Dode Bomen » pers

Crisis in de pers – oorzaken en oplossingen volgens Jay Rosen

Bart Brouwers — Thu, 02 Dec 2010 07:19:49 +0000

Iedereen heeft het wel eens, heel af en toe. Je luistert naar iemand en je begint mee te knikken. Onbewust weet je eigenlijk al waar het verhaal naar toe gaat maar desondanks blijf je geboeid aan de lippen van de spreker hangen. Je hoort je eigen gedachten, alleen zijn ze voor het eerst goed verwoord, netjes op een rij gezet.

Ik had dat vanmiddag bij het verhaal dat Jay Rosen, professor journalistiek aan de New York University, hield over de crisis in de pers. En dat terwijl het niet eens een compleet nieuw verhaal was. In een van zijn blogposts had ik het in grote lijnen al eens eerder gelezen. Toch, sprekend kwam het allemaal nóg overtuigender en scherper op tafel. Of het in Europa ook ongeveer zo was, wilde Rosen na afloop van zijn verhaal weten. You bet.

Volgens Rosen zijn er zes deelterreinen waar de crisis in de pers zich manifesteert.

Advertentioneel
Cultureel
In leiderschap
Politiek
Publieksgericht
In geslotenheid

1. Avertentioneel

De makkelijke uitleg is dat de printdollars zijn veranderd in digitale dimes, zegt Rosen. “Maar daarmee ben je er natuurlijk niet. Dat komt namelijk ergens door.En zoals zo vaak is er niet één reden.”

Rosen ziet met de groei van het aantal online platforms een overkill aan inventory – beschikbare ruimte – voor advertenties. En als er te veel aanbod is, is het gevolg simpel: lage prijzen. Daarnaast is er de aloude wetenschap van adverteerders dat de helft van het advertentiegeld zonder effect is. “Alleen wisten we vroeger, in de printbusiness, niet welke helft. En dus moesten ze wel de volle honderd procent blijven adverteren. Dat gaat nu niet meer op. Sinds internet is exact duidelijk welke dime helpt en welke niet. Vandaar dat het zinloze geld eenvoudigweg niet meer wordt uitgegeven.”

Vervolgens hebben uitgevers altijd de vreemde perceptie gehad dat adverteerders leefden om te adverteren. “Niemand kan me uitleggen hoe uitgevers op dat bizarre idee zijn gekomen, maar ze hebben het wel. Totale onzin natuurlijk. Ze willen gewoon hun producten verkopen. En daarvoor zijn inmiddels vele andere wegen.”

Als laatste aspect van de advertentiecrisis noemt Rosen de totale onkunde bij de traditionele advertentieverkopers bij de krant. “Ze hoefden jarenlang maar te wachten tot de deals van een ton en meer vanzelf binnen kwamen en hebben dus nooit echt hun best hoeven doen voor hun werk. Ze kennen hun vak gewoon niet.”

2. cultureel

De redactiecultuur is totaal niet bestand tegen de grote veranderingen die het internet de maatschappij hebben gebracht. Rosen: “Redacties hebben geen enkele ervaring in experimenteren. Ze maken al 100 jaar hetzelfde product, hetgeen betekent dat ze precies weten wat ze daarvoor moeten doen, maar verder dan ook helemaal niks. Ze zijn gewend aan deadlines op basis van een distributie gedreven proces. Redacties zijn ook niet gebouwd om te leren en te innoveren, ze zijn hiërarchisch en anti-creatief. Jonge talenten wordt verteld dat ze twintig jaar geduld moeten hebben voordat er naar ze geluisterd wordt en redacties zijn vijandig tegenover elke buitenstaander, inclusief hun eigen achterban, de lezers.”

