(c) WordCampNYC

Op deze plek houd ik me nu bijna een jaar bezig met het schemergebied tussen nu en straks, de overgangstijd waarin de klassieke, gedrukte media zich bevinden. In veel gevallen kwam ik daarbij tot de conclusie dat de online ontwikkelingen onstuitbaar zijn, maar wel dringend behoefte hebben aan een kloppend businessmodel. Vanaf nu mag ik zelf op zoek gaan naar dat model en het nog in de praktijk gaan brengen ook.

Per 1 januari ben ik namelijk verantwoordelijk voor de lokale online activiteiten van TMG. Daarmee sluit ik een hele mooie periode van vier jaar bij Sp!ts af. Een prachtkrant, een prachtbedrijf ook. Een genot om er gewerkt te hebben en voor mij persoonlijk de manier om journalistiek met ondernemerschap te leren combineren. Gelukkig weet ik dat de redactie in meer dan goede handen is bij mijn opvolger Willem Schouten.

Wat ga ik doen?

Telegraaf Media Nederland heeft op dit moment al een sterke lokale positie in de Randstad en wil die positie online uitbreiden om zo héél Nederland met een netwerk van online activiteiten te bereiken. Ik ga daarvoor in mijn nieuwe functie zorgen voor afstemming van de bestaande lokale online activiteiten van TMG, maar vooral ook nieuwe ontwikkelingen in gang zetten. Het is een totaal nieuwe functie, die in het leven is geroepen vanwege het toenemende belang van lokale online platforms. Ik ga me bezighouden met de content, de conceptontwikkeling en de strategie voor lokale online activiteiten.

Jullie horen nog van me!

Het Nederlandse krantenlandschap is vol afwisseling en kwaliteit. Betaald en gratis, links en rechts, gespecialiseerd en algemeen, scherp of genuanceerd. Er is keuze te over en de dagelijkse journalistieke hoogstandjes mogen er zijn.

Natuurlijk, soms gaat er wel eens wat fout en een enkele keer sneuvelt zelfs een editie of een titel. Maar dat is van alle tijden, net als de liefde en haat van de achterban, de abonnees. Tegen die achtergrond is de vraag of de papieren krant nog toekomst heeft, een vreemde. Maar schijn bedriegt. Een combinatie van technische innovaties (waar vooral de nieuwkomers van profiteerden), zwalkende concerns, veranderende voorkeuren van een jonge generatie en een zware economische crisis hebben ervoor gezorgd dat achter de prachtige façade het krantenhuis op instorten staat.

Sterker nog. Het is dat de krant, zeker voor een oudere generatie, zo diep in het leefpatroon zit ingebakken, want anders was het al lang voorbij geweest. Noch voor het laatste nieuws, noch voor de duiding ervan, noch voor de bredere geestelijke verrijking, noch voor de sociale binding is een dure krant nog echt nodig.

Sinds Schumpeter weten we dat creatieve vernietiging onderdeel is van een technologisch en economisch proces. De krantensector zit er middenin. Het heeft dan ook geen zin oude technieken (drukken op papier, verspreiden met vrachtwagens) met structurele subsidies kunstmatig in leven te houden, want ze worden uiteindelijk toch vernietigd door voortdurende innovaties.

Wel is het slim om vernieuwing een steuntje in de rug te geven. En dus zouden de 60 Plasterkjournalisten niet naar printmedia moeten gaan maar vooral naar kansrijke nieuwe online initiatieven. Juist dáár is immers nog een wereld te winnen op journalistiek terrein – en juist daar moeten we het in de toekomst van hebben.

Het zijn heftige tijden. Klassieke journalistieke bolwerken van de krantenuitgevers zien zichzelf in de knel tussen een krimpende (maar nog lucratieve) oude markt en de groeiende (maar qua omzet veel onzekerdere) nieuwe ontwikkelingen. Je kunt het ze bijna niet kwalijk nemen, maar in zo’n omgeving lijkt innovatie haast onmogelijk. En dus zal die vooral van nieuwe partijen, merken, activiteiten gaan komen.

Het goede nieuws is dat de journalistiek van deze “Schumpeteriaanse” omslag niet slechter hoeft te worden. Er komen open netwerken waar journalistieke informatie door eenlingen en organisaties wordt gedeeld en verrijkt. Via blogs, open docs, microblogs, wiki’s, noem maar op. Wat nu nog als overdrijving geldt (”als het belangrijk genoeg is, komt het nieuws wel naar mij toe”) is straks de regel: voor ieder die dat wil is op elk moment precies die informatie beschikbaar die bij hem past.

De tijd dat elke krant een totaalpakket leverde is binnenkort voorbij. Ontbundeling en gedeeltelijke herbundeling komen eraan. Thematisch, geografisch, of qua vorm, op alle mogelijke manieren ontstaan brokstukken die nooit “af” zijn zoals ze dat vroeger waren, altijd in ontwikkeling en daarmee hyperactueel. De journalistieke arbeid die eraan ten grondslag ligt is gebaseerd op de transparante kennis en vaardigheden van velen; consumenten en producenten zijn in elkaar verenigd en controleren elkaar tot op het bot.

Ja, het zal een chaos zijn, zeker voor de generatie die gewend was aan de orde van haar vertrouwde dagblad. Maar we gaan er onze weg weer in vinden. Dankzij een Google-achtige applicaties en dankzij sterke journalistieke ankers, de professionals die erin slagen uit hun journalistieke ivoren toren te stappen en samen met de “amateurs” aan de slag te gaan in het gedemocratiseerde speelveld.

Klassieke nieuwsorganisaties die inzien dat hun toegevoegde waarde is afgenomen, zullen zich in eerste instantie misschien slachtoffers voelen van de internettijd. Maar vervolgens ontstaat het inzicht dat er nieuwe waarde gecreëerd moet worden om bestaansrecht te houden. De hoogte van die waarde ligt in de mate waarin journalisten erin slagen de nieuwe sociale patronen van hun publiek in lijn te brengen met de communicatiebehoeften van partijen die daarop willen meeliften. Dat betekent dat een goede journalist zich nog steeds kan onderscheiden (en daarmee zijn individuele waarde kan bepalen) door het creëren van unieke en relevante brokken informatie, alleen zal hij zich veel meer rekenschap moet geven van de plek die hij daarbij wil innemen in de hele keten die het sociale speelveld bepaalt.

De krant als dagelijks eindproduct heeft zijn langste tijd gehad; de conversatie – waarbij de journalist een slimme positie tussen ontelbare zenders en ontvangers heeft ingenomen – is de kern van het nieuwe businessmodel.

Door Frank Volmer

Minister Plasterk suggereert dat hij de pers tegemoet komt maar draait vervolgens vakkundig commerciële media de nek om met vertraging en slecht beleid. Het beleid van de minister loopt structureel 20 jaar achter. De Minister blijft denken in kranten, radio, tv, internet en mobiel en laat niet merken iets te begrijpen van de samenhang en de wijze waarop de mediaconsumptie van het publiek zich ontwikkelt.

De problematiek gaat niet over kranten of de pers. Het gaat om journalistiek en de behoefte van mensen aan informatie, nieuws, opinie, duiding en achtergronden. En die behoefte zal ook in de toekomst op verschillende manieren worden bevredigd. De bedrijven die dat nu doen met verschillende merken zullen met het gedrag van het publiek moeten meebewegen.

Er komt ooit een tijd dat kranten zoals we ze nu kennen niet meer bestaan. Er zijn al regionale kranten verdwenen. En dat is in beginsel niet erg. Als uitgevers de behoefte bij het publiek aan wat ze werkelijk doen, maar kunnen blijven invullen. Dat zal niet lukken als de Publieke Omroep, gefinancierd vanuit belastinggeld, met een alsmaar groeiend aanbod van websites, digitale themakanalen en mobiele applicaties, waarop door de Ster ook nog overal advertenties worden verkocht, ongebreideld blijft concurreren. Mensen kunnen een minuut tijd immers maar één keer besteden, net als adverteerders hun euro’s.

Verdienmodellen voor internetsites, iPhone-applicaties en themakanalen zijn allen fragiel. Ondertussen lanceren de omroepen de ene website na de ander. Joop.nl moet gaan concurreren met bestaande of geplande progressieve weblogs, met onjo.nl heeft de publieke omroep een platform voor onderzoeksjournalistiek. Het zijn maar twee voorbeelden van het groeiend aantal initiatieven die worden gefinancierd uit het miljard dat Plasterk er voor uittrekt. En hij weigert vooraf een impactanalyse te laten doen naar het effect van al deze initiatieven.

NPO-directeur Hagoort wil “de noodlijdende kranten graag tegemoet komen”. Mooi. We willen graag de technologie en het materiaal van de NPO gebruiken op onze sites. Dat is per slot van rekening al betaald uit belastingen. Het antwoord van Hagoort is dat we het materiaal onversneden mogen gebruiken mits er sterreclame omheen verkocht mag worden. Maar hoe had hij dan gedacht dat wij daar aan kunnen verdienen?

De publieke omroep zegt nu eindelijk de programmagegevens per week te willen leveren tegen redelijke voorwaarden. Nu betalen de kranten samen al circa 250.000 euro per jaar voor de gegevens op 24-uurs basis. Eenmaal per week leveren moet voordeliger zijn dan dagelijks, dus onder dat bedrag zullen we moeten uitkomen. Of zou de prijs moeten samenhangen met een geprognosticeerd verlies op inkomsten bij de bestaande programmabladen? Als dat laatste het geval is dan zouden uitgevers moeten betalen voor het jarenlang voortduren van een misstand.

Waarom gaat hij niet terug naar de basis? Waarom wordt niet eerst de vraag gesteld wat precies de functies zijn van een publieke omroep? Ooit is zij ontstaan om de schaarste in de ether te regulieren. Van die schaarste is steeds minder sprake. Daar hoort een overheid op te anticiperen door vooraf vast te stellen of belang van een initiatief van de PO opweegt tegen de schade die in de private markt ontstaat. In vrijwel alle andere sectoren zien we een overheid die een stapje terug doet maar als het gaat om de media zien we dat de overheid steeds minder ruimte laat voor commercieel initiatief. Uiteindelijk leidt dat tot een vermindering van privaat gefinancierde journalistiek en daarmee tot minder controle op de publieke en private macht. En het klinkt zwaar, maar dat ondergraaft uiteindelijk het functioneren van een gezonde samenleving.

Ik vermoed dat het laatste het geval is. Plasterk schrijft dat hij veel van de adviezen van Brinkman heeft overgenomen en dat is ook zo. Maar tegelijkertijd heeft hij er ook enkele duidelijk terzijde geschoven en van de rest heeft hij de scherpe kantjes afgehaald. Geen toeval natuurlijk, want onze mediaminister wil ze de komende maanden zo ongeschonden mogelijk door een politiek proces loodsen. De realist in mij zegt dat dat verstandig is. Om in elk geval nog íets gedaan te krijgen ter versterking van de journalistiek in Nederland. Maar diezelfde realist weet ook dat het bij lange na niet voldoende zal zijn.

Let wel, Plasterk trekt een groot aantal zinnige conclusies en doet enkele aanbevelingen waar weinig tegen in te brengen valt. Zo stelt hij vast dat de overheid weliswaar op afstand moet blijven, maar kan helpen via wet- en regelgeving die ondernemerschap bevordert, door het stimuleren van zelfregulering en met tijdelijke financiële steun. Ook bevestigt hij het belang van samenwerking, bijvoorbeeld tussen omroep en pers. Helaas staan daar staan ook een paar minder verstandige aanbevelingen tegenover. Het voornemen om de tijdelijke wet mediaconcentraties toch te verlengen is er daar eentje van. De wet is van een andere tijd, houdt geen rekening met het digitale speelveld en is daarom een onding geworden.

Bovendien laat Plasterk hier en daar het mes echt in het varken steken, door helemaal geen besluit te nemen of een besluit zo in te kleden dat het nauwelijks uit te voeren is. Denk daarbij vooral aan het zogenaamd vrijgeven van de omroepgegevens “tegen een redelijke vergoeding”. Daar schiet je dus geen meter mee op. Of aan het dossier van de gezamenlijke distributie van kranten. Geen enkele druk op de uitgevers om daar nu eindelijk eens uit te komen.

Ook staan er een paar inconsequenties in de nota van Plasterk. Zo schrijft hij dat het eventueel omvallen van ANP en GPD “diepe gaten in de journalistieke infrastructuur” zou slaan, maar honoreert tegelijkertijd een nieuw cultureel persbureau met een startsubsidie, omdat het dagbladen in staat stelt op maat in te kopen “in plaats van veel te betalen voor een breed pakket aan diensten waarvan de helft misschien overbodig is.” Dat is zuigen en blazen tegelijk; het lijkt me echt een misser.

In dezelfde categorie, maar tegelijk ronduit hilarisch en verder zonder al te veel consequenties, is de opmerking die een in omzet relatief kleine Nederlandse nieuwssite gelijk stelt aan het allergrootste mediabedrijf ter wereld. “Op internet zijn er grootverdieners als nu.nl en Google”, lezen we. Tsja, je zou bijna gaan denken dat het ministerie onvoldoende zicht heeft op wat zich momenteel in de wereld van de digitale media afspeelt.

En met die constatering kom ik vanzelf op de wat mij betreft ernstigste omissie in Plasterks verhaal: de grove onderschatting van de krachten die nu buiten de gevestigde, op dagbladen georiënteerde mediaconcerns ontstaan. En daarmee van de mate waarin digitale zolderkamer-initiatieven de journalistiek zelf op een hoger plan kunnen tillen. Letterlijk zegt Plasterk dat hij met zijn beleidsreactie “de printmedia wil helpen orde op zaken te stellen.” Dat is, zelfs als je vaststelt hoe belangrijk de dagbladen de afgelopen decennia waren én beseft dat ze nu echt een probleem hebben waar de maatschappij last van heeft, een onverstandige inperking van het speelveld. Sterker nog, hiermee zou hij uiteindelijk de journalistiek – waar het toch allemaal om begonnen was – ongewild extra schade kunnen berokkenen. Als de journalistiek immers érgens behoefte aan heeft, is het een koppeling van oude kwaliteiten aan nieuwe mogelijkheden. Hoe sterker de online journalistiek wordt, des te kansrijker dat traject. Het had de minister gesierd als hij wat meer aandacht had gegeven aan wat zich de afgelopen tien jaar in de wereld van de digitale journalistiek heeft afgespeeld en voor de kansen die daar nog liggen.

Zo is het is doodzonde dat hij de regeling voor jonge journalisten tegen het advies van de commissie Brinkman in nadrukkelijk beperkt tot de kranten en opiniebladen. Hier lag een kans voor open doel om verandering aan te brengen in Plasterks eigen constatering dat internetmedia nog wel wat extra journalistieke kracht kunnen gebruiken. Hij laat hem onbenut en dat is moeilijk te begrijpen.

Tot slot de innovaties. Ja, er is 8 miljoen beschikbaar en ja, daar gaan vast een paar heel mooie vernieuwingen uit voortkomen. Dat is goed voor de bedenkers ervan en uitstekend voor de nieuwssector. Maar het is minder dan een druppel op een gloeiende plaat. Onder aan de streep blijft het dan ook vooral aankomen op gezond ondernemerschap uit de sector zelf. Wie vooruit wil, wie brood blijft zien in een onafhankelijke journalistieke informatievoorziening, is vooral op zichzelf aangewezen om daar een verdienmodel aan te hangen. Wat dat betreft is enige nuchterheid op zijn plaats. De oude en de nieuwe wereld staan, ondanks de inspanningen van de commissie Brinkman en Plasterks getoonde voorkeuren, nog steeds op exact dezelfde positie: klaar voor de start.

(deze blogpost is ook verschenen op Villamedia)

Amelia Andersdotter of Sweden’s Pirate Party from andrewkeen on Vimeo.

Het boek dat onder de titel “De @-cultuur” in Nederland werd uitgebracht, is polemisch, uitdagend en tegendraads. “Ik werk nu aan een boek met wat meer balans. Werktitel is “The Digital Vertigo” en is een kritiek vanuit cultureel perspectief op wat iedereen de social networking revolution noemt.” Wat uitgebalanceerder dan het eerste boek; heeft Keen dan spijt van het polemische van The Cult of the Amateur? “Nee, helemaal niet. Als ik dat had geschreven op de manier van aan de ene kant dit en aan de andere kant dat, had het nooit de aandacht gekregen die het nu wel heeft. De boodschap is wel overgekomen geloof ik.”

Het is Andrew Keen ten voeten uit. The antichrist of Silicon Valley, staat er niet voor niets op zijn visitekaartje. Hij schopt graag tegen schenen, bijvoorbeeld die van internetguru’s als Jeff Jarvis en Chris Anderson. En doet niet bepaald veel moeite om daarbij sympathiek over te komen. “Anders zou ik ook echt niet met jou praten hoor. Interviews helpen mij mijn boeken te verkopen. Punt.”

Keens centrale boodschap is nog even helder als voorheen: de technologische vooruitgang op mediagebied heeft ons een hoop gebracht, maar het is te makkelijk om daar alleen maar over te gaan juichen, zoals volgens hem te veel collega’s doen. “Voor creatieven als filmmakers en schrijvers is het heel moeilijk geworden om te overleven. We leven in een kopieermaatschappij. De voortschrijdende technologie maakt het lastiger en lastiger om intellectueel eigendom te beschermen. Ik ben daar helememaal niet blij mee, maar tegelijk moeten we het accepteren als een realiteit van het leven.”

De overvloed aan gekopieerde content (films, foto’s, teksten en andere creatieve producten) en de versnippering van aandacht die mede daardoor ontstaat, hebben volgens Keen echter ook een positief bij-effect. “Je ziet dat de waarde van het fysieke origineel weer toeneemt. Kijk naar mijzelf: hoe meer ik blog, hoe vaker ik twitter, des te groter mijn waarde wordt en des te meer ik kan vragen voor een speech of ander optreden.”

Ook voor journalisten zou zo iets kunnen opgaan, denkt Keen. “Tenminste, voor het beperkte deel dat weet om te gaan met de nieuwe situatie. Een slimme journalist kan zijn dagelijkse werk gratis weg geven, maar verdient zijn geld met boeken en lezingen.” Verder is de journalistiek zoals we hem jarenlang gekend hebben trouwens zo dood als een pier, luidt Keens meedogenloze oordeel. “Journalistiek? Pretty much finished, het is iets van de vorige eeuw. Journalisten zijn totaal zonder energie, kranten zijn de weg kwijt, er is geen interesse meer bij het publiek. Over en uit.”

Iets genuanceerder: het grootste deel van de journalistiek is gesneuveld in diezelfde realiteit van onze kopieermaatschappij als waar andere creatieven zo’n last van hebben. Wat resteert is volgens Keen klaar voor de slacht, hoe zeer dit ook door de uitgevers en hoofdredacteuren wordt tegengesproken. “Tenzij zij leren gebruik te maken van de nieuwe wetten van het internet. Er valt echt geen rechtstreeks geld te verdienen met internet. Maar je kunt het wel gebruiken om langs andere wegen inkomsten te genereren. Denk je dat ik het leuk vind om gratis te bloggen? Helemaal niet! Maar het is heus geen liefdadigheid hoor. Het bijhouden van een weblog stelt mij in staat om andere inkomstenbronnen op gang te krijgen. Dat zouden anderen ook kunnen doen.”

Keen is een fanatiek twitteraar, maar ook dat platform gebruikt hij slechts als middel. “Ik ben ook daar puur voor mezelf bezig. Twitter is voor mij geen conversatie, ik zend alleen maar.” Wederom ter vergroting van de eigen roem. Dat wil trouwens niet zeggen dat twitter voor Keen verder nutteloos is. “Het meeste wat je daar ziet is natuurlijk complete onzin. Maar tegelijk heb je door twitter ook toegang tot heel veel informatie. Waar we alleen nog niet in geslaagd zijn is die enorme stroom berichten op een of andere manier inzichtelijk te maken en goed op een rijtje te zetten. Vroeger waren er kranten om de lawine aan informatie netjes voor ons te ordenen. Nu hebben we daar nieuwe methoden, met nieuwe bedrijfsmodellen voor nodig.”

Zou Google met haar nieuwe toepassing Wave zo’n stap kunnen zetten? “Niet direct”, denk Keen. “Maar wat je wel zult zien is dat Wave een mooie opvolger voor de mail kan worden. Want e-mail was mooi, maar al weer bijna archaïsch. Er zal iets moeten komen dat de functies van mail, skype en twitter weet te combineren. Houd er trouwens maar rekening mee dat alle communicatie openbaar gaat worden. Dat is mooi, want mede daardoor kan de reputatie van de degenen die dat goed doen weer toenemen. En daarmee hun waarde.”

Andrew Keen is op 18 september in Tilburg voor een lezing in het Incubate-programma. Er zijn nog kaarten voor verkrijgbaar.

Op DeJournalist.nl leggen de samenstellers van de bundel, Kees Buijs en Bert Ummelen, uit dat het van groot belang is dat journalisten hun eigenwaarde, hun trots hervinden. In die zin sluiten ze enigszins aan bij de oproep die Telegraaf-hoofdredacteur Sjuul Paradijs vorige week deed in Leiden. Mooie woorden en nog mooiere bedoelingen. Maar zonder te willen suggereren dat Paradijs, Buijs of Ummelen het daarbij laten, ben ik ervan overtuigd dat de werkelijke redding heel ergens anders te halen valt. Als één van de auteurs van “Journalistiek in Diskrediet” probeer ik toe te lichten waar dan wel. Vandaag op Dode Bomen alvast een passage uit dat hoofdstuk.

De oude krantenbedrijven hebben eeuwenlang kunnen bepalen wat belangrijk was en wat niet. Burgers die aan het maatschappelijk debat wilden deelnemen, konden niet om hun producten heen. Maar de nieuwe tijden dicteren inmiddels een andere werkelijkheid: noch voor het laatste nieuws, noch voor de duiding ervan, noch voor de bredere geestelijke verrijking, noch voor de sociale binding is een krant nog echt nodig.

Het goede nieuws is dat de democratie er – ondanks de niet te onderschatten waarde van de journalistiek zoals die in het laatste kwart van de vorige eeuw via de kranten is gegroeid – niet slechter van hoeft te worden. Wie er voor open staat, ziet vergezichten met volledig open netwerken waar journalistieke informatie door eenlingen en organisaties wordt gedeeld en verrijkt. Via blogs, open docs, microblogs, wiki’s, noem maar op. Maar ook langs nog nieuwere kanalen, die gebruik maken van zowel de openbare ruimte als de privé-omgeving. Wat nu nog als overdrijving geldt (”als het belangrijk genoeg is, komt het nieuws wel naar mij toe”) is straks de regel: mede dankzij het semantische web is, voor ieder die dat wil, op elk moment precies die informatie beschikbaar die bij hem past.

Dat betekent wel dat er minder te bespreken valt aan de keukentafel of in de koffiehoek op het werk. We hebben immers allemaal onze eigen netwerkjes, die constant fluctueren en hoogstens deels met elkaar overlappen. Dáár vinden we ons debat, onze koffiehoek en daar ook kunnen we de geboden informatie gezamenlijk naar een hoger plan tillen. Het gesprek van de dag – vroeger een opvallend tv-programma dat iedereen gezien had of een opvallend samenbindend nieuwsfeit – krijgt een ander karakter en wordt gevormd door duizenden verschillende en vaak tegengestelde geluiden en meningen.

Serendipiteit – het vinden van iets onverwachts en bruikbaars terwijl je op zoek bent naar iets totaal anders – was voor kranten jarenlang een unieke waarde. Maar het is de vraag of de schijn van een totaalpakket voor de gemiddelde krantenlezer ook zo aantrekkelijk was geweest als die eerder een alternatief had gehad. Hoe dat ook zij, dat pakket doorgaat een onontkoombare ontbundeling. Thematisch, geografisch, of qua vorm, op alle mogelijke manieren ontstaan brokstukken die nooit “af” zijn zoals ze dat vroeger waren, altijd in ontwikkeling en daarmee super-actueel. De journalistieke arbeid die eraan ten grondslag ligt is gebaseerd op de transparante kennis en vaardigheden van velen; consumenten en producenten zijn in elkaar verenigd en controleren elkaar tot op het bot.

Ja, het zal een chaos zijn, zeker voor de generatie die gewend was aan de orde van haar vertrouwde dagblad. Maar we gaan er onze weg weer in vinden. Dankzij een nieuwe generatie google-achtigen en dankzij sterke journalistieke ankers, de professionals die erin slagen uit hun journalistieke ivoren toren te stappen en samen met de “amateurs” aan de slag te gaan in het gedemocratiseerde speelveld.

Het is in dit verband verstandig om heel goed te kijken naar wat er aan die extreem omvangrijke, vrije stroom van informatie ten grondslag ligt. Wat zijn de drijfveren die ervoor zorgen dat relevante, originele content direct wordt doorgesluisd naar andere gebruikers? We zien commerciële, journalistieke en sociale aanleidingen, al naar gelang het eerste doel is om er geld mee te verdienen, relevantie te benadrukken of er met vrienden over te discussiëren. Al die aspecten komen van pas in het nieuwe journalistieke speelveld. Want hoe divers ook de drijfveren en beoogde doelen, het resultaat draagt in alle gevallen bij aan grotere, meer gelaagde en breder gedeelde kennis. Dat is winst. En dus zal er de komende tijd veel energie moeten opgaan aan het ook zelf gebruik gaan maken van die commerciële, journalistieke en sociale processen, in plaats van erover te klagen dat anderen dat (om jou heen of erger nog, met jouw content) gaan doen.

Journalisten en klassieke nieuwsorganisaties die inzien dat hun toegevoegde waarde is afgenomen, zullen zich in eerste instantie misschien slachtoffers voelen van de internettijd. Maar wie verder wil kijken, moet kunnen inzien dat er nieuwe waarde gecreëerd moet worden om bestaansrecht te houden. De hoogte van die waarde ligt in de mate waarin journalisten erin slagen de nieuwe sociale patronen van hun publiek in lijn te brengen met de communicatiebehoeften van partijen die daarop willen meeliften. Dat betekent dat een goede journalist zich nog steeds kan onderscheiden (en daarmee zijn individuele waarde kan bepalen) door het creëren van unieke en relevante brokken informatie, alleen zal hij zich veel meer rekenschap moet geven van de plek die hij daarbij wil innemen in de hele keten die het sociale speelveld bepaalt. De klassieke wie, wat, waar, wanneer, waarom en hoe, krijgen ernstige concurrentie van: via wie verzameld, met wie gecreëerd, voor wie gemaakt, door wie betaald en hoe verder verbeterd. De krant als dagelijks eindproduct heeft zijn langste tijd gehad; de conversatie – waarbij de journalist een slimme positie tussen ontelbare zenders en ontvangers heeft ingenomen – is de kern van het nieuwe businessmodel.

Met Fast Flip is – in plaats van de kop en de eerste regels van een artikel – de betreffende webpagina zelf direct zichtbaar. Dat zou het, volgens Google, makkelijker moeten maken tussen de pagina’s te ’bladeren’. Vooralsnog is de service alleen via de Amerikaanse versie van Google Labs bereikbaar en bevat ze slechts Engelstalige inhoud. Google wil daarmee eerst uitgebreid gaan testen, voordat een uitrol naar Europa wordt overwogen. Behalve op vaste werkplekken is Fast Flip ook op de mobiele platforms van iPhone en Android te bekijken.

Google-woordvoerder Josh Cohen denkt dat gebruikers met Fast Flip veel makkelijker nieuwe informatie kunnen ontdekken en online kunnen lezen. „Fast Flip combineert het beste van online en print. Het geeft je de mogelijkheid door artikelen te bladeren zoals je dat ook in een fysiek tijdschrift doet. Maar het heeft de voordelen van online omdat je keuzes kunt maken op verschillende niveaus: soorten artikelen, alle artikelen van één merk, of op basis van meer specifieke zoekvragen. Dat kan een gewoon tijdschrift natuurlijk niet.”

Google voert momenteel zowel in de VS als in Europa een verbeten strijd met krantenuitgevers. Kern van het probleem, aldus de uitgevers, is dat Google News hun informatie verzamelt en een link daarvan opnieuw verspreidt, als ware het een nieuwe uitgave. Volgens de uitgevers parasiteert Google daarmee op de energie die uitgevers met hun vaak dure redacties steken in het creëren van originele content. Google daarentegen zegt dat het de internetgebruikers slechts helpt om iets te vinden waarnaar ze zoeken. Bovendien profiteren de uitgevers volgens Google mee door de grote toename van het bezoek aan hun websites die Google News hen oplevert.

Volgens Cohen zijn enkele grote Amerikaanse uitgevers nauw betrokken geweest bij de ontwikkeling van Google Fast Flip. Enkele tientallen merken, waaronder Newsweek, de Washington Post en de New York Times doen in elk geval mee. Ook Google News ontwikkelaar Krishna Bharat heeft hoge verwachtingen. „De uitgeverswereld kent veel uitdagingen en er is geen ei van Columbus. Maar wij zijn ervan overtuigd dat als we lezers aanzetten méér te gaan lezen, dat een deel van de oplossing kan vormen.”

Cohen ontkent dat Fast Flip een poging is om de uitgevers te vriend te houden. „Onze motivatie ligt puur en alleen in het vinden van nieuwe, betere manieren om informatie online te consumeren. Er is nog veel ruimte voor innovatie op dat vlak en wij zijn daar intensief mee bezig.”

De uitgevers krijgen, net als bij sommige andere Google-activiteiten, een deel van de advertentie-inkomsten die via Fast Flip binnenkomen. Recent is er ook contact geweest tussen de grote Amerikaanse uitgevers en Google over een manier om centraal, via Google, geld te vragen voor online aangeboden nieuws van de grote klassieke uitgevers. Cohen zegt dat er geen verband is tussen beide initiatieven. „Het enige is dat beide ontwikkelingen de uitgevers kunnen helpen, maar ze staan verder helemaal los van elkaar.”

Zelfs als Google zegt dat Fast Flip in samenwerking met grote uitgeverijen als New York Times en Washington Post is ontwikkeld, zullen sommigen niet blij worden van wat ze zien. Want hoe dan ook wordt er weer wat meer originele inhoud via Google verspreid: eerst een kop en een paar regels tekst, nu een screenshot van een pagina met soms zelfs leesbare artikelen daarop. Afhankelijk van hoe web-savvy een uitgever wil zijn, zal deze daarover ofwel heel boos worden, ofwel direct de ontwerpafdeling een nieuw, op Fast Flip gebaseerde layout laten ontwerpen. Maar hoe dan ook is het wederom Google die de koers bepaalt en moeten de uitgevers reageren – net nu de sector zo op zoek is naar een eigen beslissende stap vooruit.