Dode Bomen » pers

En Het Is Niet Onopgemerkt Gebleven…

Bart Brouwers — Mon, 29 Jun 2009 14:38:39 +0000

De vraag kwam de laatste dagen nogal eens naar boven: wat vinden jullie zelf van de publiciteit van afgelopen week? Ach, de verzuchting is bekend: je gelooft in de accuratesse van de journalistiek, tot je zelf een keer het onderwerp van publiciteit bent.

De eerste reacties op het rapport van de Commissie Brinkman waren feller dan gedacht en met name online woedde de discussie. Dat viel te verwachten, maar dat wil nog niet zeggen dat het zo heftig zou zijn. Maar was het eigenlijk wel een discussie? Of was het meer een race om nog spitsvondiger equivalenten van de gewraakte internetheffing te zoeken?

Het was ook duidelijk dat slechts bijzonder weinigen de moeite hadden genomen om het rapport echt te lezen voordat er gereageerd werd. En één mening is voldoende inhoud om minimaal tien andere meningen te voeden. Zelfs commentatoren die vanuit hun expertise om een reactie waren gevraagd hadden deze al klaar voordat ze wat gelezen hadden.

Opvallend waren dan ook later de mailtjes van sommigen die in tweede instantie het rapport wel hadden gelezen, en van zichzelf constateerden dat ze misschien wat uit de heup, napratend, verontwaardigd soms, hadden gereageerd. Een betere illustratie van de stand van de journalistiek, print en online, hadden we ons niet kunnen wensen.

Dit alles is overigens goed nieuws, want als het rapport ergens voor bedoeld was, dan was het wel om het debat over de toekomst van de journalistiek in Nederland aan te wakkeren. En dat is, na die eerste erupties, inmiddels volop aan de gang.

De Commissie-Brinkman heeft zo’n twintig concrete aanbevelingen gedaan die het ondernemerschap in medialand moeten bevorderen en de basis voor de journalistiek moeten versterken. De oude journalistieke centra, de kranten, waren daarbij weliswaar het vertrekpunt, maar de adviezen zelf gaan verder; ze raken alles en iedereen die zich met journalistiek bezighoudt. Tenminste, als ze zich willen laten raken. Want dat blijft zoals het altijd was: met uitzondering van de publieke omroep, zijn alle journalistieke centra in nederland commerciele bedrijven waarvan de leiding zelf kan bepalen wat goed voor ze is.

Het mooie van het rapport is dat iedereen die journalistiek vooruit wil, er wat uit kan halen. Maar daarvoor moeten de meest betrokken partijen wel wat stappen willen zetten. De politiek op de eerste plaats, door serieus werk te maken van de aanbevelingen. Zeker waar die gericht zijn op aanpassingen in wet- en regelgeving, gaat daar doorgaans nogal wat tijd overheen. Er is politieke moed nodig, vooral waar afstand genomen moet worden van oude standpunten. Er moeten wat heilige huisjes sneuvelen, bijvoorbeeld in relatie tot het omroepbestel.

Maar daar kan het niet bij blijven. Deze politieke moed zal een evenknie moeten vinden in gedurfd ondernemerschap uit de sector. Leidraad daarbij: het besef dat de veelheid aan onlineplatforms doeltreffender is voor de meeste journalistieke boodschappen, dan de oude media dat waren. Natuurlijk hoeven we de kranten, nieuwsbladen en opinietijdschriften niet per direct af te schrijven, maar wel is dit het moment voor realisme: uit oogpunt van kosten, snelheid en inhoudelijke mogelijkheden is internet effectiever dan papier. Daar staat tegenover dat er wel degelijk nog een probleem zit aan de omzetkant, maar hier en daar zijn ook al voorbeelden om dat te doorbreken.

Het behoeft nauwelijks betoog dat het niet louter een kwestie is van dezelfde content gewoon maar even op een ander platform te plaatsen. Wie echt wat wil betekenen de komende tijd, zorgt ervoor dat er een structuur ontstaat die rekening houdt met zowel de veel grotere technische en inhoudelijke mogelijkheden als de veranderende wensen van het publiek. Kernwoorden daarbij: transparantie, tweerichtingverkeer, social network, snelheid, connectiviteit en convergentie van platforms.

De commissie is klaar, de eerste al dan niet doordachte reacties zijn gehoord, het is nu tijd voor het serieuze werk.