3. Leiderschap

Rosen: “Redactionele leiders – en trouwens ook uitgevers – hebben simpelweg te weinig kennis. Ze zijn daarmee niet in staat hun medewerkers mee te nemen op de weg naar de nieuwe tijden.” Dat het ook anders kan, laat Rosen zien via een voorbeeld van de Journal Register Company. “Toen John Paton daar begin dit jaar aantrad als uitgever was het eerste dat hij deed alle redactiechefs ontslaan. Vervolgens benoemde hij de online manager tot vicepreseident, zodat de hele redactie – dus ook de printjongens – naar hem moest luisteren. Maar dat was nog niet genoeg. Hij verkocht alles dat 100% printgerelateerd was, de persen als eerste natuurlijk. En, heel belangrijk, hij gaf de creatieven de ruimte om, net als bij Google, tot een kwart van hun tijd te besteden in het idee-lab. Als klap op de vuurpijl werd ook nog eens alles wat uit dat lab kwam opborrelen, via een blog gedeeld met de buitenwereld. Zijn doel: meer winst maken aan digitale kant dan er aan de printkant wordt ingeleverd.” Rosen is er van overtuigd dat hij het gaat halen ook. Hetgeen de redactie dan trouwens geen windeieren legt, want die kreeg een winstdeling in het vooruitzicht gesteld. Zeer ongebruikelijk in deze barre tijden in krantenland. Rosen: “Alleen met dit soort leiderschap gaan de klassieke media het redden.”

4. Politiek

Wat Rosen de politieke crisis noemt, heeft alles te maken met de discrepantie tussen hoe het publiek tegen de journalistiek aankijkt en hoe redacties dat zelf doen. “In 1976, twee jaar na Watergate, had 45% van de Amerikaanse bevolking vertrouwen in de pers. Nu is dat 19%, een gigantisch verschil en veel meer dan alleen een cijfer dat wel weer terugfluctueert. Des te opvallender is het omdat je bijna zeker weet dat tussen 1976 en nu journalisten beter opgeleid werden, meer aandacht kregen voor ethische standaards, meer gingen verdienen en meer prestige kregen. Ze veranderden van blue collar naar white collar.”

En toch, ondanks al die plussen, hadden de journalisten geen idee wat er om hen heen gebeurde. Rosen: “Onbegrijpelijk, maar er was geen enkele zelfreflectie, niemand die eens ging onderzoeken waarom die waardering toch zo afnam. Was het arrogantie of durfden ze er gewoon niet aan, ik weet het niet. Maar duidelijk is dat de combinatie van spectaculaire blunders met onkunde om van je fouten te leren, dodelijk is geweest,”

5. Gebruikers

“De mensen die vroeger ons publiek werden genoemd”, het is inmiddels een gevleugelde uitdrukking, maar Rosen gooit ‘m er nog maar eens in. Om geen twijfel te laten bestaan over het feit dat dat publiek geen passieve massa meer is. “Integendeel, ze zijn tegenwoordig zelf uitgever. Ze willen meedoen, maar mogen dat niet of nauwelijks. En dus gaan ze hun eigen weg.” De professionals in vertwijfeling achterlatend, althans voor zover ze deze trend merken.

6. Geslotenheid

Er is een gesloten cultuur op de redactie. “Het duidelijkst zichtbaar is dat in de geringe bereidheid om andersdenkenden toe te laten. Áls er al jongeren binnen komen, zijn dat mensen die precies zoals de generatie voor hen denken, of dat in elk geval snel gaan doen. En dus zoeken de jongeren die wél vooruit willen hun heil elders. Bij bedrijven als AOL, Facebook, Mashable, Gawker of Huffington Post.”

Levenstekens

Het is een enorme bak aan problemen en alles bij elkaar inderdaad goed voor het woordje crisis. Is dan alle hoop verloren? Rosen, gedecideerd: “Nee, er zijn levenstekens. Soms pril, soms al wat verder ontwikkeld. Kijk bijvoorbeeld eens naar de born-on-the-web-startups, heel veel daarvan zijn echt veelbelovend. Wat vooral opvalt is de cultuur die niet gestoeld is op klagen, maar op bouwen. Natuurlijk gaan er dingen fout, maar al lerend komen we altijd verder. Ze kijken niet naar wat er niet kan, maar naar wat wel.”

Daarnaast neemt op de klassieke nieuwsorganisaties de druk met de dag toe en dat geeft soms ook weer net het laatste duwtje de goede richting in. “Neem de New York Times: niemand had een paar jaar geleden voor mogelijk gehouden dat daar ooit één programmeur op de redactie zou komen werken. En nu zijn er 150. Allemaal op de nieuwsvloer. Door hun manier van werken geeft dat automatisch een nieuwe cultuur. Veel meer gericht op samenwerken, op trial&error, op creativiteit en flexibiliteit. En dat heeft zijn effect gehad, óók op de zittende redacteuren. Die blijken ineens veel beter in te zien waar hun probleem zit. En dat is een belangrijke eerste stap.”

En Het Is Niet Onopgemerkt Gebleven…

Bart Brouwers — Mon, 29 Jun 2009 14:38:39 +0000

De vraag kwam de laatste dagen nogal eens naar boven: wat vinden jullie zelf van de publiciteit van afgelopen week? Ach, de verzuchting is bekend: je gelooft in de accuratesse van de journalistiek, tot je zelf een keer het onderwerp van publiciteit bent.

De eerste reacties op het rapport van de Commissie Brinkman waren feller dan gedacht en met name online woedde de discussie. Dat viel te verwachten, maar dat wil nog niet zeggen dat het zo heftig zou zijn. Maar was het eigenlijk wel een discussie? Of was het meer een race om nog spitsvondiger equivalenten van de gewraakte internetheffing te zoeken?

Het was ook duidelijk dat slechts bijzonder weinigen de moeite hadden genomen om het rapport echt te lezen voordat er gereageerd werd. En één mening is voldoende inhoud om minimaal tien andere meningen te voeden. Zelfs commentatoren die vanuit hun expertise om een reactie waren gevraagd hadden deze al klaar voordat ze wat gelezen hadden.

Opvallend waren dan ook later de mailtjes van sommigen die in tweede instantie het rapport wel hadden gelezen, en van zichzelf constateerden dat ze misschien wat uit de heup, napratend, verontwaardigd soms, hadden gereageerd. Een betere illustratie van de stand van de journalistiek, print en online, hadden we ons niet kunnen wensen.

Dit alles is overigens goed nieuws, want als het rapport ergens voor bedoeld was, dan was het wel om het debat over de toekomst van de journalistiek in Nederland aan te wakkeren. En dat is, na die eerste erupties, inmiddels volop aan de gang.

De Commissie-Brinkman heeft zo’n twintig concrete aanbevelingen gedaan die het ondernemerschap in medialand moeten bevorderen en de basis voor de journalistiek moeten versterken. De oude journalistieke centra, de kranten, waren daarbij weliswaar het vertrekpunt, maar de adviezen zelf gaan verder; ze raken alles en iedereen die zich met journalistiek bezighoudt. Tenminste, als ze zich willen laten raken. Want dat blijft zoals het altijd was: met uitzondering van de publieke omroep, zijn alle journalistieke centra in nederland commerciele bedrijven waarvan de leiding zelf kan bepalen wat goed voor ze is.

Het mooie van het rapport is dat iedereen die journalistiek vooruit wil, er wat uit kan halen. Maar daarvoor moeten de meest betrokken partijen wel wat stappen willen zetten. De politiek op de eerste plaats, door serieus werk te maken van de aanbevelingen. Zeker waar die gericht zijn op aanpassingen in wet- en regelgeving, gaat daar doorgaans nogal wat tijd overheen. Er is politieke moed nodig, vooral waar afstand genomen moet worden van oude standpunten. Er moeten wat heilige huisjes sneuvelen, bijvoorbeeld in relatie tot het omroepbestel.

Maar daar kan het niet bij blijven. Deze politieke moed zal een evenknie moeten vinden in gedurfd ondernemerschap uit de sector. Leidraad daarbij: het besef dat de veelheid aan onlineplatforms doeltreffender is voor de meeste journalistieke boodschappen, dan de oude media dat waren. Natuurlijk hoeven we de kranten, nieuwsbladen en opinietijdschriften niet per direct af te schrijven, maar wel is dit het moment voor realisme: uit oogpunt van kosten, snelheid en inhoudelijke mogelijkheden is internet effectiever dan papier. Daar staat tegenover dat er wel degelijk nog een probleem zit aan de omzetkant, maar hier en daar zijn ook al voorbeelden om dat te doorbreken.

Het behoeft nauwelijks betoog dat het niet louter een kwestie is van dezelfde content gewoon maar even op een ander platform te plaatsen. Wie echt wat wil betekenen de komende tijd, zorgt ervoor dat er een structuur ontstaat die rekening houdt met zowel de veel grotere technische en inhoudelijke mogelijkheden als de veranderende wensen van het publiek. Kernwoorden daarbij: transparantie, tweerichtingverkeer, social network, snelheid, connectiviteit en convergentie van platforms.

De commissie is klaar, de eerste al dan niet doordachte reacties zijn gehoord, het is nu tijd voor het serieuze werk.

Deze bijdrage is geschreven door Paul Molenaar en Bart Brouwers, beiden tussen januari en juni 2009 lid van de Commissie-Brinkman.

Gratis krant voor 18-jarigen: riskant plan

admin — Sat, 31 Jan 2009 11:04:34 +0000

Deze week meldden diverse media dat minister Plasterk overweegt om in navolging van Frankrijk ook in Nederland achttienjarigen een jaarabonnement op een krant cadeau te doen. Hij noemde het plan van de Franse president Sarkozy ‘een charmant idee’ en zou de innovatiecommissie van Elco Brinkman inmiddels hebben gevraagd om de mogelijkheden te onderzoeken.

Door Alexander Pleijter

In Trouw toont Kees Spaan, voorzitter van de Nederlandse Dagbladpers zich een enthousiast voorstander van het plan. Hij vindt achttien jaar een goede leeftijd om mensen bewust te maken van kwaliteitsinformatie. “Als achttienjarigen een jaar lang gratis een kwaliteitskrant lezen schiet die gewoonte wortel.” Hun interesse voor kwaliteitsinformatie zal groeien. Bovendien zullen de oplages van kranten volgens Spaan stijgen.

Dat zijn nogal wat vooronderstellingen, waarvan je je kan afvragen of die kloppen. Waarom is bijvoorbeeld achttien jaar een goede leeftijd om mensen het belang van kwaliteitsinformatie bij te brengen? Zou zestien jaar niet beter zijn? Of twintig? Of misschien niet zozeer op een bepaalde leeftijd, maar op het moment dat jongeren het ouderlijk huis verlaten en zelfstandig gaan wonen?

Vervolgens zou je je kunnen afvragen of een gratis abonnement een goede methode is om mensen bewust te maken van kwaliteitsinformatie. Waarom zou dat besef opeens tot mensen doordringen als dagelijks NRC Handelsblad op de mat ploft? Gaan kinderen zich realiseren dat spruitjes gezond zijn als je ze dagelijks een portie voorzet? En schiet daardoor de gewoonte wortel om elke week spruitjes te eten? Mij lijkt dat daar wel wat meer voor nodig is.

Om jongeren bewust te maken van het belang van kwaliteitsinformatie zou je wat doordachter aan de slag moeten gaan. Denk aan de lesprogramma’s van de Stichting Krant in de Klas. Jongeren krijgen dan niet simpelweg een krant onder de neus gedrukt, maar ze leren om informatie te doorgronden en te beoordelen. Zo’n actieve aanpak leidt natuurlijk veel eerder tot inzicht in het belang van kwaliteitsinformatie. Uit onderzoek blijkt bovendien dat door dergelijke projecten jongeren daadwerkelijk positiever gaan kijken naar het belang van kranten. Overigens zou het goed zijn dergelijke projecten niet te beperken tot kranten, maar te richten op alle media, dus heel nadrukkelijk ook op internet.

Dan de veronderstelling dat de oplages van kranten door dit plan zullen stijgen. Eerst de vraag: om hoeveel abonnementen gaat het eigenlijk? Volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) woonden op 1 december 2008 205.397 achttienjarigen in Nederland. Als die allemaal een krantenabonnement krijgen levert dat een behoorlijke stapel kranten op, het is zo ongeveer de huidige oplage van NRC Handelsblad.

Maar zal het ook daadwerkelijk leiden tot een oplagestijging van 205.397 kranten? Dat valt te bezien, want een groot aantal van die jongeren woont nog thuis en het is goed mogelijk dat ouders hun dure abonnement opzeggen op het moment dat dochterlief of zoonlief een gratis krantenabonnement ontvangt.

Volgens het CBS bedraagt het aantal zelfstandig wonende achttienjarigen in 2008 17.773. Dus wonen 187.624 achttienjarigen nog in het ouderlijke huis. 45% van de achttienjarigen maakt volgens cijfers van het CBS nu deel uit van een huishouden met een krantenabonnement. Met dit plan bestaat dus het risico dat 84.430 mensen hun betaalde abonnement opzeggen omdat een van de kinderen een gratis abonnement ontvangt. Volgens ‘het charmante idee’ zouden uitgevers zelf opdraaien voor het leveren van kranten, dus dan zouden ze zich lelijk in de vingers kunnen snijden. Bovendien moeten de uitgevers daarna nog maar zien of de ouders weer een betaald abonnement nemen, in de hoop dat de gewoonte van een gratis krant nog geen wortel heeft geschoten.

Tot slot nog dit: een innovatiecommissie die zou komen met een plan voor gratis abonnementen. Het zou een treurige oogst zijn. Tenzij je innovatie beschouwt als het zo lang mogelijk in stand houden van oude media. En noem die commissie dan gewoon de ‘commissie tot behoud van kranten’.

Dit stuk is eerder gepubliceerd op De Nieuwe Reporter en is met toestemming van de auteur doorgeplaatst.

Als kranten er niet meer zijn…

bart — Fri, 16 Jan 2009 12:52:01 +0000

…zouden we ze dan missen? Nauwelijks, stelt schrijver en marketingguru Seth Godin. Want ga maar na, zegt-ie: voor vrijwel alle functies van een krant zijn betere alternatieven voor handen. Voor de meeste onderdelen (sport, weer, strips, advertenties, etc) verwijst hij daarbij naar het internet.

“Wat overblijft is lokaal nieuws, onderzoeksjournalistiek en een hoogstaande verslaglegging van het nationale nieuws. Alles bij elkaar goed voor hoogstens 2% van de kosten van een gemiddelde krant.” Die kosten, zo beweert Godin, zouden in een afgeslankt, online-businessmodel nog wel terugverdiend moeten kunnen worden. En als dat niet lukt, is een publieke betaling of subsidiëring via een rijke filantroop, ook nog wel denkbaar.

De conclusie van Godins betoog is dat journalistiek eigenlijk spotgoedkoop is. “Newspapers took two cents of journalism and wrapped in ninety-eight cents of overhead and distraction. The magic of the web, the reason you should care about this even if you don’t care about the news, is that when the marginal cost of something is free and when the time to deliver it is zero, the economics become magical. It’s like 6 divided by zero. Infinity.”

Er is, kortom, geen enkele reden om zorgelijk te zijn over het veranderende businessmodel van de krantenindustrie. Zijn we met z’n allen zoveel somberder dan noodzakelijk?

Als we zijn constateringen even voor het gemak voor waar aannemen en dit op de Nederlandse situatie loslaten, dan zou dat voor partijen als TMG, PCM, NDC of Wegener dus betekenen dat er niets ernstigs gebeurt wanneer we per direct stoppen met de krant en de onmisbare journalistieke kernactiviteiten zoals Godin ze benoemt voortaan alleen nog maar online zouden verspreiden.

Het ligt vermoedelijk toch een tikje ingewikkelder. Niet alleen zijn op dat online-speelveld al diverse andere (niet printgerelateerde) partijen actief geworden, maar ook dragen de bestaande uitgeverijen een enorme last uit de oude wereld met zich mee die niet zomaar 1-2-3 is afgeschreven. Om nog maar te zwijgen van het gegeven dat met al die kranten zoals ze nu verschijnen door de meesten nog steeds een aardige boterham verdiend wordt. Godins stap mag dan in theorie een logische zijn, in de praktijk liggen er nog wel wat belemmeringen die eerst doorbroken moeten worden.

Het is nog wat te vroeg om met Godin te constateren dat de boomkwekers de enige verliezers in dit spel zullen zijn.

Commissie-Brinkman: ideeën welkom

bart — Mon, 12 Jan 2009 18:25:03 +0000

De eind vorig jaar aangekondigde commissie voor de toekomst van de pers is vandaag officieel geworden. En ik mag er een rolletje in spelen, als commissielid.

In de twee uur dat dit besluit officieel is, is er al een wagonlading aan goede ideeën mijn kant op gepompt. Perfect! Er zal vast nog wel een officiële tipplaats komen, maar waarom de commentruimte onder dit bericht niet gebruiken om al die opgekropte creativiteit alvast wat te kanaliseren? Kortom: laat maar komen al die tips, suggesties, waarschuwingen en wat dies meer zij. Het gaat tenslotte om de toekomst van de dode bomen. Zowel hier op deze site als in de commissie-Brinkman.

Ik ben benieuwd en zeg bij voorbaat toe alles serieus te bekijken.

Er wordt nogal wat geschreven over de commissie: