Mijn bedrijf aggregeert. Dat maakt mijn medewerkers tot dieven. En mij tot de opperdief. Althans, in de ogen van Kees Spaan en een buslading aan Kees Spaan-achtigen.

Wat is dat eigenlijk, diefstal? We pakken het woordenboek er even bij.

“Het wegnemen van enig goed dat aan een ander toebehoort, met het oogmerk om het zich permanent wederrechtelijk toe te eigenen.”

En aggregatie, volgens hetzelfde woordenboek:

“Het op één plaats verzamelen van content van meerdere bronnen”

Natuurlijk, zoveel woordenboeken, zoveel definities. Maar ik ben in geen enkele toelichting bij het woord “aggregatie” de term “diefstal” tegengekomen. Toch wordt een debat (het vindt komende week plaats aan de Hogeschool Utrecht) over dit onderwerp aangekondigd met de veelzeggende titel “Diefstal van de journalistiek“. En het is niet de eerste keer. De lijn-Spaan heeft school gemaakt. Wie openlijk toegeeft een deel van zijn mediamix te baseren op aggregatie, dient er rekening mee te houden door zijn journalistieke collega’s als een paria te worden bekeken. En als een dief te worden behandeld.

Hoe komt dat toch?

Aggregatie in de journalistiek is het hergebruiken van content van andere media en deze, anders verpakt, aan een nieuw publiek aanbieden. Mooie voorbeelden van aggregatie zijn ipad-apps Flipboard, Zite en Pulse. Heel anders zijn Google News en Drimble, sites die voor 100% bestaan uit “gevonden” materiaal. Google News verzamelt in elk land het belangrijkste nieuws en biedt dat aan in een (personaliseerbaar) overzicht. Een click volstaat om naar de bron te gaan. Wie bij Drimble op een link klikt, verlaat nooit de site maar ziet – na twee clicks – een iframe met daarop de oorspronkelijke bron. Daarnaast zijn er de platforms die aggregatie ondersteunend gebruiken; niet als hoofdbestanddeel, maar wel duidelijk aanwezig. Bij veel traditionele media kom je dat tegen (“…., aldus de Volkskrant vanmorgen“), maar ook nieuwssites als Dichtbij werken op die manier.

Een belangrijk principieel verschil tussen aggregatie en diefstal is dat bij aggregatie de eigenaar gewoon in bezit blijft van zijn eigendom. Het wordt niet fysiek gestolen, het wordt digitaal gekopieerd. En als aggregatie netjes gebeurt, wijst de aggregator ook altijd naar de vindplaats – iets wat een dief niet snel zal doen. Sterker nog, een goede aggregator spoort zelfs mensen aan om het gevondene vooral ook ook bij de maker zelf te gaan bekijken. Helemaal in de lijn met de internetmores van linken en sharen.

Zo vaak mogelijk geaggregeerd worden

Om die redenen is het voor iedere nieuwssite van belang om zo vaak mogelijk geaggregeerd te worden. Mits de bron de credits krijgt en de terugverwijzing goed is natuurlijk. Precies daarom hebben redacteuren van dichtbij in hun resultaatafspraken staan dat ze zo vaak als mogelijk moeten worden overgenomen door anderen. “Linkbuilding” noemen we het. Hoe meer linkjes naar jouw artikel, des te beter je het doet. Het levert namelijk bezoek op, en behoorlijk veel ook. Momenteel krijgt dichtbij grofweg de helft van het verkeer dankzij links bij derden. De rest is vrij evenredig verdeeld tussen direct verkeer en zoekmachines.

Maar linkbuilding levert niet alleen direct bereik op, het zorgt ook nog eens voor een betere positie bij Google. Hoe meer (relevante) sites naar jou verwijzen, des te betrouwbaarder Google jou vindt – en hoe hoger je op de rankings komt.

Er is, kortom, nogal een belang bij het geaggregeerd worden. Vandaar ook dat de redacteuren van dichtbij elkaar elke keer met trots laten weten als ze weer een linkje gescoord hebben. Aan het einde van elke maand bekijken we de oogst en koppelen die aan onderlinge adviezen: wat zijn de tips en tricks om op sites van derden terecht te komen. De formule is trouwens niet ingewikkeld:

goede content + goed socialmedia netwerk => linkjes => bezoek => bereik

Tegenstanders van aggregatie verwerpen vooral het parasitaire gedrag van de aggregator. Ze vinden het moreel onjuist dat geprofiteerd wordt van het (kostbare) werk van anderen. Minstens zo erg vinden ze dat deze partij er ook nog eens geld mee verdient. Het feit dat er advertenties staan rondom de geaggregeerde content is in hun ogen het bewijs van het amorele gedrag van de aggregator.

Wat levert aggregatie eigenlijk op?

Ik kan die morele verontwaardiging vanuit een filosofisch perspectief wel volgen, maar blijf het een raar argument vinden. Anders gezegd: ik hoop werkelijk dat de media die mijn content overnemen er zo veel mogelijk geld mee verdienen! Immers: hoe meer ze verdienen, des te langer zullen ze bestaan en mijn content kunnen overnemen. Wat mij alleen maar sterker maakt. Ik geef toe, mijn drang om geaggregeerd te worden is niet louter gebaseerd op gevoelens van liefdadigheid.

Maar juich vooral niet te snel. Grote bedragen gaan er namelijk niet om in dit aggregatiespel. Wie de omzet kent van een site als Drimble, kan in theorie berekenen wat er verdiend wordt aan aggregatie. Deel de totale inkomsten door het aantal geaggregeerde artikelen (of bronnen) per maand en je hebt je antwoord. Mijn inschatting is dat dat per geaggregeerde site nooit meer dan een paar cent per maand kan zijn, waarschijnlijk minder. Voor sites die slechts gedeeltelijk op aggregatie drijven, is dat al helemaal te verwaarlozen. Voor dichtbij kan ik iedere geaggregeerde verzekeren: als we per direct zouden stoppen met aggregatie, zouden we dat in onze omzet niet eens merken.

Slim aggregeren geeft ruimte voor eigenheid

Tot slot: er is nog een heel belangrijk argument vóór aggregatie. Als het verstandig wordt ingezet, kan aggregatie namelijk het kluitjesvoetbal waar de journalistiek zich nogal eens schuldig aan maakt, een halt toeroepen. Je hoeft geen journalist in Den Haag te zijn om te weten dat we vaak met z’n allen achter dezelfde kluif aanrennen. En als één van ons die kluif te pakken heeft, dat we daar dan allemaal snel onze eigen draai geven, zodat het lijkt alsof het toch onze kluif is. Dat leidt ertoe dat verschillende, soms zelfs tientallen journalisten min of meer hetzelfde verhaal aan het maken zijn. En dat ze dit dan toch nog originele content noemen. Bizar. Wie die misplaatste trots (“een verhaal over dit onderwerp is pas echt goed als onze redactie erover heeft geschreven“) overboord kan gooien, kan zich richten op onderwerpen die nu nog niet of nauwelijks gecoverd worden. Neem respectvol over wat een ander al goed doet en concentreer je zelf op een nieuw, onbegaan pad. Een redactie die slim aggregeert, creëert voor zichzelf de ruimte om veel unieker te zijn dan nu beweerd wordt.

Er is alle reden om het aggregatiedebat te ontdoen van de morele emoties die er nu omheen hangen. En het in plaats daarvan te richten op een invulling waar alle betrokkenen wijzer van worden. Het debat van aanstaande woensdag zou daar een mooie eerste aanzet toe kunnen geven.

Voor wie meer wil lezen: ik heb de afgelopen tijd wat artikelen over aggregatie geaggregeerd. Maar pas op: wie ze leest maakt zich schuldig aan heling

Misschien niet nu, misschien niet onder dit kabinet en misschien zelfs niet onder de meeste kabinetten, maar toch: “Ik zou niet durven uitsluiten dat onder een PVV-mediaminister ineens wel bij de kranten gevraagd zal worden om aardig te zijn voor de subsidieverstrekker. Het is in elk geval onverstandig om de huidige situatie, ook in relatie tot de publieke omroep, te zien als het bewijs dat het altijd goed zal blijven gaan.”

Dat was duidelijke taal van de oud-minister. Voor de rest was het resultaat van het vandaag gehouden debat over de toekomst van de gedrukte media toch wat teleurstellend. Gespreksleider Frits Wester (RTL) deed zijn best de heikele punten op tafel te krijgen, maar achter de debattafel werden de antwoorden ofwel omzeild (Trouw-verslaggever Lex Oomkes), ofwel verpakt in al vele malen eerder gehoorde standpunten (Kees Spaan van de NDP).

Wester zelf had wel nog een paar mooie oneliners. Op Spaans vergelijking van de waarde van Mahler met die van de gemiddelde krantenredactie, kaatste hij direct terug: “Maar als het publiek Britney Spears wil in plaats van Mahler, en dus tevreden is met internetkwaliteit in plaats van een krant, dan zij dat toch zo?” 

Oomkes toonde zich een meester in het niet beantwoorden van de vraag waarom de door hem gewenste overheidssteun voor kranten dan wel zo gewenst is en liet zich verder vooral zien als pleitbezorger van de klassieke krantenredactie. “Het is toch schandalig dat op mijn redactie acht man op internet zijn gezet, ten koste van onder meer de politieke redactie?”

Voor Remkes intussen bleef het motto grote stappen snel thuis. Zo veegde hij de vloer aan met het potje van acht miljoen waarmee de commissie-Brinkman nu aan de slag mag. “Dat bedrag van acht miljoen lost helemaal niks op voor de journalistiek. Ook een hoger bedrag zou dat trouwens niet doen. De overheid kan er maar beter heel ver van wegblijven.”

Kees Spaan is onder bepaalde voorwaarden niet tegen overheidssteun. “Voor goede journalistieke projecten bijvoorbeeld waarvan de eigen uitgever het risicoprofiel net iets te groot acht, zou best geld beschikbaar kunnen komen.” Verder blijft Spaan hameren op een goede regeling van de journalistieke copyrights, zodat partijen als Google – maar in indirecte zin ook nu.nl – niet meer zo makkelijk goede sier kunnen maken met origineel journalistiek werk van krantenredacties.

Nee, de enige vraag die op de uitnodiging voor dit debat te lezen was (“wat betekent het accepteren van overheidssteun voor de journalistieke onafhankelijkheid van de gedrukte media?”), kon niet bepaald beantwoord worden. Laat staan eenduidig.

Afgelopen vrijdag hoorden we weer een mooi oude media-voorbeeld: directeur Jacques Kuyf van de FD Mediagroep mocht in zijn eigen (BNR-)programma Mediazaken uitleggen hoe het precies zat met de bezuinigingen in zijn bedrijf. Behalve de normale opmerkingen (wegblijvende adverteerders, daardoor minder personeel, maar toch aanhoudende kwaliteit voor de lezers en luisteraars, etc) gaf hij ook weer eens een plaagstootje richting Google. Na de constatering dat kwaliteitsjournalistiek nooit gratis kan zijn, zei hij letterlijk: “Alle Googles en telefoonbedrijven die onze inhoud ruimhartig doorsturen om hun klanten te bedienen, zullen op termijn wat mij betreft moeten gaan betalen.”

Hij gaat de deurwaarder langssturen?

Het was zeker niet de eerste keer dat Google de wind van voren kreeg. En het zal ook niet de laatste keer zijn. Meest in het oog springende criticaster in Nederland is voorzitter Kees Spaan van de Nederlandse Dagbladpers (NDP). Hij laat geen mogelijkheid onbenut om te roepen dat Google en consorten de grote boeven van medialand zijn. En wel vooral omdat ze gratis zouden meeliften op de kwaliteit die de verzamelde oude media tegen hoge kosten weten te leveren.

Klinkt als Kuyfs deurwaarder.

Ook de NVJ deed onlangs een duit in het zakje. In een brief aan de Commissie-Brinkman (Innovatie en Toekomst Pers, zie eerdere blogpost) meldde ze dat er partijen zijn, “die (zeer) goed geld verdienen op het net, maar dat zijn niet de nieuws- en opiniemakers, maar de providers, telecombedrijven, zoekmachines en (geautomatiseerde) verzamelsites, die daarbij gratis profiteren van de inspanningen van de makers.” Door de auteursrechten ook online beter te regelen, wil de NVJ een deel van de winsten van derden doorsluizen naar de makers.

Ah, ook hier lijkt weer een deurwaarder in beeld te komen.

De zorg is dus dat dure oldskool-krantenredacties al het werk doen en Google er vervolgens mee aan de haal gaat.  En hoe vaker (en langer) Google dat doet, des  te groter de kans dat het grote publiek denkt dat kranten helemaal niet meer nodig zijn.  En dat is – in de ogen van de bezorgden – vreemd en gevaarlijk tegelijk, aangezien Google zelf helemaal niets produceert, maar slechts als doorgeefluik fungeert. In de woorden van Kees Spaan: lezers zouden moeten beseffen dat er op tv en op internet nauwelijks nieuws zou zijn als die krantenredacties dat niet zouden maken.

Daar heeft Spaan natuurlijk een punt. Maar wel een punt dat al gemaakt werd toen tv pas net bestond en dus nauwelijks kan gelden als de oorzaak voor het recente verval van de dode-bomenindustrie. Bovendien: kunnen Google en consorten wel echt van diefstal beticht worden, aangezien ze doorgaans hun bronvermeldingen keurig op orde hebben en meestal niet meer doen dan de oorspronkelijke vindplaats (met kop en aanhef) doorgeven? Is het niet gewoon zo dat kranten de boot hebben gemist, deze aan de nieuwe internetpartijen hebben gelaten en nu dus ten onrechte klagen over de inventiviteit die ze eigenlijk zelf hadden moeten hebben?

Het auteursrecht in de digitale omgeving is een aflopende zaak, zo constateerde ook Herbert Blankesteijn onlangs op Pluspost. Er zullen de komende tijd vast nog wel wat succesjes geboekt worden in de strijd tegen het illegaal doorplaatsen van artikelen, er zullen veroordelingen volgen en zelfs zal hier en daar een enkele deurwaarder zijn geld kunnen ophalen, maar op termijn is die oorlog simpelweg niet te winnen. Er is een nieuwe realiteit aan het ontstaan, die op den duur ook nieuwe wetgeving vergt.

En ja, kranten doen er dus beter aan met wat minder angst en veel meer hoop naar Google te kijken. Soms door wat goede ideeen te kopieren, dan weer door er mee samen te werken maar bovenal door inspiratie op te doen uit de vraag van Jarvis: wat zou Google doen…?