Wikipedia:

Een deadline is de tijdslimiet die aan een bepaalde werkzaamheid of een aan een proces is gesteld, of de uiterste datum waarop die werkzaamheid of dat proces moet zijn afgerond. Er wordt ook wel gesproken van fatale datum of fataal tijdstip, en daarmee wordt benadrukt dat er daarna in het geheel niets meer kan worden gedaan.

Veel van de cultuurverschillen tussen de oude mediawereld – die van print en broadcasting – en de nieuwe, kan teruggevoerd worden op de macht van de deadline. De deadline bepaalt het proces, schept orde en geeft taakbewustzijn aan alle deelnemers. Iedereen, van directeur tot stagiair, is doordrongen van de deadline en stemt er zijn werkzaamheden op af. De deadline stroomt door de aderen van alle deelnemers in dit dagelijkse journalistieke proces.

Nog even Wikipedia, nu wat specifieker over de krant:

Een keiharde deadline is de zaktijd van een krant: het tijdstip waarop de krant “zakt”, naar de technische afdeling gaat. Vanaf dat moment kan een journalist in het geheel niets meer aan tekst of opmaak veranderen. Dit kan tot grote spanning en tot fouten leiden. De uitslag van een verkiezing, het op een persconferentie gebrachte standpunt zijn soms in krantenberichten geheel verkeerd weergegeven: het definitieve nieuws was pas na de zaktijd bekend geworden. In het verlangen vooral geen primeur te missen, hebben journalist of redactie een slag geslagen naar wat er “ongetwijfeld” bekend zou worden. Vaak kiezen ze juist; soms worden echter onder druk van de deadline foute inschattingen gemaakt die als legendarische blunders de geschiedenis in gaan.

Kern van deze uitleg is wat mij betreft de zin “Vanaf dat moment kan een journalist in het geheel niets meer aan tekst of opmaak veranderen.” Het besef dat je op moment X niets meer kunt veranderen, zorgt ervoor dat je alles uit de kast haalt om (vlak) vóór dat moment een topprestatie te leveren. Dat streven heeft er dan ook jarenlang voor gezorgd dat krantenmakers juist dan op hun best waren. Maar ook dat ze direct ná moment X konden uitblazen en opnieuw beginnen. Het bier kwam op tafel, de gang naar de kroeg – of het eigen bed – werd ingezet.

Na de deadline begint het leven opnieuw. Iedereen – inclusief de concurrentie – staat weer op nul. De strijd om het beste verhaal kan weer van voor af aan beginnen. Nieuwe kansen, nieuwe prijzen.

Hoe anders is dat in de deadlineloze wereld van het internet. Onlinemensen hebben geen moment X. Dat heeft voor- en nadelen, maar daar gaat het nu even niet om. Het feit dát er geen deadline is betekent dat je op elk moment van de dag (week, maand, enzovoort, hoe dan ook real time) het best haalbare moet publiceren. In veel gevallen zal dat best haalbare minder perfect zijn dan dat wat door de deadlinecultuur wordt gecreëerd. Maar tegelijkertijd heeft het eveneens de mogelijkheid (en daarmee de plicht) zichzelf te blijven ontwikkelen tot iets beters.

Waar een productie in de deadlinecultuur op een gegeven moment “af” is, geldt dat nooit voor een internetproduct. Dat is in veel gevallen bij het eerste levenslicht minder voldragen dan in de oude cultuur wenselijk zou zijn, maar blijft zich vervolgens ontwikkelen tot iets beters. En beters. En beters.

Dat kan echter alleen als de deelnemers in dat deadlineloze proces bereid zijn hun klassieke trots van zich af te gooien en zich open te stellen voor de impulsen die ze van buiten krijgen. “Not wrong for long” stond er een paar jaar terug al – en niet zonder reden – op een van de muren van de online-afdeling van de New York Times. Geparafraseerd: we kunnen het misschien door onze manier van real time opereren af en toe bij het verkeerde eind hebben, maar we zijn bereid om die onvolkomenheden constant te repareren. Kom daar maar eens om bij een gemiddelde krant of tv-journaal, waar verstopt in een uithoekje, bij de gratie gods af en toe een rectificatie van een fout gebleken item kan verschijnen.

Het verschil tussen de cultuur van de deadline en die zonder deadline wordt aardig weergegeven in deze grafiek van Meg Pickard, “head of digital engagement” bij The Guardian. Boven de lijn het min of meer traditionele journalistieke proces, met alle ogen op de deadline en daarna op zijn best nog een ingezonden brief of een followup. Onder de streep ontrolt zich een totaal nieuw proces, mogelijk gemaakt door het interactieve internet.

Deelname van wat we vroeger ons publiek noemden (want dat is wat er gebeurt aan de onderkant) is echter alleen mogelijk, als het gedrag van de professionals aan de bovenkant verandert. Veel oude vaardigheden blijven van belang, maar er worden nieuwe aan toegevoegd. Zoals deze.

Natuurlijk, nieuwe verdienmodellen zijn belangrijk. Maar de uitdaging van elk klassiek mediabedrijf zit hem er minstens zo zeer in om de alom tegenwoordige deadlinecultuur te laten matchen met een deadlineloze wereld. Voorwaar een opgave.

Niet dus.

Wat ik op deze plek wel herhaaldelijk heb vastgesteld, is dat de media-industrie in een tijd van overgang verkeert. De oude wereld, waarin professionele journalisten het monopolie dachten te hebben op relevante informatie en waarin uitgevers konden bepalen hoe de markt er uit zag, is definitief voorbij. Kennis is voor iedereen toegankelijk en om jezelf uitgever te noemen is al lang geen drukpers of zendmachtiging meer nodig.

Waar het precies naar toe gaat, weet nog niemand. Aan de ene kant is dat vervelend en geeft het aanleiding om het woordje identiteitscrisis te laten vallen, zoals de Nijmeegse hoogleraar Jo Bardoel onlangs nog deed. Aan de andere kant geeft dat ruimte aan iedereen die ideeën heeft over de koers die we zouden kunnen varen. Eenduidigheid levert dat vooralsnog niet op, daarvoor zijn de meningen te verdeeld en de de uitgevoerde experimenten te wisselend van resultaat. Maar dat maakt het debat natuurlijk alleen maar interessanter. Kijk daarvoor bijvoorbeeld maar eens naar de discussies rond het al dan niet direct geld vragen aan online consumenten (paywalls), of de mate waarin machines de taak van de journalistiek gedeeltelijk kunnen overnemen (content farms).

In de tussentijd is er voor de traditionele media reden genoeg om alvast een aantal verworvenheden van de nieuwe tijd te combineren met de vertrouwde bestaande business. Zonder alles overhoop te gooien en mét alle focus op die krachtige dode bomen, kan er zelfs in deze onzekere tijden nog volop gewerkt worden aan versteviging van de eigen positie.  Sleutelwoorden: de gebruiker op een voetstuk, volle inzet van social media en iets meer dienstbaarheid bij de professionals in de uitgeverij.

Morgen een simpel maar doeltreffend voorbeeld daarvan.

Innovatiecultuur stimuleren, nieuwe businessmodellen definiëren, denken vanuit gebruikers, benutten van kansrijke technologische innovaties, opheffen van de beperkingen in wet- en regelgeving, opnieuw vormgeven van de journalistiek als publieke functie.

Ziedaar – kort door de bocht – de innovatieagenda van het 3D-project, zoals Valerie Frissen die op De Nieuwe Reporter presenteerde. Met enige trots schreef ze erbij dat “onderling zo verschillende partijen als NDP, NVJ, het Genootschap voor Hoofdredacteuren, de NOS, ROOS, DMP, Immovator en Mediawerkgroep het erover eens zijn”.

Zo vreemd is dat echter niet. Wie is er tegen een innovatiecultuur, wie wil er nou geen nieuwe businessmodellen? Kansrijke technologische innovaties, minder wettelijke beperkingen, iedereen is vóór. Natuurlijk heeft geen van de genoemde organisaties daar iets tegenin willen brengen. En dat maakt de 3D-innovatieagenda op dit moment tot een startdocument waar bedenkers van VN-resoluties hun vingers bij kunnen aflikken.

Dat hoeft voor de betrokkenen bij dit met een megasubsidie gesteunde initiatief trouwens nog niet te betekenen dat ze aan het begin van een hopeloze missie staan. Maar wel dat ze snel keuzes moeten gaan maken – en daarbij moeten accepteren (nee, nastreven) dat niet alle founding partners eensgezind de eindstreep zullen halen, laat staan de gewenste “top 100 van Nederlandse mediavernieuwers”. Om nog maar te zwijgen van de redactionele en commerciële machthebbers in de grote mediaconcerns die in de slipstream van de vernieuwers mee zullen moeten buigen.

Hoe dan ook loopt dit project het risico zichzelf van praatsessie naar compromis te slepen en gaandeweg alle scherpte uit de voorstellen te halen om iedereen maar aangelijnd te kunnen houden. Valerie Frissen en consorten een beetje kennende zijn ze zich daarvan meer dan bewust, dus daar zal het niet aan liggen. Ze zullen er alles aan doen om de focus van de betrokkenen zo scherp mogelijk te houden. Maar hey, het blijven wel vertegenwoordigers van een oude wereld (ik ken ze, ik ben er onderdeel van).

Waarom dan niet een stap verder zetten? Zou het 3D-project niet vele malen kansrijker zijn als genoemde partijen nou eens NIET betrokken zouden worden bij de grote innovatiecampagne? Laat de NVJ, het GvH, de NDP en al die andere vertegenwoordigers van de oude wereld voor wat ze zijn en richt je op de echte vernieuwers. Als nou eens vooral NIET de 100 usual suspects zouden meedoen, maar juist die alom aanwezige enthousiastelingen die al her en der hebben aangetoond echte vernieuwing na te streven? Desnoods laat je ze via een pitch eerst bewijzen dat ze wat in huis hebben.

Naar mijn gevoel wordt het 3D-project daarmee niet alleen vele malen spannender, maar de kans dat de doelen gehaald worden ook navenant groter. En dat lijkt me maatschappelijk gezien een groter belang dan het betrokken houden van al die partijen die hun grootste successen vooral in het verleden hebben liggen.

Marije van den Berg

Waar zou een lokale informatieverzamelaar aan moet voldoen?

Naar mijn idee komt zo’n hyperlokaal initatief echt tot zijn recht wanneer er op een of andere manier actie(s) aan berichten verbonden zijn. Wanneer het medium betrokkenheid om weet te zetten tot actie.

Mijn ideale lokale nieuwsvoorziener is op zoek naar mensen in een stad/gemeenschap die iets voor elkaar weten te krijgen of daar net tegenaan zitten. Dat inspireert volgens mij betrokken burgers – en het ondersteunen van burgerschap is toch ook een belangrijke eigenschap van (lokale) media. Het gaat er dan om dat grijze lijntjes van verbinding, dus los van of naast de traditionele hiërarchische of formele lijnen, zichtbaar worden. Dat is online natuurlijk makkelijker te vinden dan offline. Maar wanneer een lokaal online medium het voor elkaar krijgt om ook de offline gemeenschapjes en grijze verbindingslijntjes zichtbaar te maken, heb je volgens mij echt goud in handen – zowel voor het medium, als voor de gemeenschap.

Ik denk dat de  berichten geschreven moeten worden met steeds een heel concreet doel voor ogen: na het lezen van dat bericht doet de lezer…. (vul maar in)  Eens kijken of je beweging kunt krijgen in de zwijgende meerderheid. Waarmee het hyperlokale medium een plek wordt voor mensen die er voor in zijn, zich op een of andere (grote of kleine) manier in te zetten voor hun hyperlokale omgeving. Zonder overigens heel soft daarover te doen – zie het meer zoals het jou nu ook verbaast dat je een artikel schrijft of vertelt waar je mee bezig bent, en allerlei mensen aanbieden te helpen, gewoon, omdat het lekker is om van waarde te kunnen zijn voor anderen. Ook en vooral zonder dat je meteen naar de overheid kijkt om dat voor je te regelen.

Ik heb in elk geval zelf veel opgestoken van David Cohn van spot.us, vond dat een spannend concept dat wellicht nog wel iets wordt ooit!

Dank Marije, heel zinvolle gedachten. Het zal wel zaak worden om een en ander in een houdbaar businessmodel te vervatten, want ja, zo zijn we dan ook wel weer: uiteindelijk moet er ook voor ons brood op de plank komen. Maar los daarvan geloof ik zeker dat een van de sleutels tot succes zal liggen in een onderlinge betrokkenheid. Hoe meer mensen bereid zijn een stap extra te zetten voor een gemeenschappelijk – hyperlokaal – doel, des te waardevoller het geheel kan worden.

En dat is precies wat ik de afgelopen tijd ben tegengekomen naar aanleiding van mijn oproep om mee te denken aan een netwerk van hyperlokale online platforms: een grote betrokkenheid om de nu nog embryonale ideeën een duwtje in de rug te geven. De komende dagen zal ik daar nog een paar voorbeelden van op dodebomen plaatsen. De oproep zelf blijft overigens gewoon staan: wie andere suggesties heeft, of wat wil toevoegen aan hetgeen Marije hierboven heeft gemeld, is van harte welkom. Dat kan in de comments hieronder of via de mail: info@dodebomen.nl.

(c) WordCampNYC

Op deze plek houd ik me nu bijna een jaar bezig met het schemergebied tussen nu en straks, de overgangstijd waarin de klassieke, gedrukte media zich bevinden. In veel gevallen kwam ik daarbij tot de conclusie dat de online ontwikkelingen onstuitbaar zijn, maar wel dringend behoefte hebben aan een kloppend businessmodel. Vanaf nu mag ik zelf op zoek gaan naar dat model en het nog in de praktijk gaan brengen ook.

Per 1 januari ben ik namelijk verantwoordelijk voor de lokale online activiteiten van TMG. Daarmee sluit ik een hele mooie periode van vier jaar bij Sp!ts af. Een prachtkrant, een prachtbedrijf ook. Een genot om er gewerkt te hebben en voor mij persoonlijk de manier om journalistiek met ondernemerschap te leren combineren. Gelukkig weet ik dat de redactie in meer dan goede handen is bij mijn opvolger Willem Schouten.

Wat ga ik doen?

Telegraaf Media Nederland heeft op dit moment al een sterke lokale positie in de Randstad en wil die positie online uitbreiden om zo héél Nederland met een netwerk van online activiteiten te bereiken. Ik ga daarvoor in mijn nieuwe functie zorgen voor afstemming van de bestaande lokale online activiteiten van TMG, maar vooral ook nieuwe ontwikkelingen in gang zetten. Het is een totaal nieuwe functie, die in het leven is geroepen vanwege het toenemende belang van lokale online platforms. Ik ga me bezighouden met de content, de conceptontwikkeling en de strategie voor lokale online activiteiten.

Jullie horen nog van me!

Door Frank Volmer

Minister Plasterk suggereert dat hij de pers tegemoet komt maar draait vervolgens vakkundig commerciële media de nek om met vertraging en slecht beleid. Het beleid van de minister loopt structureel 20 jaar achter. De Minister blijft denken in kranten, radio, tv, internet en mobiel en laat niet merken iets te begrijpen van de samenhang en de wijze waarop de mediaconsumptie van het publiek zich ontwikkelt.

De problematiek gaat niet over kranten of de pers. Het gaat om journalistiek en de behoefte van mensen aan informatie, nieuws, opinie, duiding en achtergronden. En die behoefte zal ook in de toekomst op verschillende manieren worden bevredigd. De bedrijven die dat nu doen met verschillende merken zullen met het gedrag van het publiek moeten meebewegen.

Er komt ooit een tijd dat kranten zoals we ze nu kennen niet meer bestaan. Er zijn al regionale kranten verdwenen. En dat is in beginsel niet erg. Als uitgevers de behoefte bij het publiek aan wat ze werkelijk doen, maar kunnen blijven invullen. Dat zal niet lukken als de Publieke Omroep, gefinancierd vanuit belastinggeld, met een alsmaar groeiend aanbod van websites, digitale themakanalen en mobiele applicaties, waarop door de Ster ook nog overal advertenties worden verkocht, ongebreideld blijft concurreren. Mensen kunnen een minuut tijd immers maar één keer besteden, net als adverteerders hun euro’s.

Verdienmodellen voor internetsites, iPhone-applicaties en themakanalen zijn allen fragiel. Ondertussen lanceren de omroepen de ene website na de ander. Joop.nl moet gaan concurreren met bestaande of geplande progressieve weblogs, met onjo.nl heeft de publieke omroep een platform voor onderzoeksjournalistiek. Het zijn maar twee voorbeelden van het groeiend aantal initiatieven die worden gefinancierd uit het miljard dat Plasterk er voor uittrekt. En hij weigert vooraf een impactanalyse te laten doen naar het effect van al deze initiatieven.

NPO-directeur Hagoort wil “de noodlijdende kranten graag tegemoet komen”. Mooi. We willen graag de technologie en het materiaal van de NPO gebruiken op onze sites. Dat is per slot van rekening al betaald uit belastingen. Het antwoord van Hagoort is dat we het materiaal onversneden mogen gebruiken mits er sterreclame omheen verkocht mag worden. Maar hoe had hij dan gedacht dat wij daar aan kunnen verdienen?

De publieke omroep zegt nu eindelijk de programmagegevens per week te willen leveren tegen redelijke voorwaarden. Nu betalen de kranten samen al circa 250.000 euro per jaar voor de gegevens op 24-uurs basis. Eenmaal per week leveren moet voordeliger zijn dan dagelijks, dus onder dat bedrag zullen we moeten uitkomen. Of zou de prijs moeten samenhangen met een geprognosticeerd verlies op inkomsten bij de bestaande programmabladen? Als dat laatste het geval is dan zouden uitgevers moeten betalen voor het jarenlang voortduren van een misstand.

Waarom gaat hij niet terug naar de basis? Waarom wordt niet eerst de vraag gesteld wat precies de functies zijn van een publieke omroep? Ooit is zij ontstaan om de schaarste in de ether te regulieren. Van die schaarste is steeds minder sprake. Daar hoort een overheid op te anticiperen door vooraf vast te stellen of belang van een initiatief van de PO opweegt tegen de schade die in de private markt ontstaat. In vrijwel alle andere sectoren zien we een overheid die een stapje terug doet maar als het gaat om de media zien we dat de overheid steeds minder ruimte laat voor commercieel initiatief. Uiteindelijk leidt dat tot een vermindering van privaat gefinancierde journalistiek en daarmee tot minder controle op de publieke en private macht. En het klinkt zwaar, maar dat ondergraaft uiteindelijk het functioneren van een gezonde samenleving.

Ja, een zak geld kan helpen om extra redacteuren in de regio aan te stellen (optie Pijnappels), of om onderzoeksjournalistiek te verstevigen (optie Blanken), maar de vraag is of dat hun positie wezenlijk verandert én of die kranten dat niet nu ook al kunnen. Bijvoorbeeld door andere zaken te laten vervallen. Of door niet meer per se 5 regiopagina’s per dag te vullen met eigen werk, maar daarvoor ook het aanbod van lokale bloggers en twitteraars te gebruiken. (citaat Dodebomen 22 september 2009)

Het leek me zo’n aardig, maar ook voor de hand liggend idee voor redacties van regionale kranten: zoek contact met lokale bloggers en nieuwssites om jezelf nog sterker te maken. Zeker in tijden van krimpende eigen redacties hoef je geen rocket scientist te zijn om daar brood in te zien. Bovendien kan een beetje goed contact ook nog eens extra lokale pr-waarde opleveren. Bijvoorbeeld door de laatste nieuwsberichten op dat lokale weblog te plaatsen, zoals Alexander Pleijter vandaag ook al suggereerde.

Maar nee, de praktijk is toch weerbarstiger. Althans bij de Stentor, editie Epe-Vaassen. Regiochef Marco Gruben heeft in een brief aan freelance medewerkster Anita van den Berg duidelijk gemaakt dat zijn krant en het lokale weblog Epenaren.nl niet alleen twee onverenigbare werelden vormen, maar ook nog eens stevige concurrenten van elkaar zijn. En dat Van den Berg om die reden niet meer voor de Stentor mag werken. Dat blijkt in elk geval uit passages van Grubens mail die Epenaren-oprichter Harold Makaske op het eigen weblog publiceerde:

“Ik stel voor dat de wegen van de Stentor en die van jou als freelance medewerkster scheiden. Ik heb begrepen dat jij een vaste medewerkster bent geworden van de website www.epenaren.nl. In mijn optiek zijn die twee petten (het objectieve dagblad de Stentor versus het subjectieve www.epenaren.nl), niet te combineren.” (Epenaren.nl, 2 oktober 2009)

Het weblog doet er vervolgens een paar stevige scheppen bovenop door deze brief als het bewijs te zien voor het failliet van de krant in het algemeen en de Stentor in het bijzonder. Makaske:

“Terwijl de producenten van inpakpapier voor vis hun hand ophouden bij minister Plasterk om geld te krijgen voor internetinitiatieven om zogenaamd banen te redden, gaan wij met passie en zonder subsidies een écht interessante site maken. Wij weten zeker dat de editie Epe-Vaassen van De Stentor op zijn laatste benen loopt. Binnenkort wordt de Noord-Veluwse editie (Heerde-Hattem) al opgeheven. Epe-Vaassen volgt zonder twijfel niet veel later. Wij zullen er hier voor zorgen dat er geen nieuwsvacuüm gaat ontstaan!”

Grubens besluit om Van den Berg op deze manier de deur te wijzen is op zijn zachtst gezegd onhandig. Maar Makaskes reactie getuigt ook niet echt van de bereidheid nader tot elkaar te komen. Er is in het verleden rond Epe waarschijnlijk meer gebeurd dan dit ene incident. Hoe dan ook, hier staan twee partijen die we voorlopig niet meer samen aan het bier zullen zien. Laat staan dat ze elkaar gaan helpen sterker te worden. Dood zonde. Misplaatste trots, onderschatting van de kansen, overschatting van de eigen positie: het zijn typische reflexen tussen professionals en amateurs en vooral “vaardigheden” uit een oude wereld. Wie verder wil, zal ze kwijt moeten raken. Zo snel mogelijk.

UPDATE: Harold Makaske laat weten dat de actie van Gruben hem volledig in het verkeerde keelgat was geschoten en dat hij daarom zo fel reageerde. Hij zegt open te staan voor samenwerkingsvormen met andere media. “Wij werken heel goed samen met de redactie van huis-aan-huis blad Het Veluws Nieuws en hebben ook uitstekende contacten met de andere media hier in de omgeving. (…) De redactie [van de lokale radio] is overigens officieel deelnemer aan onze site.”

Ik vermoed dat het laatste het geval is. Plasterk schrijft dat hij veel van de adviezen van Brinkman heeft overgenomen en dat is ook zo. Maar tegelijkertijd heeft hij er ook enkele duidelijk terzijde geschoven en van de rest heeft hij de scherpe kantjes afgehaald. Geen toeval natuurlijk, want onze mediaminister wil ze de komende maanden zo ongeschonden mogelijk door een politiek proces loodsen. De realist in mij zegt dat dat verstandig is. Om in elk geval nog íets gedaan te krijgen ter versterking van de journalistiek in Nederland. Maar diezelfde realist weet ook dat het bij lange na niet voldoende zal zijn.

Let wel, Plasterk trekt een groot aantal zinnige conclusies en doet enkele aanbevelingen waar weinig tegen in te brengen valt. Zo stelt hij vast dat de overheid weliswaar op afstand moet blijven, maar kan helpen via wet- en regelgeving die ondernemerschap bevordert, door het stimuleren van zelfregulering en met tijdelijke financiële steun. Ook bevestigt hij het belang van samenwerking, bijvoorbeeld tussen omroep en pers. Helaas staan daar staan ook een paar minder verstandige aanbevelingen tegenover. Het voornemen om de tijdelijke wet mediaconcentraties toch te verlengen is er daar eentje van. De wet is van een andere tijd, houdt geen rekening met het digitale speelveld en is daarom een onding geworden.

Bovendien laat Plasterk hier en daar het mes echt in het varken steken, door helemaal geen besluit te nemen of een besluit zo in te kleden dat het nauwelijks uit te voeren is. Denk daarbij vooral aan het zogenaamd vrijgeven van de omroepgegevens “tegen een redelijke vergoeding”. Daar schiet je dus geen meter mee op. Of aan het dossier van de gezamenlijke distributie van kranten. Geen enkele druk op de uitgevers om daar nu eindelijk eens uit te komen.

Ook staan er een paar inconsequenties in de nota van Plasterk. Zo schrijft hij dat het eventueel omvallen van ANP en GPD “diepe gaten in de journalistieke infrastructuur” zou slaan, maar honoreert tegelijkertijd een nieuw cultureel persbureau met een startsubsidie, omdat het dagbladen in staat stelt op maat in te kopen “in plaats van veel te betalen voor een breed pakket aan diensten waarvan de helft misschien overbodig is.” Dat is zuigen en blazen tegelijk; het lijkt me echt een misser.

In dezelfde categorie, maar tegelijk ronduit hilarisch en verder zonder al te veel consequenties, is de opmerking die een in omzet relatief kleine Nederlandse nieuwssite gelijk stelt aan het allergrootste mediabedrijf ter wereld. “Op internet zijn er grootverdieners als nu.nl en Google”, lezen we. Tsja, je zou bijna gaan denken dat het ministerie onvoldoende zicht heeft op wat zich momenteel in de wereld van de digitale media afspeelt.

En met die constatering kom ik vanzelf op de wat mij betreft ernstigste omissie in Plasterks verhaal: de grove onderschatting van de krachten die nu buiten de gevestigde, op dagbladen georiënteerde mediaconcerns ontstaan. En daarmee van de mate waarin digitale zolderkamer-initiatieven de journalistiek zelf op een hoger plan kunnen tillen. Letterlijk zegt Plasterk dat hij met zijn beleidsreactie “de printmedia wil helpen orde op zaken te stellen.” Dat is, zelfs als je vaststelt hoe belangrijk de dagbladen de afgelopen decennia waren én beseft dat ze nu echt een probleem hebben waar de maatschappij last van heeft, een onverstandige inperking van het speelveld. Sterker nog, hiermee zou hij uiteindelijk de journalistiek – waar het toch allemaal om begonnen was – ongewild extra schade kunnen berokkenen. Als de journalistiek immers érgens behoefte aan heeft, is het een koppeling van oude kwaliteiten aan nieuwe mogelijkheden. Hoe sterker de online journalistiek wordt, des te kansrijker dat traject. Het had de minister gesierd als hij wat meer aandacht had gegeven aan wat zich de afgelopen tien jaar in de wereld van de digitale journalistiek heeft afgespeeld en voor de kansen die daar nog liggen.

Zo is het is doodzonde dat hij de regeling voor jonge journalisten tegen het advies van de commissie Brinkman in nadrukkelijk beperkt tot de kranten en opiniebladen. Hier lag een kans voor open doel om verandering aan te brengen in Plasterks eigen constatering dat internetmedia nog wel wat extra journalistieke kracht kunnen gebruiken. Hij laat hem onbenut en dat is moeilijk te begrijpen.

Tot slot de innovaties. Ja, er is 8 miljoen beschikbaar en ja, daar gaan vast een paar heel mooie vernieuwingen uit voortkomen. Dat is goed voor de bedenkers ervan en uitstekend voor de nieuwssector. Maar het is minder dan een druppel op een gloeiende plaat. Onder aan de streep blijft het dan ook vooral aankomen op gezond ondernemerschap uit de sector zelf. Wie vooruit wil, wie brood blijft zien in een onafhankelijke journalistieke informatievoorziening, is vooral op zichzelf aangewezen om daar een verdienmodel aan te hangen. Wat dat betreft is enige nuchterheid op zijn plaats. De oude en de nieuwe wereld staan, ondanks de inspanningen van de commissie Brinkman en Plasterks getoonde voorkeuren, nog steeds op exact dezelfde positie: klaar voor de start.

(deze blogpost is ook verschenen op Villamedia)

Amelia Andersdotter of Sweden’s Pirate Party from andrewkeen on Vimeo.

Het boek dat onder de titel “De @-cultuur” in Nederland werd uitgebracht, is polemisch, uitdagend en tegendraads. “Ik werk nu aan een boek met wat meer balans. Werktitel is “The Digital Vertigo” en is een kritiek vanuit cultureel perspectief op wat iedereen de social networking revolution noemt.” Wat uitgebalanceerder dan het eerste boek; heeft Keen dan spijt van het polemische van The Cult of the Amateur? “Nee, helemaal niet. Als ik dat had geschreven op de manier van aan de ene kant dit en aan de andere kant dat, had het nooit de aandacht gekregen die het nu wel heeft. De boodschap is wel overgekomen geloof ik.”

Het is Andrew Keen ten voeten uit. The antichrist of Silicon Valley, staat er niet voor niets op zijn visitekaartje. Hij schopt graag tegen schenen, bijvoorbeeld die van internetguru’s als Jeff Jarvis en Chris Anderson. En doet niet bepaald veel moeite om daarbij sympathiek over te komen. “Anders zou ik ook echt niet met jou praten hoor. Interviews helpen mij mijn boeken te verkopen. Punt.”

Keens centrale boodschap is nog even helder als voorheen: de technologische vooruitgang op mediagebied heeft ons een hoop gebracht, maar het is te makkelijk om daar alleen maar over te gaan juichen, zoals volgens hem te veel collega’s doen. “Voor creatieven als filmmakers en schrijvers is het heel moeilijk geworden om te overleven. We leven in een kopieermaatschappij. De voortschrijdende technologie maakt het lastiger en lastiger om intellectueel eigendom te beschermen. Ik ben daar helememaal niet blij mee, maar tegelijk moeten we het accepteren als een realiteit van het leven.”

De overvloed aan gekopieerde content (films, foto’s, teksten en andere creatieve producten) en de versnippering van aandacht die mede daardoor ontstaat, hebben volgens Keen echter ook een positief bij-effect. “Je ziet dat de waarde van het fysieke origineel weer toeneemt. Kijk naar mijzelf: hoe meer ik blog, hoe vaker ik twitter, des te groter mijn waarde wordt en des te meer ik kan vragen voor een speech of ander optreden.”

Ook voor journalisten zou zo iets kunnen opgaan, denkt Keen. “Tenminste, voor het beperkte deel dat weet om te gaan met de nieuwe situatie. Een slimme journalist kan zijn dagelijkse werk gratis weg geven, maar verdient zijn geld met boeken en lezingen.” Verder is de journalistiek zoals we hem jarenlang gekend hebben trouwens zo dood als een pier, luidt Keens meedogenloze oordeel. “Journalistiek? Pretty much finished, het is iets van de vorige eeuw. Journalisten zijn totaal zonder energie, kranten zijn de weg kwijt, er is geen interesse meer bij het publiek. Over en uit.”

Iets genuanceerder: het grootste deel van de journalistiek is gesneuveld in diezelfde realiteit van onze kopieermaatschappij als waar andere creatieven zo’n last van hebben. Wat resteert is volgens Keen klaar voor de slacht, hoe zeer dit ook door de uitgevers en hoofdredacteuren wordt tegengesproken. “Tenzij zij leren gebruik te maken van de nieuwe wetten van het internet. Er valt echt geen rechtstreeks geld te verdienen met internet. Maar je kunt het wel gebruiken om langs andere wegen inkomsten te genereren. Denk je dat ik het leuk vind om gratis te bloggen? Helemaal niet! Maar het is heus geen liefdadigheid hoor. Het bijhouden van een weblog stelt mij in staat om andere inkomstenbronnen op gang te krijgen. Dat zouden anderen ook kunnen doen.”

Keen is een fanatiek twitteraar, maar ook dat platform gebruikt hij slechts als middel. “Ik ben ook daar puur voor mezelf bezig. Twitter is voor mij geen conversatie, ik zend alleen maar.” Wederom ter vergroting van de eigen roem. Dat wil trouwens niet zeggen dat twitter voor Keen verder nutteloos is. “Het meeste wat je daar ziet is natuurlijk complete onzin. Maar tegelijk heb je door twitter ook toegang tot heel veel informatie. Waar we alleen nog niet in geslaagd zijn is die enorme stroom berichten op een of andere manier inzichtelijk te maken en goed op een rijtje te zetten. Vroeger waren er kranten om de lawine aan informatie netjes voor ons te ordenen. Nu hebben we daar nieuwe methoden, met nieuwe bedrijfsmodellen voor nodig.”

Zou Google met haar nieuwe toepassing Wave zo’n stap kunnen zetten? “Niet direct”, denk Keen. “Maar wat je wel zult zien is dat Wave een mooie opvolger voor de mail kan worden. Want e-mail was mooi, maar al weer bijna archaïsch. Er zal iets moeten komen dat de functies van mail, skype en twitter weet te combineren. Houd er trouwens maar rekening mee dat alle communicatie openbaar gaat worden. Dat is mooi, want mede daardoor kan de reputatie van de degenen die dat goed doen weer toenemen. En daarmee hun waarde.”

Andrew Keen is op 18 september in Tilburg voor een lezing in het Incubate-programma. Er zijn nog kaarten voor verkrijgbaar.