwikkeling van de toekomst van krantenland.

“De journalist gaat kortom gebukt onder een te hoge werkdruk en de oneerlijke concurrentie van de blogger die zichzelf minder zware eisen oplegt. (…) Het probleem is dat degelijk, journalistiek onderzoek via internet zo gemakkelijk verspreid en gekopieerd kan worden dat niemand er voor wil betalen. Alle bedrijfseconomische oplossingen voor dit probleem leiden tot een verdere verschraling en kwaliteitsvermindering. Wie rendementseisen voorop stelt, merkt al snel dat nieuwssites die domweg andere sites overschrijven veel lucratiever zijn dan websites waarop echte journalistiek wordt bedreven. Daarom moeten niet de managers, maar de journalisten de krant van de toekomst ontwerpen.”

Hoezo oneerlijke concurrentie van bloggers? Juist dankzij deze bloggers is het mediaspeelveld (ook in journalistieke zin) de laatste jaren enorm verrijkt. Wie suggereert dat dit een slechte zaak zou zijn, heeft zowel de principes van de vrijheid van meningsuiting als die van een zo goed mogelijke informatievoorziening voor de burger niet begrepen. En wie vervolgens de uitgevers ervan beschuldigt dat ze met hun rendementseisen de journalistiek de nek om draaien, versluiert niet alleen het echte probleem, maar appelleert ook nog eens aan een schijnoplossing.

Het goede nieuws is dat Roethofs stuk ongewild het bewijs uitlokte dat we vooralsnog weinig te klagen hebben over de rol van bloggers in ons veranderende mediaspeelveld. De tientallen scherpe en relevante reacties onder haar stuk, vooral afkomstig van de bloggerswereld zelf natuurlijk, zetten immers één voor één aan tot verder denken. Het is niet voor het eerst dat de discussie opspeelt en mede daarom is het extra verheugend om te zien hoe “fris” deze reacties zijn en hoezeer ze elkaar inhoudelijk aanvullen. Ieder kiest, vanuit eigen perspectief of expertise, een originele insteek in het debat. Hetgeen op zich al een aanwijzing is voor de toegevoegde waarde van al deze bloggers. Dat sommigen van hen de argumentatie op hun eigen blogs nog een vervolg gaven, maakt het allemaal nog interessanter. We leven in een ongekend rijke, pluriforme en voor iedereen toegankelijke mediatijd.

Hoezeer Roethof met haar oproep om de journalisten een grotere rol te geven in de ontwikkeling van de nieuwe krant dan ook probeert aan te sluiten bij een (latente) wens op veel krantenredacties, ik ben voorlopig vooral blij met het prachtige, elke dag verder groeiende aanbod van klassebloggers. Van wie sommigen zich nog journalist noemen ook.

(foto Alexander Pleijter)

Afgelopen week bestond twitter precies 4 jaar. En hoewel er wereldwijd inmiddels vele tientallen miljoenen accounts zijn aangemaakt en dit medium zich ook journalistiek al herhaaldelijk bewezen heeft, zijn er ook nog steeds veel twijfelaars. Wat heb ik er aan? Wie zit er te wachten op mijn boodschappen? Dat kan toch nooit serieus zijn?

Voor Studium Generale van de Universiteit Leiden was het aanleiding om Alexander Pleijter en mij te vragen een inleiding te geven over het nut van twitter voor de journalistiek. Hieronder mijn bijdrage, die niet ingaat op de bekende twitterhoogtepunten, maar via een realistische selectie uit een etmaal (10 juni 2009) twitteren het verhaal probeert te vertellen. 

Of…?