Deze bijdrage is geschreven door Paul Molenaar en Bart Brouwers, beiden tussen januari en juni 2009 lid van de Commissie-Brinkman.

Gratis krant voor 18-jarigen: riskant plan

admin — Sat, 31 Jan 2009 11:04:34 +0000

Deze week meldden diverse media dat minister Plasterk overweegt om in navolging van Frankrijk ook in Nederland achttienjarigen een jaarabonnement op een krant cadeau te doen. Hij noemde het plan van de Franse president Sarkozy ‘een charmant idee’ en zou de innovatiecommissie van Elco Brinkman inmiddels hebben gevraagd om de mogelijkheden te onderzoeken.

Door Alexander Pleijter

In Trouw toont Kees Spaan, voorzitter van de Nederlandse Dagbladpers zich een enthousiast voorstander van het plan. Hij vindt achttien jaar een goede leeftijd om mensen bewust te maken van kwaliteitsinformatie. “Als achttienjarigen een jaar lang gratis een kwaliteitskrant lezen schiet die gewoonte wortel.” Hun interesse voor kwaliteitsinformatie zal groeien. Bovendien zullen de oplages van kranten volgens Spaan stijgen.

Dat zijn nogal wat vooronderstellingen, waarvan je je kan afvragen of die kloppen. Waarom is bijvoorbeeld achttien jaar een goede leeftijd om mensen het belang van kwaliteitsinformatie bij te brengen? Zou zestien jaar niet beter zijn? Of twintig? Of misschien niet zozeer op een bepaalde leeftijd, maar op het moment dat jongeren het ouderlijk huis verlaten en zelfstandig gaan wonen?

Vervolgens zou je je kunnen afvragen of een gratis abonnement een goede methode is om mensen bewust te maken van kwaliteitsinformatie. Waarom zou dat besef opeens tot mensen doordringen als dagelijks NRC Handelsblad op de mat ploft? Gaan kinderen zich realiseren dat spruitjes gezond zijn als je ze dagelijks een portie voorzet? En schiet daardoor de gewoonte wortel om elke week spruitjes te eten? Mij lijkt dat daar wel wat meer voor nodig is.

Om jongeren bewust te maken van het belang van kwaliteitsinformatie zou je wat doordachter aan de slag moeten gaan. Denk aan de lesprogramma’s van de Stichting Krant in de Klas. Jongeren krijgen dan niet simpelweg een krant onder de neus gedrukt, maar ze leren om informatie te doorgronden en te beoordelen. Zo’n actieve aanpak leidt natuurlijk veel eerder tot inzicht in het belang van kwaliteitsinformatie. Uit onderzoek blijkt bovendien dat door dergelijke projecten jongeren daadwerkelijk positiever gaan kijken naar het belang van kranten. Overigens zou het goed zijn dergelijke projecten niet te beperken tot kranten, maar te richten op alle media, dus heel nadrukkelijk ook op internet.

Dan de veronderstelling dat de oplages van kranten door dit plan zullen stijgen. Eerst de vraag: om hoeveel abonnementen gaat het eigenlijk? Volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) woonden op 1 december 2008 205.397 achttienjarigen in Nederland. Als die allemaal een krantenabonnement krijgen levert dat een behoorlijke stapel kranten op, het is zo ongeveer de huidige oplage van NRC Handelsblad.

Maar zal het ook daadwerkelijk leiden tot een oplagestijging van 205.397 kranten? Dat valt te bezien, want een groot aantal van die jongeren woont nog thuis en het is goed mogelijk dat ouders hun dure abonnement opzeggen op het moment dat dochterlief of zoonlief een gratis krantenabonnement ontvangt.

Volgens het CBS bedraagt het aantal zelfstandig wonende achttienjarigen in 2008 17.773. Dus wonen 187.624 achttienjarigen nog in het ouderlijke huis. 45% van de achttienjarigen maakt volgens cijfers van het CBS nu deel uit van een huishouden met een krantenabonnement. Met dit plan bestaat dus het risico dat 84.430 mensen hun betaalde abonnement opzeggen omdat een van de kinderen een gratis abonnement ontvangt. Volgens ‘het charmante idee’ zouden uitgevers zelf opdraaien voor het leveren van kranten, dus dan zouden ze zich lelijk in de vingers kunnen snijden. Bovendien moeten de uitgevers daarna nog maar zien of de ouders weer een betaald abonnement nemen, in de hoop dat de gewoonte van een gratis krant nog geen wortel heeft geschoten.

Tot slot nog dit: een innovatiecommissie die zou komen met een plan voor gratis abonnementen. Het zou een treurige oogst zijn. Tenzij je innovatie beschouwt als het zo lang mogelijk in stand houden van oude media. En noem die commissie dan gewoon de ‘commissie tot behoud van kranten’.

Dit stuk is eerder gepubliceerd op De Nieuwe Reporter en is met toestemming van de auteur doorgeplaatst.

Als kranten er niet meer zijn…

bart — Fri, 16 Jan 2009 12:52:01 +0000

…zouden we ze dan missen? Nauwelijks, stelt schrijver en marketingguru Seth Godin. Want ga maar na, zegt-ie: voor vrijwel alle functies van een krant zijn betere alternatieven voor handen. Voor de meeste onderdelen (sport, weer, strips, advertenties, etc) verwijst hij daarbij naar het internet.

“Wat overblijft is lokaal nieuws, onderzoeksjournalistiek en een hoogstaande verslaglegging van het nationale nieuws. Alles bij elkaar goed voor hoogstens 2% van de kosten van een gemiddelde krant.” Die kosten, zo beweert Godin, zouden in een afgeslankt, online-businessmodel nog wel terugverdiend moeten kunnen worden. En als dat niet lukt, is een publieke betaling of subsidiëring via een rijke filantroop, ook nog wel denkbaar.

De conclusie van Godins betoog is dat journalistiek eigenlijk spotgoedkoop is. “Newspapers took two cents of journalism and wrapped in ninety-eight cents of overhead and distraction. The magic of the web, the reason you should care about this even if you don’t care about the news, is that when the marginal cost of something is free and when the time to deliver it is zero, the economics become magical. It’s like 6 divided by zero. Infinity.”

Er is, kortom, geen enkele reden om zorgelijk te zijn over het veranderende businessmodel van de krantenindustrie. Zijn we met z’n allen zoveel somberder dan noodzakelijk?

Als we zijn constateringen even voor het gemak voor waar aannemen en dit op de Nederlandse situatie loslaten, dan zou dat voor partijen als TMG, PCM, NDC of Wegener dus betekenen dat er niets ernstigs gebeurt wanneer we per direct stoppen met de krant en de onmisbare journalistieke kernactiviteiten zoals Godin ze benoemt voortaan alleen nog maar online zouden verspreiden.

Het ligt vermoedelijk toch een tikje ingewikkelder. Niet alleen zijn op dat online-speelveld al diverse andere (niet printgerelateerde) partijen actief geworden, maar ook dragen de bestaande uitgeverijen een enorme last uit de oude wereld met zich mee die niet zomaar 1-2-3 is afgeschreven. Om nog maar te zwijgen van het gegeven dat met al die kranten zoals ze nu verschijnen door de meesten nog steeds een aardige boterham verdiend wordt. Godins stap mag dan in theorie een logische zijn, in de praktijk liggen er nog wel wat belemmeringen die eerst doorbroken moeten worden.

Het is nog wat te vroeg om met Godin te constateren dat de boomkwekers de enige verliezers in dit spel zullen zijn.

Commissie-Brinkman: ideeën welkom

bart — Mon, 12 Jan 2009 18:25:03 +0000

De eind vorig jaar aangekondigde commissie voor de toekomst van de pers is vandaag officieel geworden. En ik mag er een rolletje in spelen, als commissielid.

In de twee uur dat dit besluit officieel is, is er al een wagonlading aan goede ideeën mijn kant op gepompt. Perfect! Er zal vast nog wel een officiële tipplaats komen, maar waarom de commentruimte onder dit bericht niet gebruiken om al die opgekropte creativiteit alvast wat te kanaliseren? Kortom: laat maar komen al die tips, suggesties, waarschuwingen en wat dies meer zij. Het gaat tenslotte om de toekomst van de dode bomen. Zowel hier op deze site als in de commissie-Brinkman.

Ik ben benieuwd en zeg bij voorbaat toe alles serieus te bekijken.

Er wordt nogal wat geschreven over de commissie: